A N N A L E S AC AD EMI AE RHENO - TRAJECTJNAE. Ann. ciJiJcccxxvni CIOIDCCCXXIX^ A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAIECTINAE, Ann. CIOIOCCCXXVIH cioiocccxxix. JANO KOPS, RECTORE ACADEMIAE MAGNIFICO , BERNARDO FRANCISCO SUERMAN. SENATUS GRAPIIIARIO. TRAJECT1 AD RHENUM, APUD IOANNEM ALTHEER, ACADEMIAE TYPOGRAPHUM. 1830. * HOC ANN A LI UM CONTINENTUR Nomina Professorum et Lectorum in Aca- demia Rheno-Traiectina. $. /. Quaestiones ad cert amen lilterarium pro- positae , A. CIOIDCCCXXVIIT. . II. Series lectionurn habendarum. $. ///. Series disputationujn, pubiice et privatim defensarum. . Sohnnla. J. /^. IANI KOPS , Oratio. Responsiones ad quaestioncs propositas: GERARDI MOLENKAMP, ad Quaestionem Theologicam , CAROLI COSMAN , ad Quaestio~ nem jfuridicam. GERARDI BACKER , ad Quaestionem Me- dicam. DE VULLER , et ARNOLDI VAN BEEK CALKOEN , ad Quaestionem Litter ariam* AN- A N N A L E S AC A DEMI AE RHENO-TRAIEC- T1NAE. Ann. ciJiJcccxxvm -CIDIOCCCXXII:. $. L In Academia Kheno^Traiectina inde die xxvi Martii , A. cioiocccxxvm. que ad diemx.itvi Martii, A. cici3cccxxix docendi munus obierunt. MATHESIN ET PHILOSOPH14M XATURALEM NlCOT^AUS doHNELIUS DE FjREMERY, GERARDUS MOLIJ , IOANNES FREDERICUS LUDOVICUS SCHRO- DER, IANUS KOPS , h. t. Academiae Rector. THEODORUS GEHARDUS VAN LIDTH DE IECJ- DE , Professor extraordinarius, PHI- Tl PHIL Q SO PHI A M THE ORE TIC AM ET LI TT ERAS HUMANIORES PHILIPPUS GUILIELMUS VAN HEUSDE , IOHANNES HENRTCUS PAREAU, ANTONIUS VAN GOUDOEVER, ADAMUS SIMONS. THEOLOGIAW , IODOCUS HERINGA , E. F. GABRIEL. VAN OORDT , honorifice et ex to suo dimissus , HERMANNUS BOUMAN , HERMANNUS IOHANNES ROYAARDS, 1VRISPRUDENT1AM HERMANNUS ARNTZENIUS , I ANUS RlCUARDUS DE BRUEYS , CORNELIUS ADRIANUS VAN ENSCHUT. ' ME- MED1CINAM IANUS BLEULAND, NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY. &ERNARDUS FRANCISCUS SlJEUMAN , h. t, natas Acadcmici Graphiarius. IANUS ISAACUS WOL.TERBEEK , IACOBUS LUDOVICUS CONRADUS SCHROB- DER VAN DER KOI/K , PHILIPPUS FRANCISCUS HEYLIGERS, Pro- fessor extraor dinar ius. LECTORS S. ^TJ NYHOFF , Linguae Graecae r GERARDUS DORN SEIFFEN , Litterarum Hu~ maniorurn , MARIE FRANCISCUS XAVIERIUS D'ANGE- LY 9 Litterarum Gallicarum , CAROIATS THOMPSON , Litterarum Anglica- rum , JUSTUS HENRICUS KOCH, Linguae Germa- nicae. . M4GISTER ACADEM1CUS ART IS GLADIATOR1AE, LAMBERT DE FRANCE. M $ $. H- Till Quaestiones ad certamen litterarium , sin- gulis dlsciplinarum studiosis , in Acade miis et Athenaeis universi Belgii , anno fuerunt propositae , his formulis : QUAESTIO MECHANICS. Exponantur atque exemplis illustrentur methodi^ quibus linear um ? superjicierum, atque corporum centra gravitatis calculo dejiniantur. QUslESTIO CHEMICO-OECONO- MICA. . Quaeritur Analysis Chemica comparata carnis bovinae ^ vitulinae , ovinae et por~ cinae , ut inde efficiatur , quaenam prae~> cepta in sirrgtilis his carnibus , &ive inte- gris , sive ilhtrum extracto , diu atque etiani per itinera longa, conservandis , sint se~ quenda. QUAES- QU4ESTIO THEOLOGICA. Probetur , Doctrinam Christianam , cum sanae rationis de Deo rebasque divinis de- er eta pure trade ret , divina auctoritate confirmaret ) varia ratione illustraret , ad homines consolandos emendandosque adhi- beret) atque ad permultorum notitiam propagaret ; et Thcologiae , quae dicitur , Natural! valde projuisse , et vero de gene- re hujnano , hoc quoque nomine , optima meruisse. QVAESTIO JUR1DICA. x /i^e-ivV ^ Quaeritar , qua ratione fiat , ut secun dum Naturae jus , ex pacto , nulla acce dente praestatione , jus et obligatio per- - jecta oriantur. 7 j. jid quam quacsiionem ita responaeatur , ut , paucis ante declarata pacti natura , turn praecipua scriptorum dc hac juris et obligaLionis perfectde caussa et fun- damento sententiae expliccntur et disqui- rantur , ac tandem, quid verius videatur argumentis probabilibus doceatur. QUAEST1O MEDIC A. SuGcincte enarrvntur praevipua Receiitio rum experimenta Cl. Bell, M age ud i e f Eschricht, S chops et Bellinger! de actione nervi Olfactorii, Trigemini et Facialis , nee non de utriusque radicis nerv&rurn spinalium offlcio , ut deniquG e disputatis concludatur, quaenam proba- -biliter sit actio hvrum nervorurn. Q UAES TIO LITERARIA. Disputatio de Platonis Phaedone , qua primum serrnpnes Socratis cum amicis breviter , sed tamen apte et ex dialogi ratione enarrentur : turn petantur inde et explicentur , quae ad animi immorta- litatem probandam prolata sunt argu- ment a : tandejn quae sit eorum argumen-* torum in Philosophia theoretica vis et auc~ toritas , efficiatur. ; $. III. Lectionum , inde a feriis aestivis // CIOI3CCCXXVIH. usque, ad ferias aestiva* A. cTaiocccxxix. habendarum , haec fuit ratio constituta^ In FACULTATE MATIIESEOS BT PHILOSOPHIAE NATURALIS, doccbunt. Elementa Matheseos I. F. L. SCHRO- DER , d. martis , mercurii , iovis et veneris , hora VIII. Physicam Mathe mat learn , duce Pois- son, I. F. L. SCHUODER, diebus mcrcu- rii ct saturni hora IX. Stereometriam atque Trigonometriam Sphaericam, adhibitas ad Geographiam et Astronomiam , I. F. L. SCHRODER , die iovis et vcncris hora IX. Geometriam Sublimiorem , inprimis Thee* riam Curvarum L F. L. SCHRODER, hora auditoribus commoda. Phy- Sir Physic am experirnentalern G. MOLL , die lunae , martis, iovis et veneris , hora I. Astronomiae prinias notitias G. MOLL, d. lunae , martis , iovis ct veneris , h. IX. vel alia , auditoribus magis ~cominoda. jistronomiam theoreticam et practicam G. MOLL, iisd. d. h. III. Mlementa Hydrotechniae , ad presentera conditionem Patriae adplicata , si sufFiciens numerus auditorum adsit, belgico sermone, exponet G. MOLL , hora deinceps indicanda. Chemiam generalem et applicatajn N. C. DE FREMEUY, diebus lunae , martis , mercurii , iovis et veneris , li. XII. Botaniccun et Physiologiam plantarum \. KOPS, die lunae, martis, iovis et vene- ris, h. X. Zoologiam Universarn , N C. DE FRE- MERY , diebus iovis et veneris , h. XI. Anatomiam cornparatam TH, G. VAN LIDTH DE IEUDE, diebus mercurii et sa- turni, hora auditoribus commoda. Mineralogiam et Geologiam N. C, DE FREMERY, diebus lunae, et martis,' ra XI. Oeco* X1IK / Oeconomiarn ruralem I. KOPS, diebus luuae, nicrcurii ct iovis, hora I. saturni, hora XII. Disputandi cxcrcitationibus , diesaturni hora I, alternating praecrunl Proiessores in Facilita- te Matheseos et Philosophiae ISaturalis, sin- guli in parlibus sibi demandatis. In FACULTATE THEOLOGICA. Theologiae Naturalis selccta capita ube- rius iliustrabit H. BOUMAN, diebas jovis et veneris, hora X. Historiam Ecclesiae Christianae , inpri- mis rccentiorem , tradet H. I. ROYAARDN f diebus lunae et inartis hora XI , et die mer- tui ii , hora VIII. Historiam Dogmatum Christianorum narrabitH. I. ROYAARDS, diebus lunae et niartis , hora II. Historiae Ecclesiasticae Belgicae loca selecta , inprimis quae Societacem et Jus EC- clesiasticurn hodiernum spectant , explica- bit H. I. ROYAARDS, die mercurii, ho- ra II. xnr Collocutionibus cum provectioribus de lo~ cis Historiae Ecclesiae et Dogmatum vacabit H. I. ROYAARDS, die iovis, hora II. ; cum Candidatis , de Historia Ecclesias* tica et Doctrina morum Christiana, die mercurii, hora I. , aliave auditoribus com- moda. Disquisitionibus , probation! academicae praeviis, vocabit H. I. ROYA ARDS , die lu- nae , hora XII. Hermeneuticam Novi Foederis , diebus l.unae et martis, hora X, tradet H. BOU- MAN. Scripta nonnulla Paulino interpretabitur H. BOUMAN, diebus lunae et martis, ho- ra IX, Jesaiae illustriora vaticinia explicabit II. BOUMAN, diebus iovis et veneris, ho- ra XL Theologiant dogmaticam docebit I. HE- RI^sGA, E. F. diebus lunae, martis, iovis et veneris , hora XII. Collocutionibus de Theologia populari va- cabit I. HERINGA, E. F. die iovis, hoiis vespcrt. a V1L ad IX. Dis- /Disquisitionibiis , cum provectioribus insti- tuendis, probation!, sive acadcmicae, sive ecclesiastlcac , praeviis, insigales horas desti- nalut 1. HERINGA, E. F. Theuh>jfiarn morum Christianam docebit H 1. ROYAARDS, diebus lunae et martis, )K>I a I. el die uiercuris , hora IX. Praccc;>ta homiletica tradet J. HERHSn- GA , E. F. diebus lunae et iovis, hora VI11. Exercitationes oratorias sacras modera- bitur 1. HERINGA, E. F. die saturni, ho- ya I. vcl alia magis commoda. OJ/lcia doctoruni et ant 1st it um in Eccle tia Christiana exponet I. HERINGA, E. F. diebus martis et veneris , hora VIII. Puerorum doctrinac Christianae initiis eru- diandorum cxercitationem instituet I. IIE- R1NGA , E. F. die veneris , hora XL . Coiiiinilitonibus oratlones habentibus sacras pracscs adcrit I. HERINGA, E, F. die mer- cmii, hora XII, II. BODMAN , die lunae, hora I. et H. 1. ROYAARDS, die iovis, ho- ra I. Publicis disputandi exercitationibus praee- riint^ aUcmis hebdomadibus, die mercurii, ho- xri hora I. altcrnatim, I. HERINGA , E. P., HL BOUMAN, et H. I. ROYAARDS. G. VAN OORDT , etsi suo rogatu, liono- rifice a Rege dimissus est, lubentissime ta~ men sua officia et consilia , quoad ejus fie- ri possit, oflert comrailitionibus. Orationes sacras habentibus praeses aderit, diebus et horis et sibi et commiliti onibus opportunis. In FACULTATE IURIDICA, doce- bunt. Institutiones H. ARNTZENIUS , diebus martis , raercurii ? iovis et ve'neris , hora I. Pcwdectas W estenbergio duce H. ARNTZENIUS, diebus martis, mercurii, io- yis , veneris et saturni , hora X. I us Belgicum ad due turn linearinn lur. Civ. Holland, descriptarum a Cl. N. S m a 1- lenburg, I. R. DE BRUEYS, diebus lu- nae, raartis, mercurii, iovis et veneris, ho- ra I. Historiam lur isp rude ntiae Romanae H. ARNTZENIUS, diebus martis et iovis, hora XI. veneris , hora IX. Encyclopediam iuris I. R. DE BRUEYS , die- xvir tlicbus lunac hora X, mcrcurii ct vencris, hora XI. Elementa oeconomiae politieae I. R. DE BRUEYS, diebus lunae, inartis et iovis, ho- ra XL lus naturae C. A. VAN ENSCHUT, die- bus martis, mercurii, iovis et veneris, hora X. , duce H a u s. lus publicum univermm et belgicum C. A. VAN ENSCHUT, diebus martis, mercu- rii, iovis et veneris, hora XII. lus gentium , inprimis practicum, horis commodis lus Criminale universum et belgicum C. A. VAN ENSCHUT, diebus martis , mer- curii, ipvis et veneris, hora IX. Disputandi exercitationibus , alternis heb- domadibus , praeerunt Professores in facul- tate luiidica. In FACULTATE MEDICA, docebunt. . Anatomiam I. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK, quater per dierum hebdoma- dcin, hora IV. Physiologiam 1. 1. C. SCHROEDER VAN DER xvm ;ER KOLK, dicbos lanae, marlis , mcrcurii ct iovis, hora VIII. niatulina. Di§ionibus Cadaveris Anatomic is , op- portuno anni tempore instituendis , praeerit quotidie J. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK. Pathologiam cxponct B. F. SUEPiMAN 7 ter per dierum hebdomadern , hora IX. Doctrinam de cognoscendls et curandis hojninum morbis I. I. WOLTERBEEK, quater, hora XII. Therapiam gene r ale m , el apparatum medzcaminum , exponet I. L WOLTEPi- BEEK , quater % hora I. Pharmaciam , vcrnaculo sermone, N. C. DE FREMERY , diebus iovis et vencris , ho- ra IL Examen aegrotantiujn , et Semeioticam , L I. WOLTERBEEK, in Nosocomio aca- demico, hora X. Institutionibus Clinicis inorborum inter norum vocabit I. I. WOLTERBEEK , sin^ gulis diebus , in Nosocomio Academico. Praxin chirurgicam tradet B. F. SUER- MAN, quater per dierum hebdomadem, ho- ra VIII. 0/7- XIX Operationes chirurgicas dcmonstrabit B. F. SUERMAN, tcrnpore hyeraali, quater per dicrum hebdomadem, hora V. InstitutioTiibus clinicis in arte chirur- gica , quovis die , vacabit B. F. SUERMAN. Theoriam artis obstetriciae L I. WOL- TERBEEK, die martis, iovis et ycneris hora IX. Institutionibus obstetriciis , imprimis practicis in Nosocomio habsndis yacabit I. I. WOLTERBEEK. Politiam medicam tradet N. C. DE FRE- MEPiY, diebus mercurii et saturni, hora VIII. Disputandi exercitationibus , alternis heb- doraadibus, Professores in Facultate Medica praeenmt. I. BLEULAND , licet propter aetatem sep- tuaginta annorura honorifice rude donatus, "commilitonibus, qui explicationcm accuratio- rein spetiminum Anatoraicorum et Patholo- gicorum in Museo praesentium desiderabunt , sua ofllcia, quantum valetudo permittet , offert. Ph. F. HEYLIGERS ; quando ipsi per va- letudincm licebit , Chirurgiam denuo et Artem Obstetrician* traditurus est. ?* 2 In / In FACUtTATE PIULOSOPHIAE THEORETICAE ET LITERA- RUM HCMANiORUM , doccbunt. I Logicam I. F. I. SCHRODER, die lu- nae, hora II. atque die saturni, hora VIII. Loca Selecta ex Metaphysices Doctrina I. F. L; SCHRODER, diebus iovis et vene- ris, hora II. Literas Latinas A. VAN GOUDOEVER , .diebus lunae , martis , ioyis et veneris , hora : X. interpretando cum Ciceronis libros de le- gibus turn Horatii Epistolam ad Pisones. De optima cum puerorum instituendo rum turn Literarum Humaniorum docen~ darum via disputabit , A. VAN GOUDOE- ,YER, diebus Mercurii h. I. et saturui h. . Antiquitatem Romanam A. VAN GOU- DOEVER, diebus lunae. mercurii, iovis et saturni, hora IX. Exercitationibus Oratoriis praeerit A. VAN GOUDOEVER, die Mercurii , hora XII. Literas Graecas tradet PH. G. VAN HEUSDE , interpretanda cum Plutarcha De- mos- XXI mosthenis vita ct Iliad. Rhaps. VI. diebus martis et veneris, hora XI: turn Dcmosthe- nis oratione de Corona , dicbus lunac et io- vis, hora XI. Literas Hebraicas docebit I. H. PA- REAU , ita ut Grammaticajn exponat , die-< bus lunae ct iovis , hora IX. eadcmque ho-- ra , diebus martis et veneris , quaedam trac- tct Capita e Re gum Libris. Literas Chaldaicas et Syriacas I. H. PA- REAU , diebus lunac et iovis , hora XL Literarum Arabicarum initia I. H. PA- RE AU , dicbus martis et veneris , hora XL r et carrnina quaedam Aralrica antiquiora tractare pcrget die mcrcurii, hora IX. ant alia commodiore. Antiquitatem Hebraicam tradct I. H. PA- REAU, diebus lunae, martis, iovis et ve- neris, hora I. Historiam gentium , praescrtim Orienta* lium PH. VAN HEUSDE , d. lunae , martis , iovis et veneris h. XII. Historiam literariam Historicorum Re^ ccntiorumj PH. G. VAN HEUSDE, diebus tnercurii et saturni hora XI. Historiam Patriae-, A. SIMONS, d. mar- XXJI martis, mcrcuiii, iovis et vcneris , . hora VIII, Hi&toriam Coloniarum Belg,. $ diebus et horis, auditoribus commodis. A. SIMONS. Literas Belgicas et Eloquentiam , A. SIMONS , d. raartis , mercurii , iovis et ve- neris , hora II. Poetarurn principum Belg. Sec. selecta loca, A. SIMONS, d. mai^tis et neris , hora IV Praecepta styli bene Belgici tradet A. SIMONS , d. martis , hora XII, mcrcuFii , ho- ra XL iovis, hora IV. et veneris, 'hora XI. Disputandl exercitationibus sermone Belg. praee'rit , alternis hebdomadibus , die iovis , hora IV. A. SIMONS. Dispatandi exercitationibus praeerunt, al- ternis hebdomadibus , die saturni hora I. al- ternatim PH. G. VAN HEUSDE et A. VAN GOUDOEVER. G. DORN SEIFFEN, Lit. Human. Lee- 'tor , diebus lunae et iovis , hora V. , Grarn^ maticam Graecam exponetj iisdem diebus ho- XXIII hora VI. , aut alia , auditoribus magis com- moda, de rhythmica ratione , tam in (rrae- corum, quam Latinorunij poetarum car- minibus aget. I. H. KOCH, Linguae Gemianicae gram- inaticam ct historian! litcrariam interpreta- bitur, hora auditoribus commoda. Liter as Franc leas tradet F. M. D'ANGE- LY , diebus lunae ct iovis , hora V. Literas Anglicas tradet C. THOMPSON, diebus lunae et iovis , hora IV. 3 L. DE FRANCE , Academicus gladiatoriae artis Magister, quotidie aptum et elegantem gladii usum docebit. Bibliotheca Academica , diebus Lunae , Martis , Iovis et Generis , ab hora I. in Jl. diebus Mercurii et Saturni ab hora I. in IF~. , et , feriarum tempo re , singu- lis diebus Iovis , ab hora I. in II. , uni- cuique patebit. $.1V. XXIV J. IV. Inde a die xxvi Martii, a. cioipcccxxivirT, usque ad diem xxv Martii, a. CIDIOCCCXXIX. Dissertationes , sive publice, sive privatim, defensae sunt hae. Anno CI3I3CCCXXVIH. Die xxix Mar tii i IANUS KOKER, ex pago Broek in PFaterland , privatim de- fenso specimine Anatomico-Fhysiologico de subtiliori membranarum serosarum Fabrica, ob magnarn doctrinae praestantiam , cum lau- de Medicinae Doctor creatus est. Die xxi Aprilis, OCTAVIUS , FRANCIS- cus BYRDE, Rheno-Traiectiuus , Medicinae Doctor, privatirn defenso specimine Chirur- gico-Medico , de Hydrocele , variisque raetho- dis ejus operationem insiituendi, ob magnam doctrinae praestantiam, cum laude. Die xxx Aprilis , IOHANNES ? HENRICUS , GUILIELMUS S\VELLENGREBEI., Roteroda* mensis , Juris utriusque Doctor , ob doctri- nae praestantiam, privatim defenso specimi- nc Historico-Iuridico dc Fonlibus iuris Fran- cici, cum universe, turn in Heredum ordine succedendi. Die H Mail , IANUS , CLAZINUS , ADRIA- NusPE^s RYCKEN, Bredanus, Iuris utrius- que Doctor, privatim defenso spccimine iu- ridico, sistente Quaestiones ex codice Icgum civilium, ob raagnam doctrinae praestantiam, cum laude. Die vi Mail , NICOLAUS , ADRIANUS VAN VEIiSEN VAN VOORTHUIZEN, C vicO AbkoU- de, Iuris utriusqce Doctor, ob doctrinae praestantiam , privatim defensa disputatione iuridica, de Parte bonorum, iure hodierno certis cognatis rcservata. Die vii Mail, IOHANNES, FRANCO BEYEN , Iselostadiensis , Mediciaae Doctor, publice defensa Dissertatione Medico-Practica de Tus- si convulsiva , ob magnara doctiinae praestan- tiam, cum laude. Die xvi Mail, DIEDERICUS , ARNOLDUS, PHILIBERTUS VAN TUYI.L VAN SEROOS- KERKEN Rheno-Traiectinus, Iuris utriusque Doctor, privatim defenso specimine Acade- mico iuris (]riminalis de Poena Exsilii, ob magnam doctrinae praestantiam , cum laude. Die XXVI Die xxxi Mali, IANUS , PETRUS STRICK VAN LlNSCHOTEN, Rheno-Traiectinus , ob doctrinae praestantiam luris utriusqus Doc- tor, privalim defensa Dissertatione Histori- co-Iuridica , de Yenatione et lure vc'nandi , tain antiquo quam novo, Dieiulunii, IANUS, IOHANNES , FREES- RICUS AliEWYN, Amstelae damensis , luris utriusque Doctor, privatim defense speci- mine Oeconomico-Politico , de Necessitudine inter tres in civitate divitiarum fontes, agri- culturam, mercium fabricatioaem et merca- turam 3 ob magnam doctrinae praestautiam , cum laude. Die xi lunii , CORNELIUS , AGA THUS 'Du- SIER, Rheno-Traiectinus^ luris utriusque Doctor, publice defensa Disputatione luri- dica, de Rescissione emptionis venditionis ob vilius pretium , ex historia iuris illustrata , ob magnam doctrinae praestantiam, cum Die xi lunii) HENRICUS NAGTG-I*AS , (Rheno-Traiectinus , luris utriusque Doctor, privatim defenso specimine iuridico , exhi- 'bente animadversiones ad locum Codicis Ci- vilis, de obligationibus , quae ex conventione oriun- oriuntur, ob magnarn doctrinae pracstantiam , cum laude. Die xin lunii , I ANUS , GERARDUS OTTE- *a.A.,Doetichemo-Gelrus, Philosophiae Theo- reticae Magister ct Literarum hurnaniorum Doc- tor, publice dcicnso specimine philologico dc Sophoclis Anligona, ob summam doctri- nac pracstantiam, magna cum laude. - Die xiv lunii) IACOBUS, CORNELIUS VAJN TliiEiiEN, Brielo- Holland us , Juris utrius- que Doctor, privatim defensa Disscrtatione Inridica de Accessione, ob magnam doctrinae- praestantiam , cum laude. Die xxv lunii , CORNELIUS DRCXNSBERG j Amstelodamensis , luris ulriusque Doctor, publice dciensa Disscrtalipne luridica , deRe Monetali, imprimis dc Icgibus et delictis mo- nctalibus , horumque poenis , ob magnam doctrinae praestantiain , cum laude. Die xxx lunii , UNIGO , ALLARD VAN ALBERDA VAN BLOEMERSMA , Groninga- nus , luris utriusque Doctor , privatim de- fenso specimine luridico , exhibente Quaestio- nes iuris varii argumenti, ob magnam doc- trinae praestantiam , cum laude. Eodem die, LEON ARDUS HAMMING, Arn- he- XXVIII hernia Gelrus, Philosophiae Theorcticae Ma- gister et Literarum humanioruni Doctor, pu~ blice defensa Dissertatione Historico-Littera- ria, de lasone , Pherarum Tyranno, ob mag- nam doctrinae praestantiam , cum laude. Die i luliiy PETRUS , CORNELIUS VAN DER VELDEN , Rheno- Traiectinus , luris ' utriusque Doctor, publice defensa Disserta- tione luridica , sistente Quaestiones ex Codice Civili Francico, ob magnam doctrinae praes- tantiam , cum laude. Die ii lulu, GERARDUS SIMONS, Tha- mensis , Math. Magister et Philosophiae Na- turalis Doctor , publice defensa Dissertatione Physica, de Dilatatione liquidorum per calo- rem, ob summam doctrinae praestantiam, magna cum laude. Die *i\\Iulii) HENRICUS HEYLIDY, Rhe- no- Traiectinus , luris utriusquc Doctor , pu~ llice defensa Dissertatione luridica , de Vi probationis, quarn habet confessio criminis rei, ob magnam doctrinae praestaatiam , cum laude. Eodem die, JOHANNES PARE, Harle- mensis , Theologiac Doctor, publice deferisa Dissertatione Theologica, de Iphannis Euan- XXIX gclio non prorsus dissimili prioribus Euan- gcliis, ncc ob dissimilitudinem rcpudiando , ob summara doctrinae praestantiam , mag- na cum laudc. Die iv lulii, SALOMO , IACOBUS VAN LIER , Rheno-Traiectinus , luris utriusque Doctor, privatim defcnso specimine luridi- co , de Conditione resolutoria , secundum co- dicem legum civiliura , ob magnam doctrinae praestantiam, cum laude. Eodem die, GUILIEI.MUS SERRURIER, Trans-lsalanus , Juris utriusque Doctor , pub lice defcnso specimine luridico Animad- veisionum ad locum Gaii de Potestate, ma- nu et inancipio, ob summam doctrinae prae- stantiam , magna cum laude. Eodem die , EVERARDUS , IANUS , IACOBUS VERWEYDE , Ajnstelodamensis , luris utrius-* que Doctor , publice defensa Disputatione lu- lidica, dc eo, quatenus actiones, virtutis legi contrariae , delictis in civitate sint accensen- dae, ob magnam doctrinae praestantiam , cum laude. Eodem die , FERDINANDUS , LEONARDUS BEELS , Steenbergensis , luris utriusque Doc- tor , ob doctrina praestantiam, privatim defen- so XXX so spccimine luridico, sistentc qiiasdam ot>- servationes de nuptiis, sccundum codicem legum civilium. Die v luliij FREDERICUS NERiNoBoGEi,, AnJioltinus , luris Roman! Doctor, ob doc- trinae praestantiam, privatim defensa Dis- sertione luridica, de probabili portionis le- gitimae apud Romanes caussa et origine. Eodem die , CAROiiUS , EVER ARDUS , IOSE- 3EHUs ? FRANCISCUS VAN NISPEN , Zweme-* ria-Gelrus , luris utriusquc Doctor , pri~ vatim defenso specimine Inridico, Quaestio- nes luridicas exliibente, ob magnam doctri- nae praestantiam , cum laude. Eodem die y NlCOiLAUS WlTSEN EliIAS , Amstelaedamensis , luris utriusque Doctor, ob doctrinae praestantiam, privatim defenso specimine luridico , exhibente Quaestiones de luribus et Obligationibus , cum tutoris , turn minorum, ex codice legum civilium. Die xxin Sept., IANUS , PETRUS , LAUREN- TIUS S TEENS ZYNEN , Hag anus , luris utrius- que Doctor, ob doctrinae praestantiam , priva- tim defensa Disscrtatione luridica de Deposito. Die xvi Decemb. , IsAacus VAN LIER , ., Rheno-TraiectinuS) Medicinae Doc- tor, X tor , publice defenso spccimine Medico , de Dcntitionc sana et moibosa, ob magnam doctrinae praestantiam, cum laude. Eodem die , FREDERICUS , REVIXIT VAN NAERSSEN, Bredanus^ luris utriusque Doc- tor, ob doctrinae praestantiam , privatim defenso specimine luridica, sistcnte Quaestio- nes luris Civilis. Die xvii Decemb. , DIEDERICUS > IOHAN- KES, AGATHUS ARNTZENIUS 3 Haga-Bata- vus, Medicinae Doctor, publice defensaDis- sertatione Medica, de Suicidio, observation^- bus Anatomico-Pathologicis illustrato , obmag- nain doctrinae praestantiam, cum laude. Die xviii Decemb. , ABRAHAMUS BOEI/E , Amstelodamensis , Medicinae Doctor, pri- vatim defensa Dissertatione Pathologica, de Vermibus intestinalibus , in viis biliferis re- pertis, ob magnam doctrinae praestantiam, cum laude. Die xix Decemb , FRANCISCUS MATHAEUS WENCESLAUS TESTA, civis Belga, Con- stantinopoli natus , ob summam doctrinae praestantiam, magna cum laude, luris Ro- mani et hodierni Doctor, privatim defenso Spccimine luridico , de causis ob quas pax cum :Cum hdste communi, a gentibus in bello so- ciis, iure, scorsum condatur. Anno cioiocccxxix. - Die xxvn lanuarli , HENRICUS , ADRIA- NUS , PiEGNERUS VOSMAER , HagCt-BotaVUS 9 luris utriusque Doctor, privatim defensa Dissertatione luridica, deSocietate nominata, sive de mercatoribus communi nomine socie- .tatis, ob magnam doctrinae praestantiam , cum laude. Die in Februarii , PETRUS , CONSTANTI- isfus, ANTONIUS, CATHARINUS REIGERSMAN, Rheno-Traiectinus , luris utriusque Doctor , ob doctrinae praestantiam , privatim defensa Dissertatione luridica, de legibus et institutis belgicis, cum antiquioribus , turn recentiori- bus, quae spectant curam in mercibus, ex auro vel argento fabricatis, publicae cautio- nis ergo adhibendam. Die ix Martii, IOSEPHUS FERENTZY , Stephanopoli-Pannoniusy Theologiae Doc- tor , pub lice defensa Disputatione Theologi- ca , de Consilio et causis proditionis ludae , ob magnam doctrinae praestantiam , cum laude. $. V. XXXIII $. V. Anno C10I3CCCXXVIII. * t)ie xxvi Martii, Acadcmiae Curatores, Viri amplissimi, in Scnatu convenemnt, quo- rum Praeses, IANO KOPS, Virocl. , in sequen- tcm annum Academicum Rcctori designate, postquam soleniie! iusiurandum praestiterat , novam Magistratus dignitatem est gratulatus, cl anni nunc cxacti Rectori, ANTONIO VAN GOUDOEVER , Viro cl. , pro fide et cura , quam in Acadcmiac rectione patefecerat, gratias egit. Gratulationi humaniter respondit instantis anni Hector. Mox schcdulae a Graphiario combust acswit, eoi-um nomina continentes , quibus in certamine litterario praemium reportarc baud contigerat. His peractis, Curatores, universo Senatu comitante , ANTONIUM VAN GOUDOEVER , Viniiii clar. , in calbedrain deduxcrunt , ex qua Ora- tor primum dixit , de FRANCISCO PEIRAR- CHA Literarum hinuaniorum , saeculo xiv. ins-tauratore praecipuo. " Deindeea enarra .vit, quae, ipsorcctore, Academiae evencrant, sivc laeta, sivc tiistia. Porro praemia tradi- dit Vietoribus in certamine litterario , *** DO XXXIV DO IOANNI FREDERICO IANSSEN , ' GUILIELMO CHRISTIANO SLINGERLAND CONRADI, Theolc- giae in hac Academia studiosis, et GUILIEL- MO VAN L WIDEN , luris in hac Academia Can- didate, uti et honoriiica testimonia iuvenibus IOANNI EVER AR DO DE VOOGT , Theologiae in hac Academia studioso, ANTONIO HENRICO VAN DER KEMP, luris in Academia Lugduno- Batava Candidate, qui, sorte, praemio ca- ruerant, atque GERARDO MOLENKAMP, Theo- logiae in hac Academia studioso , cui secundi honores in certamine contigerat. Turn quaes- tiones in proximum annum Academicum , a singulis prdinibus propositas, praelegit. De- nique munus liectoris abdicavit , sibique ab augustissimo Rege datum successorem procla- mavit ac salutavit. Anno cioiocccxxix. Die ix Martiiy in conventu Curatorum, Rectoris , Adsessorum et Grapliiarii lecti sunt in subsequentem annum Academicum Ad- sessores quatuorviri IANUS RICHARDUS DE BUUEVS, BERNARDUS FRANCISCUS SUERMAN , IOANNES FREDERICUS LUDOVICUS SCHROEDER et PHILIPPUS GUILIELMUS VAN HEUSDE. Graphia- rii munus demandatum est ANTONIO VAN Gou- DOLVtR* IANQ J ANI KOPS O R A T I O, O K EMOLUMENTO , <^UOD EX BATAVO^ RUM ET BELGARUM CONJUNC- TIONE IN UNUM REGNUM , AGRI- CULTURAE PER TOTAM PA- TRIAM ACCESSERIT; DICTA PUBLICS DIE XXVI M4RTII , A, CIOJOCCCXXIX, QUUM ACADEMIAE HEGUNDAE MUNUS SOLEMNI RITU DEPONERET* .Agricultural!! in nostra patria maxinii momcnti essc habendam, publicamque saw- tern arcto vinculo cum ea esse conjunctam , tarn omnium consensu hocce tcmpore vc- rum habetur, ut nulla demonstratione am- plius indigeat. Hanc adeo artem , uti ctiam ceteras industriae partes, omncm curam, exhortationem et tutelam sibi suo jure quo- dammodo postulare , quis dubitet ? etenim per proximos triginta annos hoc toties pro- banmt ; tarn diversa ratione ostenderunt ; tarn multis rebus factisque perspicuum reddiderunt viri hujus disciplinac studiosissimi , ut hi, quibus de Neerlandicae ' Agriculturae prae- A 2 tans- 4 R A T 1 O. stantia atque utilitate nondum persuasum sit , apcrtis oculis nihil se velle videre profiteantur. Quoties autem ipse in diversis muneribus , ad hanc disciplinam et artem spectantibus ; quoties , inquam , perversas istas et praeju- catas nostratium opiniones, quas de hac arte reperiebam , ' tollere conatus (1) fui, quas quidem ob supra jam dictas causas amplius iinpugnare supersederem , si in nostra pa- tria priscus rerum status fuisset conser- vatus. Jam vero quoniam tot et tantae priori reipublicae accesserunt provinciae , ut nova inde orta sit occonomiae politicae ad- ministratio , novamque acquisivit formam 5 no- vi quoque dantur et se offerunt nobis rci adspectus, ex quibus Agriculturae nostrae ratio considerari merctur. Mirum ergo ne- mini videri debet , si ex industria disquisi- verirn , quos effectus hicce novus reniiii ordo ! in (i) In diversis disputationibus et prolatis sententiis , quae passim iuveniuntiir in opere a me edito , A. i8o3-i8i4. Magazijn van vaderlandschen Landbouw , zes deelen , uti quoque in oratioiie inaugttrali , cum professoris mimus au* sipcarer. A". 1816. e. A R A T 1 O 5 in agricultural!! noslraui habuerit; quanta cniolumcnta hacc inde percepcrit, ct quomo- do hacc industriae pars a cujuscumquc or- dinis viris in nostro rcgno jam consideran- da esse vidcatur. Cum Magistrates me vcrba ad vos faccre jubcat , liujus dici solemnitati non alicnmn , nicac provinciac accommodatum , vestrisqnc auribus A. H. haud indignum videtur , si in hoc argument nostra vcrsabitur oratio : in- primis quod ilia scptcntrionalium Australium- quc provinciarum con June lio ad unuin rcgnum , ab hinc aliquot annis sit facta , atque adco cx- peiicntia ct UvSii satis superquc extra omnem dubitationis aleam sit posi turn , quantum in- cremcnli Agriculture ex hac ceperit con- junctione; quapropter non de incerto quo- dam ct futuro rerum evcntu agemus , sed practerita rcspicicmus , quae nobis satis ma- teriac ad hujus rei contciiiplaLioneiii sugge- rent. Dicam ergo de Emolumento , quod ex Batavorum et Belgarum conjunctionc in imuin Regnum , Agricullurae per totam pa- triam accesserit. DiiTicilcm sane proundaiu aggredioj 1 , me il- 6 R A T I O. i illam utriusque populi ad unam gentem conso- cialionem , tamquam Agriculturae utilissimam , vobis ob oculos ponere velle : est autem haec ipsa diversarum provinciarum conjunctio , quae tarn in australi quam septentrional! regninos- tri parte, non eodem apud omncs fruitur fa- vore. In gravi ergo et ardua materia versa- tur oratio , dum res attingam , de quibus ho- mines non solum in diversas abeunt senten- tias, sed etiam opiniones maxime praejudi- catae reperiuntur. Quid autem ego rem tractare deten'erer, quae, uti mihi persua- sum habeo , immensa commoda atque emo- lumenta nostrae aflert patriae, Anne ego, qui per triginta tres annos, in omni regi- minis forma , in rebus ad agriculturam per- tinentibus pro viribus meam operam prae- stiti , nunc me deterreri paterer , quo minus ejus def ensionein in me recipiam , et tan- quam dubius pedem retro referrem, cum mihi constet, me in certamine non succubi- turum esse? Mholominus A. H. ad vestram benevolen- tiam, ea, qua par est, modestia confugio. Auditc, quaeso, me integritate, viris gra- R A T I O. 7 vibus propria. Quid? quis vestrum me ad vos vcrba iacientem ante condemnet, quam audiverit? Quis in re tanti ponderis prius scntentiam ferat, quam _meam orationem ad fmein perduxerim? attamen ne vestra pa- tientia abuti videar, operam dans,] ut me Imnianitatc , benignitate atqufc attentione aus- cultatis , vos etiam atque etiam rogatos esse veliin. Agriculturam hoc in argumento latissimo sensu esse accipiendam , nee solum diversi generis plantarum cultionem , sed etiam universae rei pecuariae curam significari, cuique patebit : estque haec Agricultura , cujus statum tarn apud Belgas , quam apud Batavos vestrum in conspectum bre- viter ducere constitui, qualis sese habuerit apud singulos ante provinciarum conjunctio- nem , ct qualis sit ejus conditio , postquam hi populi ad imam gentein consociati fucrunt. Utrique populo primarius quidem fons crat, ex quo largissima scaturiebant emolu- ments, sed ipse fons cuique diversi erat ge- neris. Quidquid enim mercatura ad Bata- vorum salutem \alebat 3 id Agricultura BeJ- gis .0 P- A T I 0. gis tribucbat , quod quo clarius pateat , rein paulo aecuratius ad examen vocemus. Ne cogitciis , me in racrcaturae laudem hie exspatiari velle : silentio enirn practcrmitto , priscae reipublicac incolas suam insignem magnitudinem , laudatam carissimamque liber- tatem j immense^ opes divitiasque, egregias artes atque doctrinas , mercaturae referre de- buisse accepta : quis enim vestrum haec om- nia non mihi assentitur ? Silentio vero prac- terire , quantum veteri illi mercaturae ac navigation! Agricultura debeat , vetat religio ; estque hanc solam ob causam , cur cum inaximc de mercatura mentionem faciam , et quae pars tantum in consideratioricm nos- tram venire debet. Paupercs ct exiguae humanae culturac istae regiones sunt dicendae 5 quae , agrico- lae laboribus male respondcntes , nibil am- plius , quam quo sibi suisque prospiciat , proferre solent; 'nam ubi agricultio largum copiae cornu in industrium msticurn effun- dit , ibi multi fructus ad aliorum , rei rus- ticae -noh-. operam dantium, usum acquirun- tur : qui ergo sibi supersunt . eos aliis trade- re , O J\ A T 1 O. 9 re, cuiqiie offeiTC solct agricola , dummodo pretium jiisluiii inde conscquatur. Quacso A. II. quomodo ergo agricola ipsc mercatu- ram agat, animadvertUc ; ct quo plura loca ad suos iruclus vcndcndos illi patent, quo fclicior mcrccs co transpoi landi dalur occa- sio, co ma gis ruslici prospcrilas augclur , crcscunt cjus opes. Numquam cjusinodi agricolac limor obrcpit , nc cjus agri nimios profcrant fnictns , cum florcnli mercatura millc paralac sinl; raanus, ad id, quod se- dulo rustico ex iruclibus supersit , accipicn- dura ct alias in rcgioncs magno cum lucro transvclicnduin. Singula ilaquc mercaturae iiicrcniciita ruricolac quacslum aflerc solent. Qiium Mcrcator in aliis orbis tcrrai um par- tibus , in reinotissimis rcgionibus , sibi lucri vias apcruit , agricola aliquam commodi et lucri paitcin ex boc incremcnto sibi in futurum prospicit ct spcrat. Quum mcrccs caedem, 4 1 uas quoquc ejus agri pi ofcrunt , alhindc a mcrcatoribus invclmntur, agricola iude nc ininimum scntit daninuin , pi'obc sibi conscius , magna suae patriac cmporia inde iiiiium in moduiu crcsccrc , ncc dubitat, quin ma- jor 10 O R A T I 0. jor mercatura etiam fructus ex suis horrcis sit postulatura. Haec omnia luce meri- diana clarius antiqua ilia in prisca republi- ca agricultura probavit. Practcr nostram enim rempublicam nullum invenitur regnum, nisi forte Angliam exci- pere velitis , in quo pro exigua soli magni- tudine , tanta copia seritur et nascitur plan- tarum , diverso domestico usui inservientium , quae quidem plantae ideo inprimis ad mer- caturam faciunt , quoniam in ceteris terris , ubi agri non plura quam necessaria homi- nibus alimenta pro ferunt, plane desunt,* quae- que adeo inde , special! mercatoriarum plan- tarum nomine , sunt insignitae. Hae autem quantum lucri agricolae afferre solent ! Quae opum divitiarumque magnitudo ex nostra Ru- bia tinctorum, illo praestanti ad pannuin colorc iniiciendum radice , in nostram pa- triam quotannis redundat ! quantum auri ex nostro Lino, tarn suis pretiosis filis, quam utilissimo semine afferebatur , praesertim an- tcquam Gossypium ejus locum inprimis occu- paverat! Qua pcctiniae summa remuneratur caltoris labores Brassica Napus suo oleo, quod R A T I O. 11 quod tarn copiosc c semine contunditur ! Quot nummi singulis annis colli^untur ex Corticc Quercino, ad corium praeparandum inscrvicntc ! quid dicam de innumeris Avcnae modiis,qui a percgrinis appctuntur! Pracci- puas tantura ex uitilissimis nostrae telluris plantis hie commemorare lubct , quaruui abundantiam nostri mercatores in alias iriit- tunt regioncs. Non tamen ideo silentio prae- tereo , primo loco forsan nominanda , Buty- rum ct Caseum , peregrinis et incolis aequc pracstabilia 5 quibus quidem industriae fnicti- bus an aliae mcrces , si paucas excipias , plus divitiarum mercatoribus attulerint, fere du- bito. Quas ergo gratias Septentrionalium Pro- vinciarum agricolae nostris mercatoribus red- dere tenentur. Recognoscite quaeso A.' H. brevitcr mccuni , id quod ex veris documen- tis pateiactum est (2) , hujus scculi initio , quum nostra navigatio tanlopere premebatur ct coercebatur , tanta f ructuum ex dictis pro- vin- (a) Vid. opus supra citatum. Mag. van Landb. Vol. VI. p. 219 et 320 cum tabula adncxa. i2 R A T I O. vinciis exportatio exstitit , ut , abstractis fruc- tibus, qui cjusdem generis aliunde erant in- vecti , eoruin pretium fere suinmam sedecim millionum florenorum quotannis aequipara- ret, quae quidem summa parum a pretio rerum differt, quae Anno i826. ex toto nostro regno ad nostras Indiae orientalis colo- nias transpottetae sunt (3). Quidquid igitur septentrionalium provinciarum incolae agricul- tura valebant, impigris mercatorum curis et laboribus acceptum referre debent. Aliud beneiicium mecum recordemini ve- Km, quod ex codcin mercaturac fonte in agriculturam redundavit : summae illae divi- tiae cfTccerunt , ut magnae paludes citius sic- carentur, et agri qui alluvionis beneficio ac- cesscrant, firmis promptius aggeribus cinge- rentur. Hinc in proyiiifia Hollandiae , mer- catura tarn florentc, circitcr sexaginta quin- que millia jugerum (4), quae in ingcntibus (3) Quum redituuin puhlicorum Traefeclus verba facerct de commodaiidis pecuniis in usum uostrarum Coloniarum lu India Oricntali , A". 1877. ^^ P r i r i s anm' e patvia iu illas Colouias exportatio aestimata fuit /". 17,600,000. (4) Vid. Verhandeling oi-sr de Droogmakiiig van de flaar- O R A T I O. i3 paludibus latcbant, siccata , uberrimos se- dt:lo agricolae fructus attulcrunt. Etcniiu iricrcatores , ita cst corum solcrtia ct pruden- tia , proviclcre videbantur, nummos, hoc inodo crogatos , brcvi cum foenorc esse re- dituros. Ncc spes eos fefellit, imprimis cum ex Impcrantium indulgcntia , magnae im- munitatcs huic labori et ipsis agris fuerint conccssae. Ouanti ergo mercatura a scptentrionalium provinciarum agricola aestimanda sit , quis est , qui hoc mccum non confitcatur. Si vero ro- ^clis , an agriculturae ex tain prospera rerum conditioiiG omnes -, quos potuerit, fructus pevcepciit? utinam hoc affirmare posscm. ]\krcatura, quid enim non confitear? nos- irae quondam reipublicae priinarius salutis Ions inerito habebatur: non vero erat uni- n:s. Prudcns mcrcator etiam norat , quant i .\u;!-iculUira essct facicnda, et quovis modo cam promoverc studcbat. Quot vero fue- runt , qui cam susquc deque habendam essc sig- 6up ? onpsfiJifrifiJ JIaarl.-mmer Meer , door F. G. Baron van van He ram en, in talrala opens, p. 54. ailnexa. 14 O R. A T I O. sjgnificarent? quot : fuerunt, qiii divitias, ex patriae fructuum abundantia congcstas , in- vidis intuerentur oculis? Quot palam profi- ted hand erubuerunt, propriorum fructuum inopiam majora commoda mercatoribus af- fcrre, quibus hoc modo merces ex aliis Eu- ropae partibus apportandi, patriaeque ino- piae succurrendi major daretur facultas? Quidquid fructuum ex nostris agris col- Icetorum , mercatori quaestuui afferebat , exi- gui momenti et inter tantas divitias , ex mag- na ilia mercatura ortas, fere ne nominatu quidem dignum habebatur. Num ergo mirum videri potest, si ejus- modi perversis opinionibus , praecipuarum rerum, ad rem rusticam et rusticorum opera pertinentium , summa esset ignoran- tia atque imperitia, imprimis oppidanis? Hinc ille neglectus ', quin imo contemtus rusticorum vitae operumque, ex ilia in- scitia solum originem ducens , suamque sae- vam vim in remotiores exercens provincias. Nonne etiam huic imperitiae tribuenda est ilia segnities tarditasque , qua summus Impe- rans ad Agriculturam ijustentandom et exci- tan- O R A T I O. 15 tandam procedebat, undc plus tcrtia parte nostrarum tcrrarum incultum et desertum jaccre paterctur (5)? \i Quispiam forsitan hie objiciet: Quid? Tune ergo tarn parvi pcndis omtiia ilia uti- lissinia institula , a summo Imperantc variis ternporibus in Agriculturac commodum ac- ta? Absit, A. H. ipsc potius ea vobis cnu- nicrabo ; quippc iliac immunitates in sicca- tis paludibus, dc quibus supra jam dixi, in incultos agros excollendo latius extendeban- tur ct augcbantur. Communium agrorum di- visio per aliquod tempus jubebatur. Opper- tunum et prudens consilium capiebatur ad funestae bubuli pecoris pestikntiae occurren- dum , camque depellendum , summaquc cura in hunc aliosque pccorum morbos confereba- tur. Rusticis tribuebatur occasio, qua equo- rum atque boum foeturam emendarent. In Agriculturae usum peculiares pecuniae colli- gebantur. In singulis Provinciis viri , qui rei rusticae praeessent, eligebantur. Singulo- rum in nostra patria rusticornm instrumen- (5) Vid. aduotatiouera , N. 16. 16 O I! A T I O. torum Museum magnis cum sumiibus con- stituebafur. Omiiia hacc pWbaque alia a nostro op~ iimo Rege coniirmata sunt , et praetcrea rein rusticam ad eas referri doctrinas , quae pu^ blice in Academiis docerentur , Gulielmo , Pa- tri Patriae placuit , nee immerito Ars vete- rinaria hie etiam nominanda : quippe iis , qui hanc artem docerentur, amplissima schola fuit aperta , medicisque veterinariis , in ea doctis, annuum stipendium publice erogatur. Verum enim vero haec omnia , quando initium sumserunt? Scilicet hocce seculo, eo quidem tempore , quo , Eheu \ summae cala- initates nostram antea tarn amplissimam , tarn (lorentem mercaturam prcmebant, et in dies imminuebant : eo tempore Agricultura uni- cum -attamen tutum agnoscebatur refugium , quo- nostra publica salus inprimis defcndi posset. Turn novas iriternas vires , antea neglectas, agriculturae revera inesse ad la- bantem rempublicam sustinendam , plerique animadvertebant et in id consentiebant. Tune mercatores , quos g'aavus agricola colleg6 r ikt iruc. O R A T I O. 17 fmctus , gratis accipiebant animis : itaquc ITS adversac , uti semper , sapientissima suppedi- tabant praecepta , rebus prosperis vili pensa , neglecta, irrisa. Fuerunt tamen, quid enim dissimulem? aliac quoque causae, quibus id efficiebatur, ut omnia haec consilia et instituta Agricul- turae summam afffcrrent ulilitatem : prinuim quod in nostra patria foederata ilia regimi- nis forma mutaretur , qua tot tantaque con- silia , quae ad Reipublicae salutem prorno- vendam valebant, antea plane impedieban- tur: deinde hue spectant ingentia prctia, quae per aliquot annos ex agrorum cultura percipiebantur. Hae vero causae numquam efiecissent, ut ejusmodi instituta, quae modo commemoravi , agriculturae tarn salutaria fic- rent, si mercatura assiduo floruisset. Etenim mecum recognoscite effectus mercaturae , post rcceptam libertatem rursus florere incipien- tis, num ex eo tcmpore idem ardor, idem Agriculturae studium , quod antea , qiuim patria re adversa affligibatur , inter nostra- tes patuit ? Utinam hoc aflirmare ausim ! In veterem rerum statum in Septentrio- B na- 18 R A T I 0. nalibus regni provinces contemphndo din versatus fui, quandoquidem sic quoque t'tm- damenta erant ponenda , in qiiibus cctcras orationis partes exstniere possem. Oculos nostros nunc cxmverlamus > in Bel- gas. Agricultural, ut supra dixi, primarius his fons fuit, qui jam longe ante (]aro- lum V, et eo imp'erante (6) , qmim Bel- gium una cum Septentrionalibiis provinciis antiqtiam constituebant Neerlandiam') largi- ter scaturiebat , uncle salus in omnes pcrma- nabat. Turn enim ob praestantent agronim culturam Belgae insigne jam adepti erant nomen ; quam quidem niagnam gloriam , eo jam tempore acquisitam , in faunc usque diem eximie tuiti sunt ct conservarunt. Non McBelgas, neqiie Hollandos > tastes citare lu- bet; nam peritissimi rci riistidae invfc'stigato - res (6) Vid. L. G u i c c i a r din, Description de fous /** Fays- Bas , traduit de L' It alien , Fol. 1609 , et C. G r e g o i- re , Essai historique sur Vet at de I' Agriculture en JEurope , au seizieme siecle , p. ii5, quo auctor praefatus est in opere : Le Theatre de V Agriculture d'Olivir de Serr es , edit, in 4to A. i8q4. Jl| O R A T I 0. 19 res et expertissimi in Anglia (7) , Gcrma- nia (8), Francia (9) et Helvetia (10), uno quasi ore corifitcntur , nus> franc, de Neufc h a t e ati , in annotatis .id opus, No. 6. citatum: Le Theatre d' Agriculture. Vol.1. pag. 182-204. (u>) vid. Bibliotheque universellc , section. Agriculture^ Jatvier ct Fevrier I 1 An i8ai. pag. 253-270. B 2 20 R A T I O. tuaginta millia jugerum Nccrlandicorum , ut vulgo, vicies quater centena millia mo- diorum Neerlandicorum Tritici ct Secalis Ce- realis profcrre solent; quae quidem copia cunctas incolarum necessitates tantum supe- rat , ut e frumento , e provincia exportato , de- tracto etiam quod cerevisiac et juniperi coc- toribus opus sit , sex vel septem milliones florenorum quotannis redcant (11). Forsitan vero tarn largas messes singular! hujus ter- rae foecunditati tribuetis. Est sane magna his agris foecunditas : sunt enim , praesertim in occidentali Belgii parte , magis frugiferi , quam qui in Septentrionalibus provinciis fertiles agri dicuntur, idque inprimis inde fit, quia ter- ra iis in locis cum marga et caJce est com- mixta. Attamen convertite oculos in plurimas Franciae septentrionalis partes , hisce agris con- (11) Nempe 1,000,000 modiorum , qui modico prelio sex vel septem florenorum in quemque , vel Tritici vel Secalis , medium aestimati sunt. Vid. Stctat van den Land bouw in het Koningrijk der Nederlanden , gedurende den. jare 1818. , uitgsgeven op last van den Minister voor het Publiek ondsrwijs , da Nationals nijvcrheid en de Kolo- nien , pag. 67. R A T I O. 21 contiguas cjusclcmquc foecunditatis matcrie rcplctas. Quaiu squalid! , quam ncglccti , quantopere vigore hi agri sunt exhausli per- versa cxcolendi ratione, qua fit, ut tertio qnoquc anno novalcs rcddi dcbcant , id quod Flaniingis ct Brabantinis populis vix a m pirns cognitum est. Sed videor audire rogantem. Undc tan- turn fructuum discriminis in agris cjusdeni tcrrae , sub codem climate? Conspiciat ille insigiicin agriculturae peritiam, quain Belga jam aliquot secula aequisivit, ct cujus re- gulas ctiaiu nunc sequitur. Dividit agros inter complurcs colonos , ct singularem in- dustriain assiduitatemque adliibcndo nihil omittit, nihil negligit, quo ex singulis agri partibus summam utilitatcrn percipiat. Ne putctis vero , A. II. , Belgarum ter- ras ubique naturam tam iautricem haberc, fructusque aeque ubcrriiuos durum agiico- lac laborem rcmuneraii. Sunt enini quo- quc tcrrae arenaiiac, quae antca inculia, inhospila et cricis rcplcta , lesqua crant.. Sunt auteiu hac ipsae tcrrac, in quibus Belga- rum agros excolendi ratio tam insigncm se prae- 22 R A T I O. praestitit ? ct quam in hoc tempus sequeiK* do effecerunt, ut advenae, agricultionis pe~ ritissimi , conspectu in admirationem abripianK tur. Accedit, quod non solum sint plan- tae , quae ex his aridis terris progigmmtur , in hoiniaum animaliumque nutrimentum inser-* yientes ; indefesso enim labore , in his aeque atqtie in fertiiissimis agris, multas alias oe- conomicas, quas antea mercatorias pkntas appeIlaYimus> abundanter aiere a proavis ad posteros propagata est scientia, Tanta \ero diversamm frugum copia quid agricolae prodest, si eas cum lucro aliis vcndere nOn possit? In Septentrional! re,ni parte paulo ante agricolam felicem praedi- caviinus , ut pote qui fruges in magna em- poria mittat , ubi facile emtorem invenit. Quid vero discriminis oliin inter utramque nostri regni partem obtinebat ! Belgae qui-* dem doinesticae mercaturae comraoda ca- piebant, et in duobus tribusve vicinis reg- nis, praccipue vero in Provinciis Hollan- diae et Zeclandiae, quae per magna fliuni- na facile adiri poterant, mercaturam agere solcbant : sed maritima mercatura et navi- R A T I 0. 23 gatio, quac magnam demum nicrcaturam efficiunt , Vos ipsi .novisfcis , vix in ccnsura veniebant , et ilium cximium Antverpiue por- tnm , proplcr Scaldim pracclusum , mercatu-* rac nullaiu utilitatem adtulisse, quis nescit? Scd attcndilc aniiuum , A. H. , quodnam re-* medium huic malo solcrs iiidustria quaesi-* yerit j quas vias irivciiciit , ut agricultura ni- hilominus bene se habcrct, ct sc a tarn in- genti irugum aburidantia liberaret agricultor. Plurirnas oecoiiomicas scrainavit iruges , prae- cipnc Linum , , Cannabim , Lupulum , qua^ quidem plantas suae ipsorum oiliciiiai: , tan- quam pnmamct rudcrn matedajn , consume- bant, et corticcra qucrcinum itidem in pro-* priuna qsum adhibebant. Sic complurcs hu- manae incluslnae partes, inp'imls textnnae , cum Agricultura, arctissirno conjungebantur \inculo. Omnibus vcro impedimcnlis , quae .Belga- rum mercatura scnsit , mercatus studium etiam magis maglsquc fuit cxtincturn ; quod quidem studium , Iribus , immo jam quatuor , sccuiis abhinc, miruiu ([iiantum in horum animos *agcbat, quo excitati cum rcmotissi- mis 24 O R A T I O. mis orbis terrarum gentibus mercaturam age- bant, ingensque divitiarum copia ad eorui magna eraporia confluebat. Quin imo ipsi mercaturae, qnae illis seculis maxima erat, tribuendum est, Belgarum Agriculturam jam tune ceterarmn gentium agrosj colendi ra- tione longe praestantiorem fuisse, eamque illis jam a proavis velut donum hereditate in foenus esse relictam. Apud illos ergo res rusticae, industria^ atque fabricae diversarum rerum tantummo- do valebant; mercatura vero in remotissi- mas regiones illis plane erat aliena. Mirum ideo videri non potest , si invectionem omniuni rerum-, quas proprium solum proferebat, aut industria propria elaborabat, vel omni- no prohibere, vel certe aggravare conaren^ tur; quippe illara magnam copiam, quani alioquin aliunde acquisivissent , numquam alie- nare potuerant , quoniam mare ilKs fere erat clans um , et illata et advecta propriarum mercium pretium nimis minuissent. Hinc adeo explicandum est, plurimos, his legibus prohibentibus adsuetos, has identidem etiam uunc renovare velle. O R A T I O. 25 Vobis igilur , A. H. , quomodo Agricultura cuui in Bclgio , tuiu in prisca nostra rcpublica , sc habuerit, satis indicasse mihi \ideor, ut indc pateat, quanta commoda novus rerum 01 do in utraque regni parte, ct jam hac in re atlulerit, et in posterum sit allaturus. Quod quidera quo luculentius appareat,prop- tcr pracstantcm laudatamque Belgarum Agri- culturam , prinium oculos convertamus in Me- ridionalcs regni provincias. Forsitan vcro hanc ipsam ob causam ad- iniralione plcni quacritis, quid? Num ilia Agricultura apud ^clgas , quain tantopcre laudas , aliquid emolumenti cepit ex con- junctione cum ejusmodi rcgioniljus , in qui- bus agrorum cultio ad publicam salutem tam parum confcrre aestimabatur , a mul- tis vili pendebatur? Sed in mcmoriam rcvocate quacso , A. H. , quae jam sae- pius dixi, Agriculturam turn demum m'axi- rae posse florcre, quum maritiina merca- tura illam sublcvat et sustentat. Hoc au- tcm Belgis antca deerat. Nunc vcio corum naves, celebri illo Neerlandico navali vcxil- lo tutae, mcrcium copiam in remotissimos tcr- 26 O R A T I Q. terrac portus vehunt: qua late patet or- bis , passis veils tendunt , et ubique iis- dem fruuntur commodis y quae amplius du-* centos annos Batavorum mercatoribus fue- rant concessa. Colonias in Indiis , et orien-- tali et occidental! , nunc quoque suas di- cunt , praebentque hae illis magnos mercium mercatus. Omnes leges consuetudinesque , quarum utilitate navigatio et magna merca-- tura tantopere florebant, etiam sua behe- ficia in Belgas conferunt. His omnibus op- portunitatibus ergo ex eorum agris , pratis 7 silvis et hortis , multo majora emolurnenta capiunt quam antea , et multo ampliores rc- ditus sibi conciliant. Has autem provincias, quae a mari re- motiores sunt, inde per se minorem utilita- tem percipere , non est , quod negeraus ; sed recognoscite , quarn paterna Regis cura eas quoque provincias sit complexa. Novae munitae sunt viae , multi canales vel dilatati vel prolaiati sunt , quibus facillime mini- inisque sumtibns fructus , qui jam pretio aucti sunt, navi vel curru ad vicinos portus transferri possunt. Quid dicara de diversis flu- R A T I O. 27 fluminibus, hunc in fincm inter se magiiis suintibus conjunctis? Quid? quod Mosac et Scaldis aquam ex Regis decreto mox inter se misceri videbimus. Anne Ucl^ae haec omnia commoda , impe- rante Napoleonic aliove Francico rege, obti- nuissent ? Minimc. Ilia coinmbda manent tan- tunimodo cives , ubi surnmus Imperans mer^ cattiram quidem curat, attamcn quanti agri- cultura sit habenda , aeque probe novit. Etenim Bclgarum agricultura , quamvis insig- nis, magis perfccta fieri potest, inprimis in oricntalibus" provinciis. Quos vero cona-* tus , quaeso , ii , qui antea hisce regionibus praeerant, adhibuerunt , ut agricultio ad ma- jorem perfectionem perveniret? plane nullos. QuamqTiara enim plus viginti annos Belgae Francici regni pars fuerunt , cujus summus Imperans omni tempore mirum quantum glo- riari solcbat, agriculturam sibi summo ia prclio esse , Bclgarum agriculiio tamen nul- lum emolumcntum inde cepit; Vix vero cum Septentrionalibus Provinciis in unum rcgnuni' conjunct! fuerunt, quum Gulielmus^ Rex optimus, omnes leges, om- nia 28 O R A T I O, liia instituta , quae ad rem rusticam specta- bant, cum illis quoque communicavit , quo- rum summam utilitatem Septentrionalium re- gionum ruricolae jam amplius duodecim an- nos gratis perceperant animis. Eodem mo- si hac dc re dubitant. Nonne praeterea in annonae caritate agricolae om- nium minirae aucta pretia sentiunt , quia ex propriis agris sibi ipsi prospiciunt? Nonne tandem majora vectigalia novum stimulum rusticorum industriae addunt, ut inajore cum cura agros excolaat, quo plurium fructuum compensationc vectigal minuatur ? dum exi- guis vectigalibus saepe eificitur, ut se per- niciosae tradat desidiae agricola ? Compara- te enim , A. H , fundos , vectigalibus ut vide- tur presses 9 cum ejusmodi agris, qui quo- tannis exiguum tributum solvunt : priores varii generis frucdbus uberrimos videbitis, posteriores turpi inopia laborantes (12). Nunc (12) Hoc inprimis probatur in epistola Viri amplissimi R. Schimmelpennirickad Ordines generales , re- spec tueorum consult. d. ii.M. Junii i8o5. N. i4 a hisce ver- - ,, De ondervinding en het voorbeehl van naburige Lan- den leer en , dat wel verre dat de welv aart door jBdastin^ gen zoude warden verminderd , dezelve vedeer , mits niet overspannen zijnde 9 aanleiding geven tot meerdercn bloei *n voorspoed* Men vergelijke , om daar van overtuigd te zijn , O R A T I O. 31 Nunc ad vos, priscac rcipublicae incolae, me coaverto; nam etiam Tobis cognita sint com- zijn , het naburig Engeland , zoo zwaar belatt , en n in h-t i-crxlag tier openbare vergaderiiig van tie eerste Kla.tse v,in hft Af ntnkhjk Nrdrrl. Instituut in het jaar iSa-. (14) Vide Bibliutheque itniverselle > section ~4gricitlturtt Mai !8:5. 34 O R A T I 0. Belga sit conjunctus. Nobis autem tali con- sociatione cum gente , tanta cum laudc rci rusticae operam dante , admodum erat opus , nt sic quodammodo nostra Agricultura se ex sua despecta humilitate emcrgeret. Percipia- irtus ergo etiam omnem utilitatem ex Bclgis , illorum Agricultural!! nobis exemplo poncndo. Peregrini se ab illis doceri gaudent, illosque imitari hac in arte student: nos igitur, nos inquam , illorum lumen ct nobis non praelu- cere pateremur? quid enim dicam de eorum assidua industria , quam multo majorem ad- liibent, quam nostrates ; cum in colligen- do , turn usurpando omnia ea , quae ad agros fertiles reddendos valent ; cum in justa agro- rum divisione, turn in saepius vertendo so- lum 5 cum in segetes sarciendo , onmcque lolium et inutilcs plantas radicitus evellcndo effodicndoque , turn in non patiendo agros jacere novales? Utinam ilia Belgarum na- vitas plurimis nostrorum agricolarum sit stimulo , ad et aniini et manuum torpo rem atque desidiam effugiendum et deponen- dum. In Coloniis, a laudabili Benignitatis Socie- ta- O R A T I O. 35 talc in Drentha conditis , Fiamingorum cxi- gui, scd tarn feliciter exculli, agri arenari'v exempla , quae imitarcntur , dedcrunt : Bclgac contra in Coloniis, in provincia Antverpiae sitis , nostrarum Coloniarum leges et institu- ta sunt secuti. 'Sic utraque regni pars arnicas jam jungit manus et altcra alteri prodesse conatur. Inter vos autem , priscae reipublicae civcs , communis quoquc cst quercla de diminuta mercatura et navigatione , olim tarn insig- ni, tarn vegeta. Est autem minhne injusta: lubenter enim hisce vestris querimoniis suf- iragor. Audivistis, A. II. ! quanti mag- nam illam antiquam mercaturam . acstinicm , adeoque propter utilitatem, quam ipsi agri- culturae affert, palam earn defcnderc sum aggressus. Causae vero 5 quibus tantum dam- ni mercaturae infertur, a peritis viiis, et quidem mercatoiibus , jam satis superque sunt indagatac: hi tameu viri laetum nobis \ conspectum quoque praebuerunt , nunc alias , Jiasque novas, mercaturae patere vias (15). Quo : , Suflicii citare opas eximium. Mercatoris u MT c r-. G2 k " k 36 R A T I 0: Quo magis vero hanc querelam juslam cs- $e vobis persuasum est , eo inagis gaudeatis vos oportet , alterum publicae salirtis fon- tem summam acquisivisse amplitudincm , cu- jus quidem rivuli tutiorcs , minusque rerum vicissiludini sunt expositi , quibus arescere posscnt. Quis enira non mecum raaxirao af- ficitur gaudio ? etiam practer mercaturam multis millibus manuum vias esse apertas, casque in posterum posse augeri, quibus si~ bi suisque prospiciant , suamque copiam cum aliis comnmniccnt. Haccce autem tarn ampla Agricultura quas oppoitunitates dat, quibus languenti ' mercaturae novurn alimcnlum prae- beri possit? Estque adeo praescns nostrac patriae sta- tus , qui summopcre Agriculturae progressi- bus faveat. Quid enim non cxpectandum , cum Agricultura et Mercatura , illi duo prae- cipui publicae salutts fontes ? ambo tarn m- signes , tain ampli , in eodem regno tarn ami- ice it Ac Vries , over de oorzaken van het verval des ;f.>>(!t>rland.schen hanrtclv en dc middelen lot herxtel of uit- t/reiditig van R A T I (X 37 amice conjungarilur; aml)o lanta cum cura , tanto cum studio , tractcntur , ut plane incer- tum sit, utri magis iaveatur , utri major in- dustria adhibealur? Utrique vcro mine tarn leliciter accedit et jungitur infinita fabrica- mm multitude ct pcrmagnus numcrus prae- vStantium artificiorum. Quod altcri regni par- ti deerat , ab altera jam largiter ct copiose af- fertur: altcram alteri ergo plurimum jam de- bere, quis ncget? Quin imo, ne me variae jaclantiac ct niagiiiloquentiae accuseds , si in nostro regno cum potentissima Anglia quandam convcnicntiam me videre dixero , ubi omnes iliac publicac salutis promoven- dae ralioncs ad summum pcrvcnerunt fasti- gium , quac cliam mine a pud nos summi moment! sunt factae; apud nos iuquam, qui, cum in media Europa habitemus, omnes hos salutis fontcs tcnipore magis magisque aperiro el amplilicare possumus. Quod ut fiat , nonne effieacissimum adju- mentum optimi nostri Regis, prudentium nostrorum Legislatorum , omniumque , qui rebus , ad universi populi salutem spectanti- bus, pracsimt, mcrilo sperare nobis licet? 38 R A T 1 O. Non cst amplius imica summa res, qiiae maxima HI eorum curam meretur: sunt aliae etiam res, quae eandem magnam curam suo quidem jure sibi postulant. Agricultura er- go in posterum non inanem spem fovebit, qua \ariis in rebus succurratur. Hae autem res, quaenam sint praecipuae , ut vobis quasdam breviter exponam , a me adhuc ex- spectare videmini. Quurn invectio aut exportatio fructuum aut impositis vectigalibus aggravatur, aut dimi- nutis allevatur , nonne Agricultura tune , sua jura ut valeant , postulare potest , modo aliis publicae salutis fontibus ne noceatur? Non- ne desertarum et incultarum terrarum mul- titudo : sunt enim , animadvcrtite A. H. , duo- decics centena millia jugerum Neerlandico- rum , quorum quarta pars tantum in Meri- dionalibus , ceterae in Septentrionalibus pro- yinciis sunt sitae ( 16) ; nonne inquam hac ter- (16) Hoc patet ex accurala disc^uisitione, a Viris iustituta , qui Iiunc in iincm electi .fueriinL a Viro Hiuplissimo Falcq, is rebus regui prael't'cto , qui <{iiidcm viri huiie dis- ui Anno iSa4. Lradideruiil- O U A T I 0. 39 tcrrae, ad quas excolcndas vcl conscrcndas , jam triginta annos , leges et incitamenta varii generis luerunt proposita , flagitant novas leges ct decreta, quae jam diu concepta sunt? Nonnc dectnnac, .quae tarn ingrato mo- do solum in Septentrionalibus provinciis a frugibus exiguntur, bcnigna lege statui pos- set, ut sine decuman! damno rcdioierentur ? Lumen , quod in tribus Septentrionalibus Acadcmiis ab Oeconomiae ruralis Professo- ribus dispcrgitur, quodque multi invili spar- gi vident; num in omnibus Mericlionalibus Academiis minus mercbatur accendi, ubi in aliannn humanae industriae artium usuin tanto cum fructu Prolessores sunt elecii ? Bru- xellis, benigno Rege et urbis Magistratu ju- vantibus, ulilissima Societas Hoiiiculturae et Pomologiae cum amplissinio horto , ad peri- cula his de rebus facienda , est instituta ; sed num agricultio et res pecuaiia minus desi- derant, ut cum maxime pericctis instrumen- tis in singularibus fundis dc optima agios ex- colendi ratione pcricula iiant , et ut optima diversi pecoris procreatio , nutritio et pastlo , cxeuiplis probentur? D Ouura 40 O R A T I O. Quum in Meridionalibus provinciis millia agrorum jam perparum proferant, quia ju- niperi aliorumque liquorum incbriantium coc- tores , qui ubique in vicis esse solebant , nimiis press! vectigalibus et tributis, in suo jartificio pergere baud possunt, unde alio- liujus seculi initio usque in hunc diein in emcndanda et amplificanda nc rustica in nostra patria tecum una laborasse , mihi magao honori et suramae voluptati fuit. Quantum yero in ea profeceris, probant .saipta publice edita , nee ir.inus conspicua sunt ardor ct studium, quae adspicere mihi sacpius licuit. Tu ccrte, dignitate insignis, jscmpcr id egisti, ut quam plurimuin agiicul- turae prodcsses; sed non minus nota suat mihi tua in literas doctrinasque merita , qui- bus tanto <:um splendore locum jam occupa- D 2 turn II A T I 0. turn tones. Magno in pretio semper tibi fult nostra Acadeniia , quia in ea in literas doe- tiinasque incubmsti , eo felici cum successu ? tit summa curn gloria juris utriusque docto- ratus honorera, more majorum, sis consecu- tus. Quam tuto ergo confidere possumus, te, vir nobilissimel cunctis viribus res nos- trae Academiae adjuvarc, csse conaturum. Quod ut fiat, adsit benignissime tibi omnibus in rebus Deus Optimus Maximus ! Si togatum huncce ordinem intueor , eos- dem clarissiraos viros , qui ineunte meo ma- gistratu, nostram Acadeiniam -ornabant, in hunc usque diem salvos esse, mecum omnes boni laetantur. Quodsi tristia fata cogita- mus , qnae etiamnunc collegam nostrum, cla~ rissimum HEYLIGERS , premant, animi mor- bo graviter laborantem , dolemus sane , eum per totum annum munere suo fungi non po- tuisse. Ut vcro quam primuin ad priorem , tarn corporis quam mentis sanitatem redeat , faxit Deus, cum in ipsius et Academiae com- moduni, tniTi etia'm" conjugis liberorumque , ' commiseratione dignisslmorum. Tibi autem ? clarissime LIDTH DE JEUDE ! col- R A T I 0, . collcga aestumatissirae ! ordinariara Mathe- scos ct Philosophiae naturalis in hac Musa- runi sede cathedram ex animo gratulor. Tua inerita tani in Anatomia comparata , quaia in Zoologia, antca in Harderovicensi et in hac nostra Acadcmia jam nota erant. Prae- tcrca schoJa veterinaria , in qua a tcnipore , quo apcrta fuit , easdem disciplinas tanto cum fructu doces , quid Academia porro etiam a te spcctarc possit , tcstis esse potcst. Pcr- ge etiam. tuam provinciam magna cum gloria obire, ad quod sanitas et vires tibi assiduo abunde adsint, etiam atque etiam velim. Non tantum ofificium , sed magis etiam ani- mus me vocat, ut tibi, clarissime VAN HEUS- DE! gratulcr, qui hoc anno quadrantem se- culi impleveris , in hac Academia literas Grae- cas et Historiam docendo consumtum; imo vcro gratulamur Acadcmiae , quae ex tua eru- ditione et eleganti Literarum humaniorum studio novos laetos sibi sperat fructus. Quod ad Academiae conditionem attinct , ejus gloria ct splendor, quae praecipue pos- terioribus annis sibi conciliavit, nullum de* trimcntura cepenmt. Alumnoruni nunieiTis mi- 44 I\ A t I 0. minime esl iinminulus , et vero in ordinc Me-* dicorum admodum auctus. Huic autem as-' siduo splendor! baud parum profuit animi in- tegritas et amicitia , quaa inter nos , Collcgae Carissimi ! maxime intercedit , quae quidem imprimis apparuit in Senatus deliberationibus de quacstionibus, ad universam Academiarnm rem spectantibus , ex augustissimi Regis auc- toritate nobis propositis. Ouamquam cnim in his quaestionibus age- bantur res summae subtilitatis atque difficil- Kmae responsu , quae cum professoribus singulis, turn proiessorum ordinibus summi essent moinenti; interdum ctiam de unius, vel nonnullorum commodis, quae aliorum uti- litatibus opposita videbantur, deliberatio in- stitui debuit: attaoien A. H. in sedecim Se- ilatus concessibus ad omnes has quaestiones responsura fuit, salva non solum cujusque sentcntia , sed etiam salva necessitudine , quae nos oinaes tarn dulci vinculo conjungit. Ete- nim deliberationum summa , quae nostris continetur responsis. satis superque ostendit, nos eo, quo dixi, sensu et aniuio inter nos affectos essc dcbuissc, Haec R A I I O. 45 Hacc vcro commcmoranti, admodum gaudea mihi opportunitatem sponte quasi offerri , tibi clarissiiric SUERMAN! Scnatus nomine, maxi- mas agcndi gralias. Hoc enim vos a mepror- sus dubio cxspcctatis, Collegae! et vero jure vcstro postulatis ct flagitatis etiam. Tua enim solertia tuoque acumine factura , ut nostrae scntcntiae taiu accurate, concinne atque per- spicue conceptac et expositae sint. Itaque si quid nostra argumenta valebunt, apud quos de liis dcliberarc a Rege datum est, hocce praecipue tibi sirnus relaturi. Ad vos mea se convertit oratio, optimi ju- vencs ! Placidus atque omnino quietus nieus i'uit magistratus : quamquam enim plures quaiu quingenti in hac Academia , liter is doctrinis- que operam datis, neminem saltern ad me accire coactus fui , ut de neglecto officio ci- vis Academici admonerera, quae sane recor- datio ejus stiavissima semper erit animo meo. Pergite ita : vestro atque vestrae Academiae honor! et dignitati maxiine inservietis. Nee silcntio , ornatissirni juvenes ! hie prae- iermitto , quod laetus recordor , vestram hih. manitateiu in pauperuiu doloribus et aenim~ nis 46 R A T I 0. nis Icvandis collocatam. Ihim magna erat proximae hyemis violentia , phirirni sponte sua ct insigni cum miscricordia , baud pa nun ad nutriendos ct recreandos cgcntcs contule- nmt. Pcrgite sic et ingenium variis doclri- nis excolere, et animum egrcgiis viftutibus nobilitarc. Porro in omni disciplinarum gcncrc plunmi egrcgios fecerunt progressus , quorum prae- clara edita sunt specimina. Quantum vcro hi variis in disciplinis profeccrint, cum illi doccbunt , qui hie adsunt, ut bcne mentis mox ornentur lahorum praemiis; turn docue- runt illi , qui similia in aliis Bclgii Academiis reportaverunt : etenim in Groningana a Theo- logonim ordine A. H. VAN BEK HOEVE; in Gandavensi a Medicorum ordine ISA A cus VAN LIER , Elizae filiqs , palmam aliis praeripue- nmt. Non exiguus est numerus hujus Academiac Aluranorum , qui immatura morte nobis sunt erepti : sex enim et quidem e Theologorum or- dine quatuorH. E. FAURE , D. B. KETZ, E. BRAVE et G. L. WESSET.S ; ex ordine Juris consultorum J. E. PESTERS et ex Medicorum Q R A T I G. 47 ordiiic C. G. WEISS. Horum igitur carissimo- mm capitum , actatis (lore cxstinctonim , jactu- ram , Ecclcsiae ccterarumque disciplinarum causa omnino cst quod dolcarnus. Ego vero nonne Iloslugcamlacrymisqueprosequar , cum in defunctorum numcro caiissimum Filium WILHELMUM PETRLM recenscrc dcbeam , qui , hac Academia vix scptcni hcbdomades re- licta , hoc anno dignus fuissct habitus , ut Arn-^ stclodami ex Scminario Telciobaptistarum , ver- bi divini Minister dimittcrctiir , ad quod mu- nus per sex annos in hac Musarum sede va- riis doctrinis se accinxerat. Vos Magistri, ab eo maximi aestimati ! vos carissimi ei com- militiones , ct vos ceteri ejus amici! vos in- quam cum novistis et magai faccre solebalis, ob insigncs animi et ingenii dotes, cstque has ob causas , cur tanta cum animi tranquil- litate, coclum intuens, exclamare possim : Dcus cum mihi dederat, Deus eum iriihi ad- emit : sit nomcn Dei laudatum ! Plura aunt a me commcmoranda , quae per annum magistratus mci, ct ad doctrinarum 3tlU 48 R A T I 0. studia adjuvanda, et ad tuendam hujus Aca- dcmiae gloriam avitam , imprimis videntur pertinere. Bibliothecae Academicae, quo felicior usus sit, requiritur etiam nunc catalogus typis ex- pressus. Hujus autem initium jam fact am est ordine alphabctico ct fore speramus , ut biennio absolvatur. Caetemm vir dociissimus DODT , ciijus curaa hoc negotium inpiiniis cornraissmn est, edere pariit librorum noti- tiam , qui saeculo XV typis mandati , Biblio- the.ca nostra baud exiguo numero contiaentur. Museum Mineralogicuia speciminibus, prae- sertim ad geognosiam pertiaentibus , conti- nuo augetur. Laboratorium chemicum , quantum subsi- dia permittunt, ita instrui pergit, ut docen- dae amplissimi ambitus doctrinae et arti ap- turn exsistat. Specierum congeries, quae ad Anatomem comparatam spectant, conjuncta fuit cum collectione Zoologica , quern in finem transi- tio pervia domus , quae nostratibus Staten- kamer dicitur, ad collocanda exempla, quae inter cetera exponi haud poterant ? apto mo- do O II A T 1 0. 49 do iuit iustrucla. Opliiuc incritus Professor LIDTII JJE JEUDE , pulclierrimas iicinque ra- rissunas avcs ex India oricntali, ex Brasilia et Proniontorio bonac spci, ad hanc collec- tionein augcndam emit , speratque lore , ut de- nuo majorc pecuniac sununa adjutus , plura alia acquirere possit. Clarissimus de FREMBRY rursus aliquot speciosissimas scptentrionalcs aves prctiosac rerum natiiralium collectioni donavit , pro quo illi , ut par est , magnae habcntur gratiae. Hortus acadcmicus optirne se habet, quam- quani non sine causa mctuamus, ne nonnul- lae ])lantac gravissimo frigore interierint, Piur- sus plurimae commutatioaes diversarum plan- taniiu seminumque cum aliis Academicis horlis, tain intra, quain extra patriam effe-) cerunt , ut plantarum copia maximopere sit aucta. Imprimis memorari meretur, hortum ad tropicas plantas alendas, jam niulto ap- tiorem esse redditum, quia duo vitiosa et caduca tepidaria omnino rcnovata sunt et quoque conjuncta cum contiguo caldario , ila ut unum locum modo constituant, cujus lon- gitudo est triginta qimtuor ulnarum cum di- 50 R A T I O. midia ; altitudo sex cum dimidia ulnarum Neerlandicarum : hocce autem caldarium in Anglorura cxempium vitris est instructum , so- ils radios usque in superiorem ejus partem admittentibus , ita ut noster hortus ceteros in regno praestantia et utilitate aequiparet. Utinam etiam Occonoraiae ruralis discipli- nam aliquid increment! accepisse , jam niea- tionem facere possem. In Lugduno-batava ct Groningana Academiis hortum oecononii- cum reperiri et instriimentorum ruraliiim col- lectionera, vos A, H. nostis. Ex hoc lo- co diei natalis tempore saepius votum audi- iristis , in hae Academia ad rei rusticae dis- ciplinam magis magisque promovendam , haec eadem etiam admodum esse necessaria ; sed in hunc usque diem vota fuerurit irrita , frus- tra haec fuerunt rogata. Omnia Musei anatoraici Academici speci- mina bene servata supnrsunt , et praeterea ac- cesserunt hoc anno duo speciraina pathologica rarissima; alterum infantis noyem annorum, ingenti hydrocephalo defuncti, quod sumti- bus Acaderaiae emptum et cura Clarissimi viii SCHROEDER VAN D^R Koi>K egrcgic praepa- ra- 11 A I I 0. 51 ratum est; alterum hominis adulti, diversis spinac curvaturis insigne , quod diligentia dex- terriini Prosectoris KONING , in nitidura see- letum rcdactuin et libcralitcr Museo dono datum est. Nosocomium Academicum, aucto hoc an- no lectuloruni nuracro , egregiam dedit Medi- cinac studiosis opportunitateni , in selectis ae- grotis decursum morborum et effectum reme- diorum observandi , atquc in affectionibus , ar- te docta superioribus , causam mortis in ca- davcribus pcrscrutandi : insuper vires natu- rae in absblvendo partu naturali et auxilia artis in moderandis ejus aberrationibus cog- noscemli et prudenter adhibendi. iQ In Ciiaico chirurgico liaud exiguus fuit aegrolaiUium numerus , magnique momenti fuerunt casus ibi tractati, ita ut etiain haec instilutio juvenum nostrorum studiis maxima inserviret. )> : X -. : Et^nunc tandem aggredior gratissimum ct solcmnc munus , ut vobis , juvcnes cgregii ! qui in certamine litcrario pracclara ycstrae 52 R A T I 0. enidrtionis specimina declistis , nomine II o* gis , pracinia iradam, Vobis autein non mi- mis gratum erit, quam Audiioribus , hono- riiica audire judicia, quae de vestris scrip- tis tulcrunt ordinum Professores. Ordo Mathescos et Pliiiosopliiae naturalis Hulla ad qnaestioncs propositas recepit re- sponsa. J&dlcium ordinis Theologorum his verbis scriptwn est. r* Ordo Tlio!ogoi^um imam accepit commen- tationem ad propositam praecedenti anno Quaestionem : Probctur , doctrinam Christi- uenda observavit > concinnus in argumcnto Iractando ,- stylo usus bono. Quapropter Facultas non dubitavit, illius commentationis auctori palmani adjudicare. Apertis autem schedulis nomcn prodiit*AR- NOLDI CAROLI COSMAN, Jur. Utr. Candi- 'dati in Illustri Athenaeo Anistelodamensi , qui, habita cum ipso disquisitionc , coramcntatio- iiis auctorem se probavit. Secunda rcsponsio ad quaestionein hoc bet lemma : quidquid praeter spem eveniat , ornne id deputabo esse in lucre. Hujus quoque commenlationis auctor non uno nomine laudandus Facultati videtur. Sty- lo usus est in conscribenda argumcnti phi- losophici commentatione bono et dictione -facilL Acute porro et perspicue varias vario- ruoi Scriptorarn sententias dcclarat et ex- ponit. Or- O R A T I O. 55j Ordincm secutus non cst , quern indicave- rat Facultas , quo praesertim factum yidetur y ut auctor aliquando parum sibi constet. Praetcrca recessit auctor a quacstionis ar- gumento; noluit enim Facultas , ut investiga- retur , an jus et obligatio pcrfecta , quae di^ citur, ex pacto, solo naturae jure, oriantur, vcrum id rogavit Facultas, ut doceretur, qui- bus argumcntis ill] utantur, qui jus ex pacto proficisci censcant, et ut post haec variae scriptorum argumentandi rationes inter se conferrentur. Dignum vero auctorem esse, qra lauda- retur, judicavit Facultas, maxime, quia ipsi palmam fortasse non negasset, si intra jus- ios et sibi per quacstionem constitutos fines stetisset. Apertis cum venia Auctoris schedulis, nomen exiit HENRICI VAN LOGHEM, Jur. candidati in Academia Lugduno - Batava , cui quoquc favit instituta cum ipso dis- quisitio. Tertia commentatio inscripta est hisce bis: audere non dedecct, fi Non 56 R A T I O. . Non prorsus reprobanda videtur ilia com- Uientatio. , A diligentia laudari potest et rerum copia , quas vero aliquando paulo fusius tractat auctor. Praecipuomm scriptorum sententias tradi- dit et universe recte enucleavit. Conclusiones autem non ubique praemissis respondent. Multa denique in oratione viden- tur reprehendenda , etiam quae a regulis grammatices recedunt vitia. Igitur priores coramentationes huic anteponendas censuit Facultas. Idem judieavit Facnltas de commentatio- ne quarta , his Grotii verbis inscripta : ci- vilis juris mater est ipsa ex consensu obliga- tio, rell. Sequitur auctor universe divisionem, ab Ordine ICtorum propositam. In examinandis scriptorum sententiis non satis accurate procedit; plures solo nomi- ne indicat, quos eandem fovere opinionem affirmat, quorum tamen nonnulli diversam profiteiitur sententiam. Porro diversas con- fun- O R A T I O. 57 fundit cum negantium turn affirmantium scn- tentias. In rcfutando aliquando Icvioris ponderis ar- gumcntis utitur. Dcnique paucis ct festinanter qnacstioncm , quid verius videatur, tractat, confundens quoquc quaestionem , a Facilitate propositam , cum ea: an sine Iraditionc dominiuni acqui- ratur. Judicium Facultatis Medicae hujus?nodi est. Ad quaestionem a Facilitate Medica pro- positam. succincte enarrentur praecipua Re- (( centiorum Experimenta Cl. BELL, MA- GENDIE , ESCHRICHT , ScHOPS Ct BEULIN- efTiciatur" , duas acccpit comment ationcs , quarum altera Plutarchi vcrba adscripta ha- bens , xaAbf o iyuv x. r. A. industriae accu- ratacquc doctrinac laudcm inprimis habct. ' E Phacdone non tantum ipso, scd ex historic* Pliilosophiae argurncnta pro immortalitate ani- morum explicantur et dijudicantur. Altcra , scntcntia distincta : vitam impen- dere vero , quamquam ncc ipsa ci uditione dcstituta , magis tamcn acuminc , elcganlia philosophandique sagacitatc et diligcntia se comincndat. lllius forma disputatio est; hu- 60 R A T I 0. jus dialogus , quam rite uterque seriptor scr- vavit. Quum autem in disparibus laudibus, utraquc nobis scriptio praemio digna vide- retur, scriptores invitaviinus , qui noniina no- biscum communicarent. Itaque patuit prio- ris speciminis auctorem esse: ISAACUM DE VtnLLER, Phil. Theor. ct Litt. Hum. in Acad. Pihcno-Traj. Candi- datum. Posterioris , ARNOLDUM JANUM VAN BEECK CAI.JCOEN, Phil. Theor. Litt. Hum. et Juris in Acad. Rheno - Ti'ajectina didatum. Quorum illi proemium sortibus evenit. Audita sunt testimonial jam meiita, opti- mi Juvenes ! accipiatis praemia. Prirrio igitur accedas , ornatissime MOLEN- KAMP ! tu , qui anno praecedenti in quaes- tione literaria, ex arena decedebas duobus proximus victoribus : jam honoribus auctus, ipse victor exstitisti. Me autem tibi hocce praemium tribuere posse, imprimis laetor, quippeetiam mihi 1\ A T I O. 61 rissiratis fuciis discipulus in schola Oecono- miae ruralis , ubi sive in audicndo, sive in rcspondcndo , semper adcsse solebas. Tu er- go rursus tuo exemplo probas , illam in dis- ciplina oecononiica assiduitatera , tibi in prae- cipuis doctrinis Theologicis addiscendis non obfuisse, ncc tc prohibuissc, quo minus duo- bus annis conlinuis in certamen descendere posses. Ut milii, sic ceteris tuis Magis- tris , strcnuus et diligens fuisti discipulus , et Collcgae mei ex Ordinc theologico milii af- firmarunt, te per illud tempus, quo speci- inina scripseris , ne unam quidem omisissc lectionem. Tuo specimine probasti, quid in theotogicis praestare possis: ita pergas, et sicut mine Academiae decori es , sic ali- quando Theologorum ordini sis ornamento. Deinde te hue evoco, ornatissime A. C. COSMAN ! Tu tribus commilitonibus pal- mam eripuisti. Accipe praemium , quod Regia munificentia omnium Acadcmiarum et Athenaeorum alumnis, in certamine hono- rifico victoribus, decernit, sitque illud tibi stimulo, quo incitatus Disciplinis Juriscon- sultorum magis magisque studiura adhibeas, et 62 R A T I O. ct tibi ct Patriae olim utilissimum futu- rum. Jam accede ornat. , VAN LOGOHEM ! om- nes , qui hoc loco sunt presentes , audive-* runt , quid de tua scriptione existimaverit Fa- cultas Juridica. Dignus ergo judicatus , qui praemio ornarere. Accipe, quod per legem tibi licuit decernere. Hoc documentum non tantum studiorum bene institutorum tibi sit monumentum perpetuum ? verum simul ct cgregium incitamentum , ad eandem indefes- si laboris viam in utilissimo munere conti- nenter sequendam. Jam hue adesto, praestantissime BACKER! Tibi de victoria , quam reportasti , toto a- nimo gratulor. Accipe praemium insignis tuae in arte medica peritiae documentum : quid addere possem ad laudes , quibus hanc tuain commentation em cumulavit Medicorum ordo. Floreat Academia Groningana, quae prae- clara haec specimina exhibet. Vos igitur ornatissimi BE VULLER et VAN BEECK CALKOEN ! ambo hue simul escendite, qui de gravissimo argumcnto ita disputaslis, ut Judices jestri , Viri clarissimi^ utrius- O 11 A T 1 O. .63 utiiusquc commentationem proposito praemio dignam censcntes , sorte potius quam suffra- giis illud alterutri adjudicare voluerunt; quae cum tibi faverit, ornatissime DE VULLER! aureum praemium Regis] nomine accipe. Ut vero luculenter constaret , te , ornatissime VAN BEECK CALKOEN ! non nisi sorte prae- mio destitutum esse, quod te quoque me- ruisse audivimus, hoc tibi instrumentum, ho- norificum ordinis Literarii Judicium conti- nens, praemii instar trado, utrumque au- tem victorem proclamo, sperans fore, ut in posterum Fortuna utrique faveat , sed magis etiam ut virtute vestra ct meritis ambo sitis conspicui ! Vix praemia distribui, et ecc2 novorum re- portandorum omnibus iterum offertur op- portunitas. Quaestiones legam , quae in an- num sequentem certaminis causa indicanlur. QUAESTIO THEOLOGICA. Quaenam fuit ffierarchiae Romanae, me- dio seculo XI, ante Gregorium VII, con- ditio 64 O R A T I O. ditio ct auctoritas? Quam subiit, illo tore, commutationem ? QUAESTIO JURIDICA. Quum in doctrinam juris hodierni de con- ventionibus maximam vim habuerit jus Roma- num , et tamen in hac ipsa doctrina , insigncs sunt inter jus utrumque diversitates ; quaerit ordo, ut investigetur , quaenam, turn quod ad principia, turn quod ad generaliores con- ventionum effectus, inter jus Romanum ct Hodiernum sive convenientia sit, sive discre^- pantia. QUAESTIO MEDIC A. Exponantur Recentiorum theoriae de Pseu- domembranis , quae aliquando in inflamma- tione formantur. Indicetur , quaenam ex his maxime sit probabilis. QUAESTIO LITERARIA. Disquisitio historica de prudentia R A T I O. 65 BLMI I., Principis Araiisiaci, ia Republka pcrturbata. QUABSTIO MATHEMATICA. i&ifipd, I - Exponatur Thcoria Tangentium, ejusquo usus. ;[> t'fl$ ! . QUAESTIO CHEMICA: . Quales Accti varietates hodic ad usum cum Chemicum turn Oeconomicum adhibentur? Qualia principia peregrina, praeter acidum aceticura , singulae continent ? Quomodo ab his dcpurari possunt et solent ? Quae tandem est compositio Chemica ipsius Acidi acetici ? Celebratis igitur his solemnibus , Rectoris inunus confcro in Collegam nicum acstima- tissimum HERM ANNUM BOUMAN, Virum cla- rissimum, quern regia autoritate Academiae Rheno - Trajectinae Rectorem magnificum in proximum annum dico, renuntio, proclamo. Occupes igitur , Vir magnifice ! hanc meam se- 66 O R A T I 0. secern, quae tua deinceps futura sit. Hono-> rifico tuo munere tarn feliciter fungere , ut ill-ad clepositurus, tu quoque eadem, quae ego hodie, profiteri possis, fasces academicas ndlam habuisse molestiam et, te Rectore, Academiam Rheno-Trajectinam laete flo- ruisse. Peractis igitur , quae mihi hoc die erant per- agenda, Tibi precor , sanctissimum Dei Nu- men ! commendata sit atque permaneat Aca- demiae nostrae salus. Tuo favore et auxilio, quaecunque in ipsa fiant, ad vere bonum et honestum dirigantur. Ita Tua fiatvoluntas! ERRATA. Pag. 4 nota in fine , ausipcarer lege auspicarer* VM. i5 lin. 11 excolleudo lege excolendo GERARD I MOLENKAMP, TIIEOL. STUD. IN ACAD^MIA RHEMO-TRAJECTIIfA , COMMENTATIO, QUA RESPONDETUR A D QUAESTIONEM THEOLOGICAM, I N ACADEM1A RHENO-TRAJECTIJYA PROPOSITAM ANNO MDCCCXXVIII : Probetur, doctrinam Christianam , cum sanae ra- tionis dc Deo rcbusque divinis decreta pure tra* deret, divina auctoritate confirmaret , yaria ratione illustrarct , ad homines consolandos emen- dandosque adhiberet , atque ad permultorum no- titiam propagaret ; et Theologiae^ quae dicitur , Naturali yalde profuisse , et vero de gene re fiu- mano, hoc quoque nomine, optime mcruisse. QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT, DIE XXVI M. MARTII ANNI MDCCCXXIX. CONSPECTUS; Pag. "EXORDIUM. ARGUMENTI EXPOSITIO. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS DE DEO REBUSQUE DIVINIS DECRETA PURE TRADIDIT; DIVINA AUfcTORITATE CON- FIRMAVIT; VARIA RATIONE ILLUS- TRAVIT ; AD HOMINES CONSOLAN- DOS EMENDANDOSQUE ADHI- BUIT; TANDEM AD PER- MULTORUM NOTITUM PROPAGAV1T. SEC- iv CONSPECTUS. S E C T I O I. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATION1S , PE DEO REBUSQUE DIVINIS 9 DECRETA PURE TRADIDIT. .. .-..-, . A. Kcngtoms conditio tempore Jeju et Apo- flolorum. Pag. . i. Religionis apud gentes conditio. 9 S. a. KeHghnis apud Judaeos conditio. . 18 B. Sanae rationis? d& Deo reb usque, divinis 9 1 dccrtta pure tradiderunt Jefus et JlpostoU* 3- (*) Praemittuntitr nonnullae animadver- Jiones* . 20 . 4. Ipfa Jefu et Apostohrum doctrina ex- ponitur. ..... 25 5. Docuerunt haec ita Viri fancti, ut ni- hil deesfet , quod ad dignam Dei notionem informandam pertineat. . 44 $ 6. Nulhs errores vere dictis commiscue- runt. .... . * 47 SEC- C*) Ita legendum pro , 5 c^.uod pag. 20 per errorem irrepfit. CONSPECTUS. v S E C T I O II. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS, DE DEO REBUSQUE DIVINIS , DECRETA DIVI- NA AUCTORITATE CONFIRMAVIT. Pag. . i. Philofophi tradcbant phikfophemata. . 51 J. 2* J'efus et Apostoli kgati erant divini . 54 . 3. Dei nomine et jusfu^ quae doccbant , taiiquam Dei doctrinas tradcbant. . 60 J. 4. Per hanc doccndi rationem 9 quae ad Dei auctoritatem provocabat , doctrinac purl- tas non tollitur 63 J. 5. Eo ipfo longe major em vim habebant hae doctrinae , in hominum qtiorumvis, plebe- jorum etiam et indoctorum , animos* . 66 S E C t I O III. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS , DE DEO REBUSQUE DIVINIS , DECRETA VA- RIA RATIONE ILLUSTRAVIT. $. I. Illustrarunt haec Jefus et dpostoli per popular em a ftmplicem doccndi rationem. 72 S. 2. yi CONSPECTUS. Pag. . a. Sanae rationis de Deo rebus quo divinis decreta illwtrarunt , cum Dei unitatcm fundamenti loco poncrent* . . 75 $. 3. Addiderunt dccreta , quae quidem fana probare potest ratio , nullus tamen do- citisfc videtur phihfophus antiquus* . 79 . 4. Jcfus fc, Patris imagincm gerentcm , homimbus monftravit. . . . 84 J. 5. Sanae rationis de Deo reb usque divinis deer eta Jefus et Apostoli illustrarunt , per pofitivas fuas doctrinas. . . 88 S E C T \ O IV. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS , DE DEO REBUSQUE ^DIVINIS , DECRETA AD HOMINES CONSOLANDOS EMEN- DANDOSQUE ADHIBUIT. . i. dmmadverfiones nonnullae praemittuntur. 99 . a. Quomodo haec deer eta ad homines confo- landos adhibuerint Jefus et~ Apostoli. . 103 . 3. Eadem dec ret a adMbuerunt ad homines emendandos Jefus et Apostoli. . . 109 SEC- CONSPECTUS. TO S E C T I O. V. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS , DE DEO REBUSQUE DIVINIS , DECRETA AD PER- MULTORUM NOTITIAM PROPAGAVIT. Pag. S I. Cujuscunque generis homines docucrunt Jefus et Apostoli. . . . 117 , a. Ad multos populos fuam doctrinam pro- pagarunt Jefus et dpostoli. . . lai ARGUMENTI CONCLUSIO. DOCTRINA CHRISTIANA ET THEOLOGIAE , QUAE DICITUR, NATURALI VALDE PROFUIT , ET VERO DE GENERE HUMANO , HOC QUO- QUE NOMINE , OPTIME MERUIT. S E C T I O I. DOCTRINA CHRISTIANA THEOLOGIAE , QUAE DICITUR, NATURAL! VALDE PROFUIT. i. Theologiae Naturalis conditio apud vc* teres Philofophos. . . . S 2. Theologiae Naturalis conditio apud re- *ccntiorcs philofophos* Quae cxflitit com- vin CONSPECTUS. Pag. mutatio , hate non adeo philofophorum Jagacitati atque operae tribuenda est. . 1 30 . 3. Doctrinae Christianas vis in earn ^ qttam recentioribus tcmporibus fubiit Theolo- gia Naturalis 9 commutationem. . 133 S E C T I O II. DOQTRINA CHRISTIANA NON TANTUM THEOLO GIAE , QUAE DICITUR, NATURALl VALDE PRO- FUIT;VERUM DE GENERE HUMANO,HOC QUOQUE NOMINE, OPTIME MERUIT. . i. Doctrina Christiana inter Christianas idololatriam fubvertit* . . . 141 . 2. Doctrina Christiana purioribus de Deo notitiis Christianorum animos imbuit. . 144 S 3 J e fa doctrina multos err ores multaque vitia^ quae conjuncta funt cum poly- theismo , apud Christianas aut abrogavit ant certe compefcuit. . . , 147 4. Doctrina Christiana ipfes profttit Muham- medanis'. : : . . . 153 EXOK- GERARDI MOLENKAMP, TIIEOL. STUD. IX ACADEWIA RIIENO-TRAJECTIXA , COMMENT ATI 0, QUA RESPONDETUR A D QUAESTIONEM THEOLOGICAM, I N ACADEMIA RHENO-TRAJECTINA PEOPOSITAM ANNO MDCCCXXTIIi: Probetur , doctrlnam Christianam , cum sanae ra* tionis de Deo rebusqtie divinis decreta pure tra- deret , diyina auctoritate confirmaret , varia ratione illustraret , ad homines consolandos emen- dandosque adhiberet 9 atque ad permultorum notitiam propagaret ; ct Theologiae , quae did" titr , Naturali valde profuisse 9 et vero de ge- nere humano , hoc qtioque nomine 7 opiime me~ ruissc. QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT, DIE XXVI M. MART1I ANNI MOCCCXXIX. EXORDIUM. Doctrinae Christianae praestantia varia ratio- ne diverfique generis argumentis probari potest. Quaecunque enim vel de hujus doctrinae indole novimus , vel de divinae auctoritatis , quibus com- probata est , notis , vel de indole moribusque eorum , qui primi hanc propagarunt , vel de salu- taribus , quos habuit ilia , cum in fingulos homines turn in univerfas gentes, elfectibus; haec aliaque plura ita funt comparata , ut aequum quemli- bet rerum arbitrum fponte impellant, ut ejus admiretur , praedicet celebretque praeftantiam. Quaecunque olim religionis formulae philofophi- caeve doctrinae exftiterint , hae, fi vel multa forte bona contineant , doctrinae tamen Chris- tianae luce prorfus obfcurantur. Quae enim est religionis doctrina vel philofophia, quac tanta un- A 2 quam EXORDIUM. Doctrinae Christianac praestantia varia ratio- ne diverfique generis argumentis probari potest. Quaecunque enim vel de hujus doctrinae indole novimus , vel de divinae auctoritatis , quibus com- probata est , notis , vel de indole moribusque eorum , qui primi hanc propagarunt, vel de salu- taribus , quos habuit ilia , cum in fingulos homines turn in univerfas gentes, effectibus; haec aliaque plura ita funt comparata , ut aequum quemli- bet rerum arbitrum fponte impellant, ut ejus admiretur , pracdicet celebretque praeftantiam. Quaecunque olim religionis formulae philofophi- caeve doctrinae exftiterint, hae, fi vel mutta forte bona contineant , doctrinae tamen Chris- tianae luce prorfus obfcurantur. Quae enim est religionis doctrina vel philofophia, quae tanta iu> A 2 quam 4 EXORDIUM. quam fimplicitate gravisfnnas res docuerit ho- mines, quae tarn arete doctrinas theoreticas cum morum doctrina conjunxerit; quae a tarn praecla- ris propagata fit viris , qui quidem cuncti ab om- ni morura impuritate, quin et omni fanatismo tarn immunes esfent? Quae est, inquam, reli- gionis doctrina vel pliilofophia , quae tarn gravia unquam afferre potucrit documenta , quibus fe a Deo ipfo profectam probaret, quae denique tarn falutares longe lateque effectus habuerit? Hanc vero laudem doctrinae Christianae fummo jure vindicamus. Socrates ne unam quidem Athena- rum urbem pura Dei doctrina imbuere potuit. Jefus et Apostoli, ubicunque fuam propagarunt doctrinam , ibidem idololatriam ac fuperftitionem pro- fligarunt planisiime. Quin imo eorum doctrina feml per omnium, qui illam unquam amplexi funt, hominum animos fuavisfimo erexit folatio , veraeque felicitatis participes reddidit. In univerfis populis humanitatem propagavit, omniaque ilia, quae bar- bariem redolerent, inftituta vel abrogavit prorfus vel certe compescuit. Pesfimis adeo temporibus plura emolumenta attulit 9 quam ulla unquam an- tiquorum attulerat pliilofophia. (i) In Ci) Vidd Muntinghe, Gefch. der Menschh., Tom. X. p. 194 feqq. Paley, Uewijzen voor het Christend., P. II. pag. 307 feqq. Garve, Oordeelk. befchouw. va* dt fttlfels van Zedck.^ pag, 134, Valk, wnwijzittg dat I EXORDIUM. 5 In his autem , quae hanc doctrinae Chriatia- nae praestantiam cvincunt , argumcntis merito illud ccnfetur, quod ab eorum, quae Chris- tus et Apostoli dociicrunt (i), veritate , utilitate, falubritate ducitur. Quam multa enim, et apud pracstantisfimos , qui olim exttiterunt , philofophos , falfa cum veris ommixta dcprehendimus ! quain inani rationc multa propofita repcrimus , quae, ut disputandi fitbtilitatem exerceant , valerc posfint , quae vero, ut hominum animos confolcntur et emendent , vim liabeant nr.llam ! Verum doctrina Christiana tantum abest, ut his laboret vitiis, ut potius cum nullis errorum maculis inquinata sit, turn vero omnia conferat ad vcram hominum fa- lutem promovcndam. Haec vero cum ita fint, quis est, qui non eorum praedicet conamina, qui umiuam in liac doctrinae Christianae pracstantia exponenda, tuen- da, vindicanda vires coiiiumferint? Ergo cximium horum exemplum me excitavit, ut, fi quae mi- hi sint vires , quae fcntio quam exiguae Tint , has omnes intenderem , ut qualicimque tandem ra- il/ het goeJt betrtkkeJsjk tent Godsdienstlcer in de flel- fels der ffijsg. tnz. 9 in Novis Opp. Soc. Ha;:anac 1812. pa. 2, 259-562. Conferantur, quae infra in argument! conclu- fione attulimus. (i) Eorum , quae Christus et Apostoli praectperunt nul- la in nostra commentatione ratio hahcnda esti et his candem merito tribuamus rracftamiam. 6 E X O R D I U M. ratione folvercm quaestionem fupra indicatam , quae de doctrinae Christianae in Theohgiam , quae dicilur , Naturakm mer'ttis quaerit* Quam hinc in me redundaturam utilitatcni vide- bam , hanc jam per fe laboris fufcepti mercedem fore arbitrates fum. Quid autem effeccrim , Vestrum est dijudica- re, Viri Clarisfimi! Quam parum aptus fim ad rite omnia exponenda, perfentisco. Vestra in ju- dicando indulgentia nitor, quae et mea non aegre ferat conamina, etiamfi ilia forte minus prospere cesferint. Quo accuratius nostra inftituatur disputatio ; quid agendum , quaeque hac in re norma fequen- da videatur, continuo exponcndum est. Quae Christus et Apostoli docucrunt , duplicis ilia funt generis , vel talia , quae huic doctrinae propria ac priva funt; (cujustnodi funt, quae de Deo Patre , Filio et Spiritu Sancto ; de Jefu Christo , Confervatore nostro ; de Spiritus Sancti auxilio in emendandis hominibus fimilibusque rebus docuerunt) vel talia , quae huic doctrinae cum Theologia Naturali communia funt. Posteriora haec unice a nobis fpectanda funt. Complectuntur ilia sanae rationis de Deo rebusque divinis decreta , id est , quae fana ratio aut docet , aut certe probare pofest y de Dei vita ac perfectioni- btts EXORDIUM. 7 bus ; etc mundo ab Ipfo condito ; dc provida cura , qua et omnia alia curat et nostros quoquc animos confervat^ dc rcgimine dcniquc^ quo totum mun- dum fingulasque ejus panes complectitur. Videndum nobis esc, quomodo haec rationis decreta tractaverint ac propagaverint Jefus Chris- tus et Apostoli. Quo melius vero eorum hac in re merita cognos- cantur; non tantum videndum nobis est, quid illi ipfi praestiterint , verum etiam quomodo alii an- te cos hlc verfati Tint. Quura enim, quantum id pro nostri inftituti ratione licet, observaveri- mus , quam impure rationis de Deo rebusque divi- nis decreta Jefu et Apostolorum tempore traderen- tur ; quam infirmo multorum placita niterentur fun- damento ; quam multa in his defiderarentur ; quam parum ea ad hominum confolationem atque emenda- tionem adhiberentur ; quamque arctis eorum notitia contineretur limitibus ; his comparantes , quae do- cuerunt Jefus et Apostoli, eo magis horum cog- noscemus ac praedicabimus hac in re merita. Hunc ordinem , utpote fimplicisfimum nobis vi- fum , fequi lubet , ut primum ipfum quaeftionis ar- gumentum exponamus ; ddnde vero ex dictis efll- ciamus , quae Jefu et Apostolorum cum in Theo- logiam, quae dicitur, Naturalem, turn vero, hoc quoque nomine, in genus humanum merita fue- rint. In nostra argumenti expofitione , quinque ,per ipfam quacs- * E X O R D I U M. qwaestionis nutirram , adiunt fectiones , quarum #/Y- ma, doctrinam Christianam faaae rationis de Deo rebusque divinis decreta pure tradjdisfe , probat ; alter a , hanc ea divina" auctoritate confirmasfe , ostendit, ttrtia , eandein varifl ratione ilia illus- trasie, expoiit; quarta , quomodo haec ilia ad homines confolandos et emendandos adhibuerit, inquirit; quinta denique , hanc ea ad permultorum notitiam propagasfe , docet. Argunienti conclusio breviter erit informanda; plura enim hoc loco vel prorsus omitti potemnt vel obiter tantum moneri ; quae iiimirum in ar- gumenti expofitione data opportunitate jam a no* bis fucririt explicita. . ARGUMENTI EXPOSIT10. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS DE DEO REBUSQUE DIVINIS DECRETA PUKE TRADIDIT ; DIVINA AUCTORITATE CON- fclRMAVIT} VARIA RATIONE IT.T/US- TRAVIT; AD HOMINES CONSOLAN- DOS EMENDANDOSQUE ADHIBUIT \ TANDEM AD PERMULTORUM NOTITIAM PROPAGAVIT. . S E C T I O I. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS DE DEO REBUSQUE DIVINIS DECRETA PURE TRADIDIT. A. Religion? s conditio tempore jfcfu et jlolorum. . I. RcUgioms apud gcntcs conditio. Pcrvcrfam medicerc rcligionis, Jefu tempore , apud gentes conditionem , nemo improbabit , qui vel exi- guam hujus rei notitiam fibi contraxerit. Hoc ita manifcstum est, ut ipfi religionis nostrae adverfarii , qui io C M M E N T A T I O- qui , inhujus dctrimentum,apud exteros nulla non extollant, inficiari^nequeant, magnam certc plebis partem in gentibus earn habuisfe religionem , quam nemo non , meliora edoctus , ex animo detestetur $t improbet. Quid enim ? An non haec improbanda religio , quac Creatoris gloriam quibusvis rebus creatis impertiat? Quibusvis naturae visis , foli fideribusque , maribus ac fluviis , animalibus adeo vilisfimis , hominibtis defunctis , qui aequalium iibi laudes comparaverant , imaginibus , quae Deos repraeientare cenfebamur, quin imo omnis generis virtutibus vitiisque , vana fuperflitio eum hono- rem concesfit, qui debetur uni Illi , qui omnia potentisfima fua voluntate creavit eaque con- iervat. Divino adeo cultu. res eas profecuti funt, quarum cultus non valeat, nifi ad excitandam tur- pem libidinem. Nequc adeo minim 9 proprietates 9 quas r fictis his tribuerint diis , omni divina natura plane esfe indignas. Novimus quidem, Poetas interdum de fuis diis ea praedicare, quae Deo optimo maxi- mo tribuere ntillus dubitet. At vero quis ignorat , haec esfe rariora? quis non item haec ceteris , quas addant, rebus inanibus plane obscurari in- telligit? Quamquam enim apud Graecos llo- manosque Jovi interdum fumma quaeque tri- buta videas; evanescunt haec omnia, fi ejusdem , humana ratione agentis, humanis quibusque vi- tiis inquin.ui, alibi dtLriptioneai reperias. Ni* mi- T II E O L O G I C A. n mirum populi univcrfe ea fuis diis tribuerunt prae- clara, quibus ipfi excellercnt, fed et paritcr ea vitia, quibus ipfi laborarent. Tantum autem aberat, ut Deum oiunia rcgcn- tem cogitaverint , nt potius fingulis populis fingu- los tribuerint decs tutelares. Quae vero prodido runt de regiminc, quo dii cotnplecterentur res humanas, haec qualia fuerint, nemo non ex dic- tis fads jam intelligit. Quae enim notio informatur deorum , qui nee per fe crania pcrficere valeant , nee fibi invicem confentiant, neque vero ipfi morum honestorum justam rationem habeant; haec qui- dem fapientis, justae benignaeque providentiae no- tioni prorfus adverfatur. Nee melior fuit , quam de vita futura commen- darunt, doctrina. Conftat ea figmentis inanibus multis ; et vero ita comparata est , ut quis , qui confueta humanae naturae noverit defideria, faci- le, vel fine poetica quadam facilitate, fimilia produ- cere posfe videatur. Quae cum ita sint , profecto gcntcs meliore , quae iis concederetur , religionis cognitione unice indigebant ; idque eo niagis , quoniam facerdotes fere folebant populum externis detinerc ccrcmo- niis, eum vero justa quadam divinae naturae no- titia imbuere nee poterant, nee volcbant. At vero (dicat forte quispiam) quid tu ? tune adeo existimas , omnes gentes eandem perverfara Jiabiiisfe religionem ? nihilne novisti ,,de 12 C M M E N T A T I dc mysteriis? an' ignoras adeo, multos etiam 99 fuorum popular! urn idololatriam esfe derestetos ; quin imo philofophos longe puriorem doctrU nam docuisfe?" Haec primo adfpectu habere videntur, quo ie commendent ; fed tamen est certum , quid respon- deam. Non is ego fum , qui unice pesfima om-* nia in gentibus invenire gestiam , negligam quae- cumque bona apud easdem occurrant. Longe alia mihi flat fententia. In omnibus illis , quas apud gentes deprehendo, melioris notae rebus, divinae providentiae curam gratus agnosco. Sed vel fie tamen , falva fide historiae , non haec ita extollo , ut in beneficium , doctrind Christiana nobis con- cesfum , injuriofus rim. Res enim memoratas con- fideremus paulo accuratius. Profecto gentes omnes non eadem occupavit idololatria et fuperftitio. Meliorem, fateor, quam alii populi , religionem rednuerunt diu Perfae et Arabes. At vero ab altera tamen parte jure con* tendere mihi videor, ubivis fere, fi Israelitas ex- ceperis, olim puram Dei doctrinam fuisfe magis minusve depravatam. Et vero Romanes , Jefu Apos- tolorumque tempore , longe lateque fuum extendisfo imperium fuainque fimul, quodammodo certe, pro* pagasfe religionem video.- Hi autem ipfi, quam* quam hoc tempore cultisfimi, ejusmodi habebant deos, in quos notisfmia Fenelonis haec verba me- rito referas ; Nemo fibi patrera contingere ve- lit, T II E L G I C A. i$ lit, tot inquinatum vitiis, ut fuit Jupiter: ne ,, mo uxorem, ita incommodam atque rixofam, ut Juuonem; aut ita lubricam perditamque, ut Ve- nerem; nemo amicum ita ferum , ut Martem; ,, nemo domcsticum ita latroncm , ut Mercu- limn (i)." Turn vero quae apud eos obtine- bat superfh'tio , lantum aberat , ut hoc tempore re- primcretur, ut potius augeretur et aleretur, quura Augustus ejusque fuccesfores populi represfisfent libertatem. Ut enim deprimit fuperftitio animum cumquc fervituti rcddit idoneuin ; ita tyrannis fu- perftitionem jalere folet, ;qua fuam auctoritatem lirmet ac ftabiliat. Asfumfit hoc tempore Roma deos plerarumque devictarum gentium, atque in- cultarum earum rudes fiiperftitiones amplexa est; conditum est pantheon , ut ne ullus quidem ne gligeretur deus. Mysteriis autem quae laus fittributa, video. Novi, quae de iis praedicet Cicero (2). Mihi cum multa eximia divinaque videntur Athenae peperisfe atque in vitam horainum attulisfe, turn nihil melius illis mysteriis , quibus ex agresti immanique vita exculti ad humanitatem et mitigati fumus. Initiaque ut appellantur, ita rcvera principia vitae cognovimus, neque fo- (O Vidd. T u r r c t i n i ope ra omni* , Tom. I. p. 190. (i) DC l.* u . II. 14. i4 C M M E N T A T I O ,; folum cum laetitia vivendi rationettt accepimus, led etiam cum fpe meliore moriendi. " Atta- men qualiscunque Jandem haec res fit; mysteria nunquam valere potuerunt ad univerfe emendandas bom in urn notiones ; quae enim illic docebantur initiati , haec profanis ac plebi adeo ftudiofe fern- per funt abscondita. Novi etiam , multos popularium fuorum detes- tatos fuisfe religionem. Existimem adeo , plures id egisfe , quam quos historia.memorat. Ipfa enim reli- gionis indoles ita erat comparata, ut non posfet non ab hominibus erectioris ingenii improbari. Haec vero quo valent omnia? Qu! pauci hi comparand! fmt cum millibus illis hominum , qui fiimmo ardore paternam profiterentur ac vindica- rent religionem? Ipfi etiam illi, qui popularium improbarent religionem 9 quid effecerunt , quo ulla ratione doctrinae emendationem inftituerent ? Multi fere folebant esfe homines, qui, quamquam ipfi fuperftitionem popularium improbarent, hanc ta- men non tantum non reprimerent, fed et omnibus viribus fustentarent et alerent , alia ratione popu- liim cohiberi non posfe arbitrati. Praedantisfimi philofophi in horum fuerunt numero. Plato in iis , quae de religione inftituta fmt , ne minimara quidem mutationem inducendam , neminemque fanae mentis id umquam fuscepturum , ftatuit. Cicero , ut multa dixerit , quae ad everfionem religionum valeant, ilia tamen non vulgo disceptanda dicit 9 ne fusceptas pu- T II E O L Q G I C A. 15 ViiWice religioncs disputatio talis cxstinguat (i). Fucrunt adeo philofophi , qui , ut qualicunque tandem ratione popularium fervarent religionem , uhivis absconditum fenfum , in mythis etiam rudis- ihnis, inveniri profiterentur. Haec itaque omnia inillam in populum vim habere poterant , neque ullo adco modo ad perverfam , quae rccepta erat , re- ligionem emendandam valuerunt. Verum longius procedamus atque adeo videamus, an tantis laudibus horum ipforum efFerenda fit doc- trina, qui vulgarem religionem detestati funt. Philofophi , imprimis apud Graecos j multa pro- tulerunt bona. Dei probarunt existentiam , non tan- tarn ex communi hominum asfenfu, fed etiam ex naturae contemplatione. Dixerunt Deum aeter- num , fpiritum , omniscium , ubique praefentem , quern nemo uspiam efFugere posfit , justum , bo- num, quacque funt hujus generis alia. Providam Dei agnoverunt curam, eamque cum ex Dei proprie- tatibus , turn ex rerum , quae exfisterent , regimine et ordine justo efFecerunt. Animorum probarunt immortalitatem , quin ccnfuerunt vitam futuram datum fore , in quo virtutem manerent prae- mia. Vcruntamen longe abest, ut omnes haec ita (latuerint. Vix ullus exftitit , qui unus haec om- nia fimul docuerit. Verfati funt fere omnes in perpetuis de his rebus dubitationibus , cumque ve- (0 Vid. Turrctinus, 1. I. pag. 237. 16 C M M E N T A T I O * veris falfa commiscuerunt quamplurima. Ne di- cam de atheis , qui plane Dei negarent existenti- am , quales et exftitisfe conflat : Pyrrhonii, qui- que posterioribus temporibus exftiterunt , Acade- mici , infano ducebantur fcepticismo , quo vel pla- ne incerta omnia ponerent, vel unice in aliorum opi- nionibus refellendis esfent occupati, dum ipfi nihil affirmabant. Epicurei ita de diis loqueban* tur, ut eos nomine fervarent, re tollerent. Stoi- ci, quamquam egregia multa profesfi, ad pantheis- mum vergebant , quum vel mundum dicerent Deum, vel mundi potius animam , quam habebant vup re" %vixcy* De providentia ita obfcure Aristoteles disferit, ut dubium videri posfit, an earn agno- verit. Ipfi illi, qui Deum a mundo diflinguebant, et multa de Eo dicebant praeclara, veris dictis multa admiscuerunt inania. Dubitatumest, anullus unquam exftiterit philofophus, qui, non fupre- mum quendam , fed unum Deum agnoverit. Nul- lus materiae mundanae originem a Deo repetiit. Nullus earn docuit divinam providentiam , quae et miriimas res omnes complecteretur. De animorum immortalitate tarn erant dubii , ut illi , qui vel maxime hanc profesfi fmt, ab omni haefitatione non plane esfent vacui. Digna funt , quae hoc loco afferantur, verba Ciceronis tj). Plerique deos esfe dixerunt, du- w w- (i) De Nat. Deor. Lib. I. Op. I. T II E O L O G I C A. 17 bitare sc Protagoras, ntillos csfe onmino Diago- ras Mclius ct Theoclonis Cyrenaicus putaveruut, Oui vero deos esfe dixerunt, tanta funt in varie- tate ac disfcnfionc , ut corum moleftum fit dinu- me rare fcntentias. Nam,ctdc liguris dcorum,ctde locis at(iuc fedibus et actionc vitac multa dicun- tur, deque his fumma philofophorum disfenfione ,, ccrtatur ; quod vero maxiine rcra causfamque con- tin-jt, utrum nihil agant, nihil moliantur, omni curationc et administratione rcrum vacent , an contra ab his et a principio orania facta et confti* tutafmt, et ad infinitum tempus regantur atque movcantur, imprimis magna disienfio est (i). S- a. Ci) Confcrri incrcntur de toto hoc nrgumcnto Gicfclcr, Lthrbuch tier Kirche ngefcliichte , I Band I Per. I Abschnic , Einl . 9-12. Tholuck, ubtr das Wtfen und den Sitt/ichea jfcinfltist des lleidenthnnts {Denkvjurdlgkeiten aus der Gf-' fchichte Hes Cl'ristenthums und des Christl. ' Lebens , von A. N c a n d cr , I Band) M o s h e i m , Ktrlrel. Gefch. P. I. png 17 fcqq. J. M. Schroeckh, Christl. Kirchengefch.^ Theil I. p. 375 feqq. Lei and, ever de nttttigheid en nood- zakelijliheid der Openbaring , P. I. paslim; Muntinghe, 1. 1. P. VII. p. 385 fcqq. Valck, 1.1. p. 27-35, 45-56, 60 69, ao:f-a37. Turretinus, 1. 1. Torn. I. p. o8 23*. IJrouwcr, of dt menfchen itnmtr alleen door hunnt eigent rede cnz. in Opp. Soc. Teller , P. XVI. p. 58-102. Bo- gue, Proeve vr het gezng van het N. T- p. 21, 22, 51. dnt de Natuurlfjke GodgeleerdveiiJ geen genotgtmai* cnz. iii Opp Soc. H.iganae 1796. p. 15 18. B i8 C O M M E N T A T I O . a. Retigionis apud Judaeos conditfo. Judaei foli immunes erant ab hac , quatn confi- deravimus, gentium perverfitate in religione. Ni- minim postquam idololatria et fuperftitio gentes invalit , Deus unam Israelitarum gentem elegit , in qua purior fervaretur doctrina, donee tempora ad- venisfent , ad earn cum omnibus communicandam gentibus aptiora. Ante captivitatem , quae dicitur , Babylonicam , Is- raelitae faepenumero perverfis aliarum gentium reli- gionibus fefe tradiderant. Post hanc vero, cala mitatibus edocti , hac labe fe non amplius comma- cularunt. Graves Antiochi Epiphanis perfecutio- nes, et quae moliebatur Herodes, et quod Ju- daeis erat cum Romanis commercium ; haec eos ad peregrina facra perductura videbantur. Major ta- men eorum pars mascule reflitit , fuamque ab hac contagione integram fervavit religionem. Vel (jctamenJesuetApostolorum temp ore eorum doctrina variis depravata erat nominibus. Qui ex- tra Palaestinam degebant Judaei, iuam cum extera plrilofophia doctrinam confuderunt. Hoc autem licet non adeo in Palaeflinensibus locum habuisfe videa- tur, non tamen prorfus fuperftitiofae Chaldaeorum opiniones ab iis aberant. Imprimis vero divinae fanctitatis ac benignitatis notitiam maculaverant. Quid cnim ? An hi justas de Dei fanctitatc fibi no- tw- THEOLOGICA. 19 clones, informaverant , qui omnem religioncm exter- nis ritibus abfolvi existinfarent ; internam vero ani- mi pietatem morumque puritatem prorfus neglige- rent? Et vero quid divinae benignitati magis adver- fatur , quara haec eorura opinio , qua Deum fibi unice favere, cetcris vero omnibus infestum esfe, existimarcnt ? Tutclam gcntis Israeliticae Deus fus ceperat. Haec peculiar! ratione Ejus fubjecta erat regimini. Attamen Deus nunquain a Mofe vel prophetis is informatus est, qui ceteris omnibus iracus esfet et infestus. Hoc vero tempore jugi , quo a Ronianis premerentur , pertaefi, odio eos perfe- quebantur infestisfimo. Quin adeo fc filios Abra- hami praedicantes , divinum hanc ob causfara favo- rem fibi competere arbitrati, ceteris hominibus Deum nullum fuae benignitatis prodere documen- tum existimabant. Quae vero univerfe obtinebat doctrinae deprava- tio , hanc non parum auxerunt , quae inter illos hoc tempore viguerunt , Pharifaeorum maxime Sad- ducaeorumque fectae. -*-^ Novimus quae Pharisae- orum fuerit , in ritibus ceremoniisque minusculis ob- fervandis, vana fedulitas. Externam tantum fpectan- tes religionem , omnem animi veram emendationem fanctitatemque negligebant; adeoque perverfe de Dei existimabant fanccitate , quae nimirum unice animum probat pium integrumque. Ab altera parte Sadducaei , externam ceremoniarum pompam omnem improbantes , fimul gravisfimas omnis reli- D 2 gi jo C M M E N T A T I gionis doctrinas evertebanr. Illud enim , quo fuf- fulcitur nostra virtus 9 \ fulcrum destruxerunt , ne- gantes animorum immortalitatem. Quae harum fectarum vis fuerit, hinc fatis in* telligitur, quod, Jesu et Apostolorurn tempore , ple- rique Judaei alterutri addicti esfent parti (i). - Haec vero cum ita fmt, profecto Judaeorum noil minus , quam gentium religionis conditio no- vam , quae fpargeretur , lucem flagitabat. Attuttt defideratam hanc 'lucem doctrina , quam Jefus et Apostoli annuntiarunt. B. Sanae rationis de Deo reb usque divi- nis deer eta pure tradiderunt Jc- fas et dpostoli* J. 5. Praemittuntur nonnullae, anim- adverfiones. Priusquam ipfam Jesu et Apostolorum doctrinam confideremus , lion incommodum vidctur , paucas prsemittere animadverfiones , quae pertineant ad hanc rite dijudicandam. I. Non de industria illi docucrunt fanae rationis decreta de Deo reb usque divinis, quali res novae esfent. Nam ipfi provocarunt ad fanae rationis dictamen. II- (0 Conflf. Giefeler, I. I. . 14, 16. Schroeckh, 1'. 1. p. 400. feqq. Muntinghe, 1. 1. P. VIII. p. 381-38$. MosVeim, I. 1. P. I. p. 53 feqq. T H E O L O C I C A. n Illustre hujus rei pracbcnt documentum plura Pauli Apostoli dicta. Lystrae cum esfet , ibique ipii ac Barnabae divinum honorem incolae tribuere vel- lent , homines ab hac re abduccre cupiens , eos do- cuit, unicc colendum esfe Deum vivum , qui ere- averit omnia. Quamquam vero Deum fivlsfe dicat, gentes praetcritis faeculis fuas fequi vias , fuas te- ncre dc Deo rcbiisque divinis opiniones , curu iis non aeque ac Judaeis conccslerit Legem et Pro- phctas ; vel fie tamen fimul profitetur , Deum , his ctiam temporibus , de fe testimonia iis esfe inperti- tum,bene facientem coclitus, iis concedentem pluviam ettemporafrugifera , iislargienrem cibum et laetitiam. Nam fuerant haec divinae indicia ben : gnitatis 9 quam inde homines , fua ufi ratione , discere potuisfent (i). Athenis in Areopago docens , Dei memorat ope- ra , ex quibus homines Eum , orbis terrarum condi- torcm et rectorem cognoscere, qui'.nisque ad rec- tarn Ejus cognitionem posfent ^ervenire. Ex uno enim fanguinc Deus omne genus hominum procre* avit, ut in toto terrarum orbe habitaret, cum de- fmierit ftatiua tempora et tcrminos habitationis eorum. f loc vero eum habere debucrat efFectum , ut Dominum quaererent, an forte palpando Eum in* venirent fa). Maxime vero in Eplstola ad Romanos , ad ratio- nis (i) Vid. Act. XIV: 15-17. ad quern locum conff. Gro- tins et KuinocI, in Commentariis. (0 Vid. Act. XVII. 25-27, ad quern locum conff. iidcin. la COMMENTATIO nis provocat dictamen. Gentibus nullum excufa- tionis dari locum contendit, quad Dei cognitione caruisfent. Kane scclesta vita impediunt. Verum, quod de Deo cognosci potest, illis manifestum est ; Deus enim illis id patefecit : quae enim in fen- fus non cadunt, nimirum aeterna Ipfius vis et majes- tas , haec , inde a mundo condito , e rebus creatis intellecta, in oculos veluti incurrunt (i). Quae cum ha esfent, factum est, ut non data opera haec fanae rationis decreta docerent Jesus et Apostoli. Sic adeo nunquam Dei exfiftentiam diferte probarunt , nee etiam accurate viam explica- runt, qua, ex totius naturae nostrumque jpforum con tern platione , Dei efficiamus exfistentiam Ej usque proprietates. Haec quum ipsa per fe inquirerc posfet ratio , propterea huic etiam ea reliquerunt , ponentes potius quam probantes, , quae de Deo rebusque divinis fana nos doceat ratio. II. Verum animadvertendum item 9 princeps Jefu Apostolorumque fuisfe confilium, ut ignotam adhuc salutis rationem homines docerent* Ni- inirum , quas res ratio fibi relicta nunquam in- venire posfit, quarum taraen rite fciendarum ho- mini fumma est necessitas , quomodo quis , vitiis inquinatus , peccatorum accpiat remisfionem , vitae emendationem aeternamque felicitatem ; has impri- mis (i) Rom. I: jy, ao. ad quern lucum confl'. Flattius et J asp is. THEOLOGICA. aj mis docuerunt Jcfus et Apostoli. Anrea jam ob- fcuriores de his rebus acceperant Israelitae notioncs. Nunc vero plena luce illi explicuerunt doctrinara hanc , antea ignotam , quam nullus viderat oculus , nulla audierat auris, quaeque in nullius adfcende- rat animum, fapiens illud Dei inftitutum , quo per Christum homines fervare voluerit. Hac vcro in re ita omncm ponebant operam , ut adeo dicat Pairlus , fe in Corinthiis non decrevisfe quidquam fcire , ni- fi doctrinam de Jefu Christo eoque cruci af- fixo (i). Quod cjus dictum , licet non ita inter- pretandum fit, quad nullas alias cum hac con- junctas tradiderit doctrinas ; vel fie tamen fatis ma- nifesto ostendit , princeps ipfius fuisfe confilium f ut hanc potias doctrinam , quam fanae rationis de Deo rebusque divinis decrcta , data opera ex- plicaret. III. Sed est et aliud obfervandum , nempe Je- fura et Apostolos fuam fuperftruxisfe doctriuam Mods et Prophetarum doctrinae. Docent hoc non tantum varia ilia loca , in quibus arguments pro fuis fententiis ex horum libris defumferunt; ve rum diferta etiam, quae hac de re ipfi dederunt, testimonia. Non tantum enim Agrippae dicit Paulus , fe nihil profiteri praeter ea , quae eventu- ra dixerant Mofes et Prophetae (a) ; vcrum Jefu htc CO i Cor. II: 2. (a) Act. XXVI : at. 2 4 C M M E NT A T 10 hac in re imprimis animadvcrtendum testimonium 7 - quo illustrius vix aliud esfe potest. ,, Ne pine-. tis me venisfe ," inquit , ut Legem vel Pro- phetas folverem : " (iciest: utpraecepta, quac li- bris Mofis et Prophetarum continenttir , vi faa privarem aut ea abrogarem). Non veni, ut ea folverem, fed ut ea implerem : " (id est, ut ea confirmarem per meam auctoritatem). Nam profecto dico vobis , donee praeterierit coelum et terra, jota vel apex Legis non praeteribit," (id est, ne.vel minima Legis pars abolebittir) ,, us- ? , quedum oinnia facta fuerint." (i) - Neque minim profecto , Jcfum et Apostol.os fuam fuperflruxislc doctrinani Aloiis et Propheta- rum doctrinae. Quod enim iemel verum est, fal- fum fierit nequit ; etiamfi , quod verum fit, amplificari atque uberius illustrari posfit. Quam itaque divinam tra-diderant Mofes et Prophetae doc- trinam , hanc tantum aberat , ut Jefus et Aposto- li , div r ini itide'm doctores , unquam abrogarint , ut earn potius conlirmarent et fuinerent adeo. Sic vero quaecLinque de Deo rebusque divinis in \ 7 . F. praeclare dicuntur , haec Jefus et Apostoli Ilia quoque inftitutione complexi esfe cenfendi fum. Neque adeo mi ruin , eos faepenumero., imprimis fi cmi) Judaeis lo quant ur, ita fanae .rationis decreta memorare , ut ea modo attingant , de ulteriore ve- (l) M.uth. V: 17-19. Corif. Muntinghe, 1. 1, P. IX, p. SS, 8y. Annot. pag. 8-4. T II E O L G 1 C A. 25 vero eorundem cxplicatione nullo modo fint fuU liciti. 5. 4. Ipfa Jcfu et slpostolorum doctrina txponitur* < Proccdimus ad exponendum , quid de Deo re- busque divinls docuerint Jcfus et Apostoli. Quae vero est inilituti ratio , hoc loco ea tantum attin- gcnda funt , quae per rationem quodammodo pro- bari posfint. Haec quae fint, fupra expofuimus. Attendcnda funt ca , quae fana ratio aut docet , aut certe probare potest , de Dei vita ac perfection- nib us ; de inumlo ab Ipfo condito ; de provida c li- ra , qua et omnia alia cur at 9 et noStros quoqtie animos conjerval ; de regimine denique^ quo totum mundum ftngnlasque ejus partes comphctitur. De his rebus quid docuerint Jcfus et Apostoli , nobis jam explicandum est. Quae in omni hac re fundamentum conftituit , Dei exfistentiam , pofuerunt potius, quam pro- barunt. Ncque minim illud. Qiias modo . 3. animadverfiones protulhnus , hae fatis cam rem ex- plicant. Quae vero de Deo rebusquc divinis docuerunt , - haec non in fystematis, quod dicitur, formara red- acta tradiderunt. Data opportunitate modo haec , modo alia attigerunt. Nobis adeo colligenda et fe- . cum invicem conferenda funt , quae disperfa nobis tradiderunt fcriptores N. F, Quam *6 C M M E N T A T I O Quamquam auteni nobis id agendum fit v ut in- quiramus, quae docuerint Jefus et Apostoli de tis , quae fubtiliter et accurate explicare foleat philo- fophorum diligentia, fubtiles tamen de Dei natura vel proprietatibus disputationes apud eos nuspiam reperimus. Haec ratio uti philofopho convenit, ita ab ed abhorret doctrind , quae omnium ac- commodata fit intelligcntiae. Nihilominus ita cunc- ta fanae ratioais de Deo rebusque divinis decreta tradiderunt , ut hinc accuratam et perfpicuam Dei notitiam efficere nobis liceat. I. Univerfe Jefus et Apostoli Deum eft defcrip- ierunt ratione, quae Ipfius* majestati esfet conve- nicntisfima. Vanis gentilium deastris oppofuerunt verum Deum; unum ilium; omnium rerum aucto- rcm ac domimim eundemque Spiritum perfcctisji- mum , quern nemo comprchendere posfit. Gentes res creatas Deos fibi finxerant. Non vero existiinarc debemus, auro vel argento vel la- pidi , fculpturac 5 arte et cogitatione hominis prodi* tae , Deum esfe limilem. Non ii , qui manibus conficiuntur , dii funt. Muta funt deorum fimu* lacra (i). His oppofitus e^t d dtoSfa, o Ni (i) Act. XVII: ftp. .XIX: 26. I Cor. XH: a, (a) Job. XVII: 3. i Tim. Ill: 15- IV: ao. Hebr. Ill: a. JX: 14. XII: z*. imprimis; i Thess. I. 9. ijoann. Vs COlI, VS. SI. T H E O L O G I C A. *7 Nihil est idolum in rerum natura, neque ullus exfiftit Dens, nifi itnus; ctcnim, ctiauifi fint multi ita dicti dii , five in roelo feu in terra , nobis unus est Deus Pater, qui omnium fons est, ad quern colendum nos fumus facti. li , ad quos fcribe- bat Paulus, Christiani unum efliciebant corpus, uno ducebantur Spiritu, unam eandemque felici- tatis fpem habebant, uni fubjecti erant Domino , unam profitebantur fidcm , uno lavati erant bap- tismo; fed et pariter est eJ$ faog %xi Trar TUV , 5 fjri iravTuv 9 KI 3ix TTXVTUV xai sv Hie est ptvGg face (i). Propterea et ab inani deastrornra cultu gentes perducere ftudebant ad few TOV &VT* 9 qui crca- vit coelum et terram et omnia 9 quae in Us funt; qui, coeli et terrae Domimts , non habitat in templis munu confectis, neque ab hominum manibus colitur, quod quid defideret, cum Ipfe dederit cunctis vitam et halitum et omnia. Per Eum enim vivimus et movemur et fumus ; ab Eo , per Eum et ad Eum funt omnia (2). Hie Deus est Trvev fttx, non corporeus , iis- que gaudens proprietatibus , quas fpiritui tri- bui- (0 i Cor. VIII: 4-6. Ephef. IV: 4-6. Jud. vs. 25. Conf. Marc. XII: ap, sa. et i Tim. II: 5. (a) Act. XIV: 15. XVIf. 24, 25, 28. Rom. XI: 36. Conf. Mttth. XI: as. Act. IV: 34, i Cor. XI: is. Hcbr. M: 10, Apoc. IV: n. X: 6. XIV: 7. 23 C O M M E N T A T I O buimus, vitam habeas, intelligent!! agendique fa- cultatem (i). Idem perfectisfimns est. Jeftis : ut" nemo fir ayafos, si w & o Qsfa 9 ut Ejus fcientiae ct fa-. pientiae $Mos tribuendum fit (3). Neque est adeo, quod perfectam illam Dei na* turam comprehcndamus. Paulus haefitare fere vi- detur, quo tandem modo infinitam hanc Dei ma- jestatem indicet, quum uno orationis tenore verba addat verbis , quibus immenfam hanc Dei adum- bret magnitudinem. Deuin dicit Regem mundi imivertl , nunquam periturum , invifibilem , uni- cum Deum. Quin imo Deum praedicat longe fell* cisfimum , folum potentem , Regem regum ac Do minum doumiorum , folum immortalem , incolen- tem (i) Joann. IV: 24. Vid. IVfuntinghe, 1. 1, P. ix. p. 101. Annot. p. 55 5<5. ' (2) Matth. V: 48. ad quc-m locum vid. K u i n'o e 1 ; I Joann. I. 5. ad. quern locum vid. J as pis; Hebr. Vf: 1/5. (3) Rom. XVI: 27. ubi vid. J asp is; Marc. XV: 18.' Luc. XIII: 19. Rom. XI: 33. THEOLOGICA. 19 tern lucem inaccesfam , quern nullus hominum vi- dcrlt ncc posfit viderc, cui fit honos et imperium aeternum (i). Tanta vero cum fit Dei majestas, quid mirum, fi Ejus nomen reticeatur, quern in coelis folio in- fidentem animadvcrtit Joannes ! in nullis enim linguis humanis nullum invcnitur vocabulum , quo Illius throno infidentis natura adumbrari , nedum deicribi posfit; illius, inquam, qui quidem Omni- potcns , vivit in aeternum ; qui olim fuit et mine est eritque perpetuus; qui dignus est, quern orones revereantur cujusque celebrent majesta- tem. (2) Haec ilia est magnificentisfima Dei notio, quam nobis fuppeditarimt Jefus et Apostoli. El Deo digniorevn Deique majestati convenientiorem no- tionem dari non posfe, :nemo non lubenter ag- noscet. II Singulatim vero ulterius exponamus , quid de Deo rebusque divinis docuerint Jefus et Apos- toli. Quam quam igitur infinitam Deo perfectionem tribuant , vel fie tain en earn Dei notitiam nobis impertierunt , quam humana natura ferre posfit, quaeque ei accommodata fit. Humanas perfectio- nes (0 i Tim. I: 17. VI: 15, 16. (2) Apoc. IV: a. ad quern locum vid. Jaspis; item Apoc. I: 4, 3. IV: 8. XI: 17- XV: $, 4. XVI: 5, 7. 3* COMMENTATrO nes Deo fumma ratione tribuerunt ; atque ea , quae in homine manca et imperfecta funt, Deo pror- fus abjudicarunt. Sic quidem quasvis nos do* cent Dei proprietates , quas fana probare potest ratio. Uti enim haec probat , Deum libertatt gau- der& independently acternum esfe, immutabikm^ fcientisfimum , fapientisfimum 9 omnipotentem , ubi- que praefentem 9 fanctum , justum , benignum , con- ftantem et fidclem ; fie et has iingulas proprietates Deo esfe tribuendas , ubivis nos docent Jefus et Apostoli. De Deo ea profesfi funt , quae ei libertatem tri- buerent indepcndcntem* Pater enim l^i fyw cV ^UT$. Non hominum manibus colitur , quod quid defideret, cum ipfe dederit cunctis vitam et fpi- ritum et omnia. A nemine pendens, omnia agit pro beneplacito fuo , ex liberrima fua voluntate ; omnia pro fuo conftituit arbitrio. (i) Neque minus diferte Deo aeternitatem vindicarunt. Quae enim ipfe manifestat, haec ante orbem conditum, ab aeterno manifestare voluit. Aeternus , folus im- mortalis , nunquam interiturus , in aeternum vivens , TO A MX} TO n , initium et finis , primus idemque ultimus, olim fuit, nunc est eritque perpetuo. Apud (i) Joann. V: a6. Act. XVII: 25. Matth. XI: 26. Luc. X: ai. Rom. XV: 32. Gal. I: 4, 15. Eph. I: 5, 9, ji. Philipp, II : 13. Rom. IX : 7 - 53; Act. 1 : 7. T II E O L G I C A. . 31 Apuii cum adeo, unus dies millc inftar annorum, et mille anni unius inltar dici funt. (i) Quum vero ex aeternitate immutabilitatis notio- ncm ratio ducat, hanc Dei proprietatem docue- runt item Jetus et ApostolU Fieri enim nequit, ut Deus mentiatur. Ipfum nequit poenitere iuo rum beneficiorum, Omnia Ejus effata funt cer- tisfima. In Eum nulla mutatio converfionisve ca- dit umbra. (2) Ccrnitur haec Dei immutabilitas in Ejus intelli- gentia. Quae enim huic tribucndae funt fcicntia et fapientia^ hae neque augmentum capiunt, neque detrinientum patiuntur. Et hoc fanae rationis de- crctum probatur doctnnft Christiana. Deus om- nia novit. Se ipfum penitus cognoscit. Omnium cognoscit et perfcrutatur animos. Testis est vel ipforum animi nostri fenfuum. Videt Deus in oo culto. Occulta hominum judicabit. Pater coelestis novit omnia, quibus indigemus. Novit Deus, quae nemo novit alius. Ne pasferis ^uidem Deus obliviscitur. Quocum nobis res est, hunc nulla res creata latet, omnia vero Ejus oculis nu- da et aperta funt. Est vero Dei fapientia tan- ta, ut [twos ffoQbf fit, et vero omnibus, qui fa- pien- (O I Cor. II: 7. Eph. I: 4. Rom. XVI: a6. i Tim. It 17. VI: 16. Apoc. I: 4, 8. IV: 8, 10. X: 6. XI: 17. XVj 7. XVI: 5. XXI: 6. i Petr. Ill: 8. (a) Hehr. VI: it. Rom, XI: 19. a Cor. I: 18 ao. Jtc. It 17. 3* COMMENTATIO pientiam petant, Ille unicus ejus fons fit. Im mo vero Deo et fcientia et iapientia tribuenda est immenfa, (i) Hae vero Dei proprietates fumma fe exferunt vi et efficacitate. Deus enim omnipotens omnla , quae vult , peragere potest. 9 I quum antea nihil exftitisfet. Quapropter ex re- bus crcatis aeterna Ejus vis intelligitur. (2) Haec (i) 2 Cor. XI: II, 31. XII: 2 , 3. i Joann. Ill: 20. i Cor. II: ii. Luc XVI: 15. Act. I: 24. XV: 8. i Thesf. II: 4, 5, TO a Cor- I: 23. Galat. I: 20. Philip. I: 8. Matth. VI: 4, (5, 18. Rom. II 16. Matth. VI: 8, 32. Luc. XII: 30. Matth. XXIV: 36. Marc. XIII: 32. Luc XII: 6. Hebr. VI: 13. Rom. XVI: 27. Jac. I: 5. Rom. XI: 33. (O 2 Cor. VI: 1 8. i Tim. VI: 15. Apoc. I: 3. IV: 8. XI: 17- XV: 3. XVf: 7, H- XVIII: 18. XIX: 15. XXI: 9.1. Joann. X: 29. Matth. X: 28. XIX: 26. Marc. X: 27. XIV: 36. Luc. XII: 5- XVIII: 27. Act. XX: 32. Rom. XVI: as. a Cor. IX: 8. Rom. IV: 21. Eph. Ill: 20. Joann. V: 21. i Cor. T II E O L G I C A. 33 Haec vero Dei ct omnifcientia et omnipoten- tia efficit , ut ipfe fit ubique praefens , id est, ut in omnes res fua fcientia atque vi agat. Non ha- bitat furmnus ille in templis manu confcctis; nee longe ab unoquoque nostrum remotus.est. CO Quas vero morales, uti dicuntur, Deo proprie- tates esfe tribuendas fana docet ratio, easdem quo- que ipfi vindicant Jefus et Apostoli. Deum enim fanctum esfe docuerunt. Coelestis Pater perfectus est. Lux est, nullaeque in eo funt tenebrae. Ayioz 9 ayios* ciy tog , pcvoq once Dens est. Ita- que neque irritatur malo , neque ad malum excitat ullum alium. (2) Haec quidem Dei fanctitas confpicua est in ejus'/tfrt/V/*, quae legum moralium , quas fancti- tas praecepit, vindicat auctoritatem. Unus enim est legislator idemque judex, qui et fervare potest et perdere. Pater, fine partium ftudio, judicat pro cujuscunque factis; extern ae , qua quisque fit, conditionis ratione non habita. Abfit longisfi- me, ut Deus injustus fit: alioquin enim quomo- do mundum judicaret? Nee ipfe impune fe illudi pa- a Cof. I: 9. Hebr. XI: 19. Rom. IV: 17. Hebr. XI: 3. Apoc. IV: ii. Rom. I: 20. CO Act. VII: 4!*. XVII: 27. (2) Matth. V: 48. i Joann. I: 5. Joann. XVII: n. i Petr. It 15, 16. Apoc. IV: 8. XV: 4. XVI: 5. Jac. I: 13. Conff. item Rom. VIII: 7 , . i Thesf. IV: 3. Jac. IVs 4. I Joanu, II: 15, id, 39, III: 3, 9> ">. V: id. C 34 C M M E N T A T I O patitur : quod enim feverit homo , hoc etiam me- tet. Quo quis plura acceperit, eo ab ipfo plura requirentur. Non minus autem pios Dei oculi obfervant, eorumque preces ejus audiunt aures , quam et impios ejus obfervat fades. Novit ipfe miferiis pios liberare , impios vero ad judicii tern- pus refervare puniendos. Unicuique pro ipfms factis rependet. Itaque iis quidem, qui conftan- ter recte factis operam dando gloriam et honorem et immortalitatem quaerunt 9 vitam aeternam ; im- morigeris vero , virtuti adverfantibus , vitii vero fludiofis , poena atrocisfima infligetur. Justum cen- fetur a Deo , ttt iis 9 qui Christianos vexant 9 vexa- tionem , his vero, qui vexantur, malorum libera- tionem rependat. Neque igitur est Deus injus- tus, ut obliviscatur opera et amorem, quae ejus nomine praeftantur Chris tianis. Propterea eum , qui ad Deum accedit ,, credere oportet , fuis ipfum cultoribus fore rernuneratorem. (i) Eadem vero Dei fanctitas ejus quoque benigni* tate cernitur; quam imprimis praedicarunt Jefus et Apostoli. Si mihi jam liceret eorum , quae nos- tra probare potest ratio , transgredi terminos , quam mul- CO J ac - IVi i a. i Petr. I: 17. Act. X: 34. Rom. II: u. Galat. II: 6. Colosf. Ill: 25. Rom. Ill: 6. Gal. VI: 7- Luc. XII: 48. CColl. Matth. XI: aa, 24.) i Petr. Ill: ia. a Pctr. II: 9. Rom. II: 7. feqq. a Thesf. I: 6, 7. Hebr. VI: io XI: 6. THEOLOGICA. 35 multa aflferre posfem , quae infinitam Dei benigni* tatem indicent apertisfime ! Arctioribus vero licet dctenti finibus , vel fie tamen varia hac in re il- lustria obfervabimus. Viri fancti iterura iterum- que amabilem illam Dei imaginem informant, ut Patris inftar nos curet , nobisque prospiciat. Amo-* rem Dcum vocat Joannes; et Eum Jefus unum nostrum Patrem Coelestem dixit. - Summam Ille ostendit benignitatem , patientiam et indulgentiam. Mifericordiae Pater, onmis folatii Deus, benignis- fimus est, et vero miferos folatio erigit. Omne beneficium perfectumque donum coelitus a Patre Iticis descendit. Coelitus Deus beneficia impertit, dans pluviam ac tempora frugifera, implens animos cibo et laetitia. Summus lite bonus est in ipfos adeo ingratos et malos. Solem fuum oriri jubet in malorum ac bonorum commodum , pluviamque demittit in justos et injustos. Major est haec benignitas, quatn paterna ulla in hominibus be- nignitas reperiatur. Nullus est pater , qui filio panem petenti lapidem , aut piscem petenti ferpen- tern impertiat; multo vero magis Pater coek\v:is bona dat iis , qui haec ab Eo petunt. Est haec Dei benignitas fimilis curae, qua quis ovem de- perditam , amisfum ex re admodum tenui drachma , quin adeo filium immorigerum profequatur. Com- plectitur ea ipfas adeo aeris aves. Est ea pror- fus libera: quis enim Deo dedit, quod ipfi datur? Cernitur haec in ipfis adeo, quas C 2 mur 3 6 COM M E N T A T I O mur, calamitatibus : quern enim Deus amat, hunc castigat. Ad omnes ea pertinet homines. Deus , non ut cadu- cam , verum ut nunquam marcescentem coronam accipiamus. Calamitas nostra levis, quae per bre- ve temporis fpatium est, comparat nobis infignem aetcrnamque beatitudinem , quum non ea refpicia- mus ^ quae videmus , fed ea , quae non videmus : quae enim videmus, caduca funt; quae vero non videmus, ilia funt aeterna. Ille, qui tcntatio- nem (0 J^atth. Xs a8. Luc. XVI: 19 fqq. Philipp. I: 23. Conf. Matth. XXII: 32. (a) i Cor. XIII: 912.. (S) a Cor. V: 10. Conf. fupra pag. 34, Ann. i. 4* C M M E N T A T I O nem fustinuerit , coronam vitae aeternae acci- piet. (i) Non est, quod haec ulterius exponam: tarn enim aperte et dilucide nostrorura animorum im- mortalitatem docuit Christus , ut vere imraortali- tatem in lucem protulisfe dicatur. (2) VI. Uti Deus omnia confervat, ita et ilia non minus gubernat; fingula enim ftw complectitur regimine. Dominus coeli et terrae , Rex regum , Dominus domiiiorum, omnium fupremus est per- que omnia agit (3). Cuncta huic fiibfunt regimi- ni. Quaecunque adeo nos facere inflituimus , ho- rum exitus ab una Dei pendet voluntate. Quivis prosper!, qui cuipiam eveniant, fuccesfus ab hoc Dei pendent regimine (4), Hoc regimine . Ipfe complectitur, quaecunque funt in terra. Nullum est, nifi a Deo, imperium ; qua.e exfistuntj im- peria a Deo conftituta funt. (5) . Hoc regimen non bonas jtantum , fed malas etiam hominum actiones complectitur, quamquam e^rum libertati nullo modo nocens. Deus enim non ; tan- turn bonis voluntatem et vires pro fua benevo- . len- (0 Rom. VIII; 18. i Cor. IX: 25. 2 Cor. IV: 17, iB/Jac- I: 12. (a) a Tim. I: 10. ad quern locum conf. J asp is. O) Act. XVII: 04. i Tim. VI: is. Eph. IV: 6. C4) Jac. IV: 1315. Act. XIV: 27. XV: 4. XVIII: 21. XXVI:ia. Hebr. VI: 3. Rom. I: 8. alibi. (5) Rom. Xlfc i. T II E O L O G I C A.;, 4J leatia largitur ; verum fieri item patitur , ut malt (lupore , tcneantur - 9 oculos habentes nihil videant , auribus inftructi nihil audiant. Pilatus itaque po- tescatem contra Jefum non habuisfet * niQ ipfi coe- litus ea esfct concesfa. Pilatus et Herodes , Jefum vexantes et interficientes , nihil peregerunt, nifi quae Dei roamis et voluntas , ut fierent, conftitue- rat (i). I pic ea adco fuae fubjecit potestati, quae fcire nemini liceat (2). Suo vero regimine Deus non minus pios attendit eorumque preces audit , quam et impios Ejus facies obfervat. (3) Verbo ut dicam ; hoc Dei regimen ita compara- tum est, ut, id admiratus, dicat Paul us : O in- finitam amplitudinem fapientiae ct fcientiae Dei! Quam imperfcrutabilia Ejus funt judicia, quam impervestigabiles Ejus viae ! ' Quls enim Domini novit incntcm? Quis Ei confiliarius adfuit? Aut quis praebuit, quod ipTi rependatur? Imo vero ab Eo, et per Eum, et ad Eum funt omnia; Illi laus fit in aeternum!" (4) Haec fere funt fanae rationis de Deo rebus- que divinis decreta, quaejefus et Apostoli doctrina fua complexi funt (5). Eos haec pure tradidis- fe,. (I) Phil. II: 13. Rom. VIII: 8. Joann. XIX: n. Acu IV: 27, 2*. Conf. fupra pag. 30. Annot. i. Ca) Act. I: 7. (3) i Petr. HI: 12. Cf. fupn pag. 34. Ann. i. (4) Rom. XI: 33 3$. Cs) Explicuerunt haec cum alii , turn etiamMuatinghs , l.u P. IK. 44 COMMENTATIO fe, jam ipfa res et ratio docet, dummodo loca me- morata accurate reputemus. Juvat tamen, quo magis illud manifestetur , pauca addere, e quibus hoc uberius pateat. . 5 Docuerunt haec tta Ttri fancti , ut nihil deesfet i quod ad dignam Dei notionem informandam pertineat. . Omnibus numeris abfolutam Dei cognitionera homo asfequi nequit. Qul enim finitus homuncio penitus Numen infinitum cognitum habeat? Qua- re nee doctrina Christiana ejusmodi impertit cog- nitionem. Neque vero haec homini necesfaria est. Huic fufficit eatenus Deum cognovisfe, qua- tenus Deum inter et ipfum vinculum intercedit. Hanc cognitionem nobis impertierunt Jefus et Apostoli. Horum doctrina fmgula , quae eo perti- nent , ita exponit , ut nihil in ea defideretur , quod ad divinam majestatem pie agnoscendam requira- tur. Huic adeo nihil deesfe dicimus , quod ad dignam Dei notionem informandam nos ducat* Quae eorum doctrina fupra a nobis est expofita , haec luculenter id ostendit. Deum esfe unum, non P. IX. pag. 95 feqq. P. X. pag. 73 feqq Brink, Lter tn Leer- wijze va Jefus, pag. iu. 178 feqq, Valk, 1.1. pag 3641. 5$, 57. 69^71. 334, 438 feqq. THEOLOGICA. 45 non minus fapientem quam liberum, non mirius justum quam bonum , non minus immutabilcm quam omnipotcntcm , docuerunt; Huic omnium re- rum creationem , ncc minus confervationem ac gu- bernationem tribuerunt. Verbo : talcm Dei notio- nem nobis fuppeditant Jefus et Apostoli, quali perfectior alia nusquam reperiatur. Verum fingamus Deum , cui aliquid defit eorum , quae de Eo nostra docet ratio. Si Deo liberta- rem denegamus, hominibus inferior redditur, pro- vida fua cura rebus omnibus profpicere nequit, fummus mundi moralis gubernator esfe definit; quin adeo talis oritur Dei notio, cui reverentiam ac gratum fubmisfumque animum praeftare ne- queanuis. Si Dei negemus independentiam , ipfa Dei notio plane destruitur : id enim , a quo pendeat Nu- men , ipfo fuperius , adeoque ipfe Deus fit neces- fe est. Oui Deus non est omnipotens, hie revera Justus esfe nequit, eique mundi curam committere tuto non licet. Quodfi fingamus Deum non jus- turn , fequitur nee eundem vere bonum esfe ; ea enim , qua vera nostra felicitas cernitur , mo- ralitas ita pereat necesfe est. Si vero Deus fa- pientia esfet destitutus , tyrannus mundi Dominus foret, cui (let pro ratione voluntas, cuique adeo justitia, bonitas , univerfe fanctitas defit. Quodfi non unum, fed plures Deos nobis proponamus; vel eorum alter altero inferior fit, atque ita Deus esfe definat 5 vel fi omnes aequales esfe cenfean- tur, 46 COMMENTATIO tur , adfunt , qui fupervacui cenfendi funt , nee ul- lus omnium veram habet omnipotentiam. At vero (i fingamus Deum non omnia creasfe , hinc ori- tur materia quaedam aeterna , quae a Deo non pendeat adeoque alter veluti Deus fit. Si vero iingula Deo non fubjecta fint ; jam adfint res , quae habeant vim ,. qua Dei omnipotentiae inde- pendentique Ejus adverfentur libertati. At quid plura? Omnia, quae de Deo nostra probat ratio, ita comparata funt atque invicem connexa , ut nihil omitti posfit, quin fua destituatur puritate Dei notio. Haec vero omnia pure tradidit doctrina Chris- tiana. In quacunque tandem philofophorum doc- trina defectus reperiantur, in ilia non item. Om- nia ilia, quibus defideratis dignam Dei notionem informare nequeamus, in ea ita explicantur, ut nihil fit, quod hie jure defideres. Est illud perquam difficile. Hominem excellen- tem digne defcribere paucis licet. At vero quid est difficilius, quam ut quis Dei, quocum excel- lentisfimus homo comparatus nullus est, dignam notionem nobis praebeat? Testes funt antiqui phi- lofophi. Hi, licet nonnunquam quasdam Dei pro- prietates egregie explicarent, vel fie tamen ab al- tera parte non tantum in errores incidebant, ve- rum etiam plurima omittebant , quae ad dignam Dei notionem pertineant. Verum Jefus et Apos- toli D.eum ea rations defcribunt 3 . quae plenisfime, qua- T H E O L O G I C A. 47 quatcnus hoc humana lingua fieri potest, fummam Ejus perfectionem ab omni partc explicet, quae- que omnem Ejus praedicet majestatem. Illorum doctrinA nihil majus aut gravius excogitari potest. Nullus ante eos , ne fagacisfimus quidem philofo- phus, talem tradidit doctrinam, cui ita nihil dees- fet, quod ad verara Dei notionem informandam pertineat. Octodecira post eos praeterlapfa funt faecula. Nullus vero exftitit , qui quid unquam protulerit , quod in horum doctrina omisfum esfe , mcrito contendere posfet. Quis igitur est, qui non huic doctrinae fummam praestantiae laudem lubenter impertiat? (i) J. 6. Nullos err ore s verc dictis commit- cucrunt. Quae dicta flint , jam clare doctrinae Christianae ostenderunt praeflantiam in tradendis iis , quae fa- ha ratio docet de Deo rebusque divinis, Confi- ciet rem id , quod tandem hoc loco nobis fpectan- dum est. Noil CO Vidd. Valk, 1. 1. pag. 4143. 5739- 7175. 214, 238 feqq. J. A. Noesfelt, H* waarheid en Gtddelijkheid van din Christ. Godtd. vtrdedigd^ P. IL . 72. Turretinus 1. 1. Tom I. pap s 291. Bogue, 1.1. pag. 19 21. 71,73 Buttler, Btftatigung der Naturlichtn und Gseffenbarten Ztligion aut ihrer Gleffhformigktit y pag. a3S. 48 COMMENTATIO Non meum est omriia refutare , quae umquam contra hanc eciam nostrae religionis partem attu- lerunt ejus adverfarii; quos nimirum jam alii fae- plus refellerunt. Ita potius rem agamus , ut , pau- ca afferentes exempla errorum , quos et ii commi- ferunt philofophi, a quibus multa vere dicta funt, his opponamus doctrinae Christianae praeftantiam. Egregie Socrates multa dixit de Dei fapientia , bo- nitate 9 providentia : verum idem fictis fuae gentis diis omnem plane fidem denegasfe non videtur* Aefculapio gall um gall inaceum immolari jusfit, mor- ti proximus. Jefus ct Apostoli contra nullos do- cent esfe deos , nifi Deum unura , ex quo , per quern et ad quern fmt omnia. Plato foli et lunae hono- rem tribuendum cenfet; raundique materiam aeter- nam arbitratur. Jefus et Apostoli omnium rerum creationem ita repetunt a Deo , ut , quae antea non exftiterint, haec omnia una fua voluntate hie pro- duxerit. Stoici de providentia egregia multa dixe- runt, fed iidem earn non ad fingula extenderunt. A diis fubinde praeflantisfimis tantum hominibus profpici contenderunt. Jefus et Apostoli e con- trario earn docuerunt providentiam divinam, quae ipfas res curet minutisfimas , ut ne pasferem qui- dem Deus obliviscatur , omnesque capitis nostri capilli numerati fmt. Multi rerum omnium cu- ram inferioris ordiriis diis a Deo fupremo tradi- tam esfe opinati funt. Jefus et Apostoli contra omnia ad Deum imum referunt auctorem , ut fub- fidiis t V E L G I C A. 49 fidiis quidcm ille utatur ; ita tamen , ut haec ab Ejus voluntate omnia prorfus pendcant. Fatum iidem Stoici in res humanas induxcrunt , cui ipfi dii fubjecti fint. Verum Jcfus et Apostoli omnia a Dei libertate pendere profesfi funt, qui quaeli- bet peragat pro fua fapientia. Virtutem felicita- temque, quam homo confequatur, Dei regimini pi u res fubtraxerunt. Jefus et Apostoli , homini relinquentes libertatem , vel fie tamen omnia Dei fubjeccrimt regimini , ipfas etiam hominum liberas actiones. - Socrates ipfe de animi immortalitate , morti proximus , dubitantius locutus est. Plato attulit argumenta, baud omni dubitatione majora. Stoici animum aliquando dixerunt esfe interiturum. Ci- cero certi quid de hac re affirmare non aufus est. Jcfus vero et Apostoli line ulla haefitatione ani- mi docuerunt immortalitatem , imo hanc toti fuae inferuerunt doctrinae, cum gravisfimis de Dei ex- fistentia ac providentia doctrinis conjimxerunt ; earn univerfe ita indubitatam pofuerunt, ut ho- rum doctrina vere immortalitatem in lucem protu- lerit. (i) Haec igitur omnia probaut, doctrinam Chris- tianam fanae rationis de Deo rebusque divinis de- creta pure tradidisfe. Ejusmodi haec res est, ut doc- (i) ConfT. auctorcs allati ad . 6. D 5o COMMENTATIO TIIEOLOGICA. 1 doctrine Christiana hac in causfa omnibus, quae clim apud gentes ^xftiterint , religionis formulis jiofctrinisque philofophicis longe aritecellat. Eadem eos quoque , qui apud Judaeos invaluerant 9 erro- j*es profligavit. Quin adeo, qui imquam puriorem doctrinam vel protulerit vel etiam proferre potue- rit, exftitit nullus. SEC- S E C T I O II. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS DB DKO REBUSQUE DIVINIS DECRETA DIVI* NA AUCTORITATE CONFIRMAVIT. . I. Philofophi tradtbant philofopht- mata. Philofophi per imam ratiocinationem doctri- nam fuam probare' conabantur. Neque hoc alio ciodo fieri poterat. Nullam enim prae fe ferre poterant auctoritatem extraordinariam. Itaque de orum , quae docebant , veritate unice fibi perfua- . XVI: 7, 13, 14, aa. Act. I* 4> 5> 8, $S C O M M E N T A T I O turn (i). Hie eos duxit ; eoque repleti , Jefu doctrinam annuntiarunt et explicarunt. Hunc adeo fibi adesfe omnes dixerunt ; ipfe etiam Paulus , qui postea demum ad facra tranfiit Christiana. Hie quoque fibi patefactam dixit a Spiritu Dei Jefu doctrinam ; atque inde fuis praefidium quaerit fen- tentiis, quod et fe Dei habere Spiritum existima- ret (2). Ita vero nunquam fe ejusmodi dixe- runt doctores, qui fua auctoritate novam , quam ipfi excogitasfent , doctrinam annuntiarent. Semper fe profesfi funt ministros Apostolosque, conilitu- tos a Deo Jefuque , a quibus hoc ipfis demanda- tum esfet munus ; Jegatos , neque a pluribus hoini- nibus , neque ab uno quodam homine conflitutos , fed a Jefu Christo et Deo Patre, qui eum e mor- tuis refuscitasfet. (3) Itaque Jefus et Apostoli fe divinos dixerunt le* ga,tos (4). Neque est, quod his eorum dictis fi- dem denegemus. Eorum eniin vitae ratio animi* que indoles non tant'um omnem fraudis aut fana- tismi removet fuspicionem ; verum quae dixe- runt , CO Act. II. i feqq. conf. Muntinghe, Gefch.der Mtnsch- tteid, Tom. X. pag. 49 feqq. Annot. pag. 1315. (c) Act. V: 32. J Cor. II: 10. VII: 40. (3) Rom. I: i. XV: 15 feqq. i Cor. I: i. a Cor. I: i. VI: 4. Gal. I: i. et Oc porro; Jac. I: i. i Petr. I: i. Ill: 2. Jud. vs. i. (4) Conff. Muntinghe, 1. 1. Tom. IX. pag. 155 Honker Curtius, / we Ik tsitem z/n moetett wij de t*z. in novis Opp, Soc. Hag. 1827, Cap. I. T H E O L O G I C A. 59 runt, haec etiam luculemis divinae confcnfionis et approbationis (ignis coniirraata funt. Haec ve- ro iumimus hoc loco: ulterius enim ea explicarc ac demonftrare, nostri inltituti ratio non patitur. Cum vero Jefus et Apostoli nullo modo philo- fophos agerent; nequaquam etiam horum ratione ea, quae docebant, probare confucveraiit. Non- nunquam ad hominum lenfum communem provo- cabant, quo niagis fuas doctrinas commendarent. Si quidem Deus ipfarum avium et florum ratio- nem habet ; quisque fua fponte intelligit , homi- nem , iis praeftantiorem , ab Eo non negligi. Si pater humanus liberis id, quod juste petant , non negat; nemo dubitare potest, quin Pater coelestLs, qui longe humanum quern que fuperat patrem , ni- hil hominibus negaturus fit , quod ipfis utile fit , quodque ab Illo precibus expetant. Si vel injustus judex justa concedit viduae , quae conflanter ejus opem imploraverit ; quanto magis Deus optimus preces exaudiet eorum, qui Ejus petant auxilium! Nos quum Dei fimus genus , abfurdum profecto est existimare , Deum auro , argento aliisve huma- nae artis operibus contineri. Si nos a patre hu- mano in utilitatem nostram castigamur; quid mi- rum , fi Pater etiam coelestis nos castiget , quo meliores evadamus (i)? Haec (i) Matth. VI: 2650. X: 2931. Vlfc 911. Luc. XVIIh 6, 7. Act. XYU: 29, Hebr. XII: 5 6o C M M E N T A T I O Haec aliaque ita quidem disputabant, ut homi* mim fenfus communis ea , quae dicerent , probaret eaque idcirco eo facilius acciperet (i). Caetero- quin vero non folebant argumentari , nee ratiociniis uti, quibus fuas probarent doctrinas. . 3. Dei nomine et jusfu 9 quae dosebant^ tanquam Dei doctrinas tradebant. Univerfe quaecunque docuerunt Jefus et Apos- toll, tanquam Dei doctrinas tradiderunt. Aperta hac de re ipfius Jefu funt testimonia. Quae fci- nuis , ait , haec loquimur , et quae vidimus , haec testamur. Mea , inquit , doctrina non mea est , fed Ejus , qui me mifit. Sicut me docuit Pater meus , haec loquor. Ego , quae vidi apud Patrem meum , haec loquor. Non a me ipfo locutus fum 9 fed qui me mifit Pater , Ille mihi manda- turn dedit, quid dicere me oporteat. Veritatem vobis dico , quam audivi a Deo. Quae igitur ego loquor, ficuti mihi dixit Pater, fie et ea loquor. Verba, quae ego ad vos loquor, a me ipfo non loquor. Verba , quae audivistis , non funt mea , fed Patris , qui me mifit. Quaecunque a meo Pa- tre audivi , haec vobis patefeci (2). Iteratis adeo vici- Ci) Vidd. Brink, 1. 1. pag. ispfeqq. A mersf oor d t, 1.1. (2) Joann. Ill: u. VII: 16. VIII: 28, 3> 40. XII: 49. 50. XIV: jo, 24. XV: 15. T H E L O GIGA. 61 vicilnis idem mcmorat Jcfus in precibus, quas in vitac fine ad Patrem fudit. Patefeci , inquit , Tuum nomen hominibus , quos mihi dedisti ex mundo. Tui erant , et mihi eos dedisti ; et verba Tua confcrvarunt. Nunc cognoverunt, omnia, quae mihi dedisti , a Te esfe. Nam verba , quae mihi dedisti, illis dedi, iique ea acceperunt; et vere cognoverunt, me a Te exiisfe, et -crediderunt , me a Te misfum esfe. Ego Tua illis dedi ver- ba " (i). Quapropter tantam fuae doctrinae vim tribuebat Jefus , ut , qui ipfum contemnebat , contemneret Ilium , a quo misfus erat ; is vero , qui ipfius audiret fermones Eique crederet , a quo misfus erat, vitani acciperet aeternam. (a) Apostoli vero doctrinam, quam annuntiabant , talem esfe profesli funt , quae , incognita olim ac per longisfima tempora filentio presfa, nunc, ju- bente Deo aeterno , patefacta fit ; quam adeo ab aeterno ad nostrarn falutem Deus destinaverit. Sae- pe earn dixerunt : TOV hoyov TOV 6sov , TO Qeov svay- yshtov , TO ftvvTypiov TOV Qsov. Haec erat vera Dei doctrina, quae maneret. Ilia, quam annuntiabant hominibus , Domini doctrina in aeternum perpetua- batur. Hanc adeo Paulus dixit , fe non ex hominis cujusdam inftitutione petiisfe, fed Jefu Christo patefacienti debere. Haec fingulari patefactione ipli 1 ( CO Joann. XVII: 6, 7, ,.if :i: , (2) Luc. X: i(J. Joann. Vj 24* 62 C-OMMENTATIQ ipfi iniiotuerat. Itaque dispenfatores erant r% (ivrTvphw TOU 6eov. Gaudebant eos , quos docue- rant , hancce inftitutionem non ut humanam , fed qualis revera fit, ut Dei doctrinam accepisfe. Quicunque vero Christi doctrinam mutaret , neque in ea maneret , Deum non habebat. Si quis eos. ccntemneret , non hominem quendam , fed Deum contemnebat, qui illis Sanctum fuum impertierat Spiritum. (i) Haec quidem valent de omnibus, quae docue- runt Jefus et Apostoli. Merito igitur eandem , quam caeteris , auctoritatem iisVetiam eorum placi- tis tribuimus, quibus ea continentur, quae de Deo rebusque divinis fana docet ratio. Singula quidein haec non iis eo erant patefacienda modo , quo alia , quae doctrinae Christianae propria ac priva flint, placita. Vel fie tamen divino iis opus erat auxilio , ne quid de his unquam flatuerent , quod -miniis verum , adeoque divina patefactione indignum esfet. Praeterea non minus quam caete- fa , haec quoque tanquam Dei doctrinae ab iis propofrta fuisfe cenfenda funt, utpote quae cum iff is arctisfimo conjuncta' fint vinculo. Et vero ma- ' CO ConfF. loca, allata in disfertatione laudata doctisf. Don- ker Curtius, item 2 Cor. XI: 7. i Thesf. II: 2, 8, 9* i Tim Is ii. i Petr. I: 23, 25 Gal. I: 12. Eph. Ills 3 i Cor. IV: i i Thesf. II: 13. 2 Joann. vs. 9. I Thesf. IV: 8. Porro vidd. Muntinghc ec Danker Curtius, 11. 11, ad . a. T H E O L O G I C A. 63 magis minusve diferte hoc etiam nonnunquam de iis profesfi Cunt doctrinis , quas nos fpectamus fingulatiin. Joannes: Novimus , inquit, Dei Filium venisfe nobisque intelligentiam dedisfe , ut verum Deum cognoscamus. Paulus autem in Areo- pago profesfus est , Deum quidem ignorantiae tem- pora tulisfe, mine vero omnibus hominibus ubi- que terrarum denuntiare , ut fe emendent ; id est , : docente contexta oratione, ut crrores corrigant, quibus in Dei notitia cultuque laborarent. Quan* do autem hanc jam emendationem inftitui volebat Dens; aliter fieri non poterat, quin hos , qui ed confilio mittebantur, de iis inftitueret rebus, quae emendandae in gentibus erant. (i) . 4. Per hanc docendi rationem , quae ad Dei aitctoritatem provocabat , doctrinae pvritas non tollitur. ' Hunc , quern fpectavimus , docendi modum multi vituperarunt , quippe rationis vires enervantem ; cum ca tantum pura fit habenda 'doctrina, quae ex libero Rationis ufu fluxerit. Atqui, o bonel qui ita forte fentis, vide, quid dixcris. Primum animadverte , patefactionis doctri- nas rationis decretis non posfe repugnare. Quae enim (f) i Joh. V: ao. coll, ai. Act. XVII: 30. 64 C O M M E N T A T 1 O enim fumma docet Ratio, nostrae etiaui rationis unicus fons; haec iis, quae nos nostra docet ar- gumentatio , nullo modo posfunt esfe contraria. Quae enim inftitutio ejusmodi tradat doctrinas, haec a Deo oriri non potuit. Et vero quaecun- que Theologiae Naturalis placita, prouti traduntur in doctrina Christiana, ita nostrae rationis dicta- tis plane conveniunt. Ilia adeo hae in parte eas res ctfmmunicat , quae per fe verae funt. Haec autem patefactio qut no- cere posfit , equidem plane non video. Hoc fi contendas, ac tibi conflare velis, omneni inftitu- tionem Temper esfe noxiam , flatuas oportet. No- ceat adeo filio pater, discipulo magister, amico amicus , qui rei , illi ignotae , notitid eum imbuat. Haec enim plane conveniunt. Quae res inter illos, eadem Deum inter atque homines locum obti- net. Si jam contendas nocere hunc patrem , magistrum vel amicum; videris ignorare, nostram cognitionem fere omnem hoc modo esfe acquifitam. Verum fi hos , nifi prodesfe , faltem non nocere dicas; quid est, quod aliud dicas, ubi agitur de inftitutione , quam cum hominibus ,JDeus communi- cet ? Cur Deo foret indignum , ea homines doce- re, quae ab omni parte non norunt, quamquam et ea forte , post longum temporis decurfum , ipii cognoscere potuisfe videantur? Quid est, quod ejusmodi noceat inftitutio? Jefu certe et Apostolo- rum temp ore rationem eo esfe progresfatn , ut omnia, quae T H E L G I C A. 6$ qunc ipfa probare posfit, jam cognovisfet, falva fide historiae, nunqitam contendes. Verum inftas. Atqui , ais , quum Deum falli non posfe credamus, propterea rationi videtur non li- cere inquirere in eas res , quas nobis Deus pate- fecerit. Deum falli non posfe , labenter tibi concedimus. Verum , quod inde ducis , Id inde duci non posfe, fidenter affirrnamus. Quid enim? cur rationis ufum non adhibeam in iis dijudican- dis, quae mini Deus patefecerit? Illudipfum, quod falli Deus nequeat , certisfimum mihi est argumen- tum , fententiam confirmatum iri meam , fi recte inquiii verim , ritequemeam rationem adhibuerim. Longe etiam abest , ut rationis ufum religio Chris- tiana prohibeat. Omnia inquirere docet, bona retinere. Jefus et Apostoli ipfi ad fanae rationis dccreta provocarunt. Neque vero, philofophiam reprchendentes , veram illam et germanam intelli- gunt philofophiam, quae omnia rite investiget. Intelligunt fophisticam illam ratiocinandi rationem , quae eorum tempore obtinebat, et a qua vera phi- lofophia plane diverfa est. Hanc vero religio Chris- tiana admittit , nee admittit tantum , fed fponte sus- cipit ac commendat vehementer (i). Quapropter hoc unum patefactionis hac in causfa propofitum fuit , ut de his rebus vera doceret homines. Haec ta- CO Vid. Clarisf. van Heusde, Init. phil. Plat. P. J. pag. 67. E 06 COMMENTATIO tamen quominus ulteriiis explicentur argumentisque confirmentur , ipfa nullo modo prohibet (i). Sic adco, hac docendi ratione , quae ad Dei auctoritatem provocabat , doctrinae puritas non sub- lata est ; imo non tantum non fublata est 9 ve- rum habuit eadem docendi ratio effectus longe effi- cacisfimos maximeque falutares. . .5. Eo ipfo longe major em vim habebant hac doctrinae., in hominum quorumvis 9 plebejo- rum ctiam et indoctorum , animos. . Haec tecum 9 qui forte parvi facis doctrinam Christianam , disceptare volumus , quo magis te huic, fi fieri posfit , reconciliemus. Informemus nobis philofophum, qui omnia per- fecte tradat , quae de Deo rebusque divinis nos- tra docere posfit ratio. Ejusmodi quidem philo^ fophus , ante Christianam doctrinam propagatam , exflitit null us. Eum tarn en esfe ponamus , ne ullo modo iniqui esfe videamur. Cum hoc caeteri philofophi non omnes confentiunt. Contra- rias ii defendentes fententias , pariter ad rationis quisque fuae vocem provocant. Jam quis unquam existimet, huic firmam remanere posfe perfuafionem ; imprimis fi fumuias, quibus revera iplius premitur doc- (i) ConflT. Lang, 1. I. pag. 9. 23. Danker Curtius, I. 1. Cap. III. . 43 feqq. T E & I G I C A. 67 dncmn<7 , diflicuUatcs confideret ? Majores qui- .di'in in.aliorum doctrinis difikuhates animadvcrtit; ipfc tain en , cum (ibi ea objici videat, quibus ab ..Qfijni pane nequeat respondent, dabius hacret in- terdum. Fortasfe fe falfus inftitui'sfe argunientatio- ncs cxistimat ; esujuc ci pcriculum , ne in iulanum :iat fcepticisinum. Lno vci-o, licet res eo non pervcuiflt, fieri nuHo. mo Jo potest , quin firmisfi- ma cjus agitetur ct concutiatur perfuafio. lluic vcr.o divinam laudes auctoritatem. Hunc fingas cognoscentem , alicubi quempiam .exjftitisfe , qui fe divinura diceret doctorem, quique fuam auctorita- tem firmisfimis confirmarct argumentis; cujus quf- dem doctrina esfet eadem 9 cui fuum asfenfiim de- disfet ille philpfophns. Profccto fie fumniam fir- mitatcin asfequitur ejus perfuafio. Ipfam illam , cui fidem habuit , doctrinam ab ipfo Deo , quern falli non posfe novit , videt confirmatam. Jam nullis amplius agitatur dubitationibus ; id parum curat, quod alii alias proferant fententias : novit enim certisfimam veritatem esfe fuae iententiae; quam ipfe niniirum Deus non aliter unuuntia- vcrit. Verum attendas item, quaefo, vim, quam ha- bcat in ipfius animum ilia doctrina, quam . unice fuae rationis ope invenerit. Hanc vim. extolles raaximopere; cffinges fapientem, omnia ca obfei- vantem , quae a fua didicerit pbilofophta. Atqui , o bone ! ubi id invenies , quod imagini respon- E 2 . deat, 6$ COMMENTATIO deat, quam fuaviter ita depinxisti ? Confulas ex- 'perientiam : alia tua erit fententia. Cognosces fe- re omnes (pauci flint , quos jure excipias) anti- ques philofophos fuam doctrinam habuisfe rem quandam , quae disferendi facultatem exerceret in- ; geniique laudem compararet; ex qua vero vix ulla peterent momenta , quae ad homines confolandos emendandosque valerent. Et vero, licet ea, quam doceant , doctrina vim habeat quandam ; an hanc 'vim comparandam cenfes cum ilia vi , quam in ipfius animum ea doctrina exerceat , quae divina auctoritate confirmata fit? Ilia lucem, haec vero ignem afFert. Haec non tantum ejus ingenium acuit, fed et ejus animum confolatur atque emen- dat. Cum certisfime noverit, earn doctrinam ab ipfo Deo profectam esfe; reverentia, quam Huic debet , eum imptllit, ut, omnibus intentis viribus, ad hanc doctrinam totam fuam componere vitam fludeat. Verum et alios fpectare debemus homines , ple- bejos illos atque indoctos. Quod neque tu aegre feras , qui forte ingenii hlc acumine gloriaris : ad fmgulos enim homines religionem pertinere, facile mecum existimabis. Hi , etl destituti doctrind , quam divina confirmaverit auctoritas, accipiant doc- trinam necesfe est , quam doctiores ipfis -impertiant alii. At vero ne hos quidem tibi informes 9 facil- lime ea omnia accipientes, quae ipfos docuerint alii. Ne commentitium quid fectemur, fed res po- T H E O L O G I C A. 69 potius fpectemus, ficuti revera funt. Eos deprc- hendimus minus esfe aptos, ut hac una ratione rite de Deo rebusque divinis inftituantur. Quid enim? quae plerorumque philofophorum docendi est ratio? Uti folent docta ac fubtili disputationc, cujus intclligcndae indocti homines non capaces funt. Philofophorum fcholae eruditioribus fere unice conveniunt. Plura funt, quae caeteros im- pediant, quominus ex illorum doctrina fructum percipiant. Num itaque, inquies forte, non gaudent fenfu comrnuni? nonne iis rationis ufus concesfus est? Est fane. Verum quo tandem haec pertinent? An fulHcit, ut cuipiam rationis ufus fit conces- fus ; fi tamen hanc non rite adhibeat? Rationem enim fpectes eo modo , quo foleat , non quo pos* fit atque debeat in hominibus fe exferere. Ita vro plurimis indoctis vel voluntatem vel faculta- tem deesfe animadvertes , qua ilia omnia cognos- cant, quae requiruntur , ut quis unice ratiocinan- do percipiat, quaecunque referuntur ad Deum res- que divinas cognoscendas. Et hoc obfervabis , vim opinionum praejudicatarum in iis esfe folere efficacisfimam ; quin imo faepenumero pravis affec- tibus eo dud homines , ut agnosccre nolint , quae ei, qui rite fua ufus fit ratione, fint manifes- tisfima. Anne hos cenfes ratiocinando ad veram Dei perduci posfe notitiam? Non existimaverim. His ca demum prodcst doctrina, quae divina.aiic- tori- 70 COM M E N T A T I O toritate conlirmata fit. Haec cum ab ipfo Deo fit profecta j non longae requircntur disquifitiones , quibus probetur ipfius veritas. Hanc , quamquam longa argumentorum ferie non probatam , accipere licet tuto , quoniam, ut Deus ipfe nequit falli , fie et alium fallit neminem. Quinadeo, quaecun- que quis, praejudicatarum opinioimm pravorumve affectuum vi abreptus, in contrariam partem affe- rat , haec divina" , ad quam provocetur, auctoritate refutantur continuo. Magis etiam necesfaria iis hominibus divina redditur auctoritas , per infig- nem philoibphorum discrep?.iitiain. Quid enim ? Inepti funt ad rite intelligenclam quandam doctri- nam, quae ipfis a philofopho quodam impertiatur. lidem vero qua tandem ratione dijudicent, quae- nam ex variis doctrinis vera fit, quum lingulae parem prae-fe ferant auctoritatem ? Hanc vero hae- fitationem divina plane tollit auctoritas. Quo au- tem major indoctis hominibus divinae hujus, qua ipforum perfuafio confirm etur , auctoritatis adest necesfitas ; eo inagis quoque eadem requiritur, ut in ipforum animos doctrinae vim habeant. Si du- bites , Lector! age, mini explices, qu! factum fit, ut plures , inter genres idololatriae deditas , palam pro- fesfi fint rcligionem Christianam ; nihil vero ma- gis antiqui evitarint pliilofophi , quam ut publicae religionis viderentur adverfarii? Non video, cui cansfae, falva fide historiae, hoc tribui posfit, nifi firmiori illi perfuafioni , quam in Christianis divi- T H E O L O G I C A. 71 divina doctrinae auctoritas peperisfet. Et vero, fi hanc etiam auctoritatem nihil valere cenfeas , in indoctos ac plebejos homines; prorfus non intel- ligo, qu! factum fit, ut tarn exiguara vim philo- fophi habuerint ad civium religionem emendandam. Imo longe aequiores funt ipQ gentium legislato- res et philofophi. fit enim palam funt profesfi, fe defiderare patefactionem , quae certiorem fibi lucem fuppeditaret. //// vero exemplo docuerunt fuo , quam vim divinae auctoritati tribuerent. Ut enim Numa fibi Egeriam nympham adfuisfe affir- mavit: ita Lycurgus fe ab Apolline adjutum fuisfe profesfus est, Minos a Jove, a Minerva vero Zaleucus. Quam vero hi falfo fibi tribuerunt di~ vinam auctoritatem ; hanc fibi revera competere , Jefus et Apostoli firmisfimis probdrunt argumen- tis. (i) (i) Vidd. Valk, 1. 1. pag. 262. Clarke, I. 1. pag.soifeqq. Muntinghe, 1. 1. P. IX. pag. 82. 83. Annot. pag. S3. Noes- felt, 1 1. . 2325. Turrecinus, 1. 1. pag 236, 237. Brouwer et Bruin, 11. 11. in Opp. Soc. Teyl. P. XVI pas- Cm; Buttler, 1. 1. pag. 236 feqq. i SEC* S E C T I O III. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS , DEO RKBUSQUE DIVINIS , DECRETA VA RIA RATION E ILLUSTRAViT. . I. Illustrarunt baec Jefus et dposloU per popular em et fimplicem docendi rationem. Longe abest, ut fimplicem docendi rationem, qualis hominibus , fenfuum vi ductis , accommodata est, apud antiques inveniamus philofophos, ea tra- dentes , quae ad Deum resque diyinas cognoscen^ das pertinent. Simpliciorem in Socrate rationem deprehendimus , fi Xenophontis legimus Memora- bilia. In caeteris fere fubtiliorem disputandi mo- dum obfervamus; eum quidem , qui tantum abes- fet, ut ullam vim haberct in hominum fenfus , Ut potius ab homine indocto vix et ne vix quk (lem posfet intclligi, 4 COMMENTATIO THEOLOGICA. 73 Longe alitcr comparata erat docendi ratio , qua ufi Hint Jefus et Apostoli. Omnia fummd ducucrunt fimplicitatc; earn adeo popularem atque intuitivam fere (ut barbare dicannis) docendi ra- tionem fecuti funt , qua hominum veluti oculis fuas doctrinas admoverent. Eas nimirum , per ima- gines a rebus , in fcnfus incurrentibus , ductas , illustrarunt. Jefus , ut doceret , Deura homi- nura gerere curam , auditores respicere jubet coeli aves , quae nee ferant , nee metant , neque in hor- rea congerant, quas tamen Pater coelestis nu- triat; respicere eos jubet agrorum lilia, quae nee laborent , nee neant , quae tamen eo ornatu Deus vestierit, qui Salomonis longe fuperet fplen- dorem ; attentos eos reddit ad pasferes , qui par- vo pretio vendantur, quorum tamen ne unus qui- dem decidat in terram , nolente Deo Patre. Pau- lus vero Lystrae incolis pluviam ac frugifera tem- pora revocat in memoriam , quae ipfis Deus be- nigne concesferit, implens eorum animos cibo ac laetitia (i). Ad ea, quae apud homines accide- re (blent, advertunt hominum animos, quo ma- gis fuas doctrinas iis commendent. Quod pater humanus filio petenti non negat; id quanto minus unquam hominibus negabit Pater coelestis? Si hu- jnani patres fuos castigant liberos ; quid mirum , fl probos Deus castiget , quo majores in pietate fa- (j) Matth. VIj a6 , t8 , 29. X: 29. Act. XIV:- ft?. 74 COMMENTATIO faciant progresfus? Si quidem judex injustus vi- duam , ipfius opem fedtilo implorantem , tandem exaudit; quid est, quod probi dubitent, utrum ipforum preces Dens exaudire velit? (O Jefus imprimis parabolas abhibuit , quibus fuas doctrinas illustraret. Sum illae potisfimum egre- giae , quibus exponit Dei benignitatem in homi- nem improbum , qui ad meliorem frugem redie- rit. Haec quidem benignitas fimilis est curae, qua bonus pastor ovem amisfam profeqtiitur, om- ni virium contentione id agens , ut falvam earn recuperet. Haec fimilis est follicitudini , qua mu- lier unum , quern amiferit , asfem omni ratione requirere ftudet. Haec adeo fimilis est intimae caritati , qua pater eum recipit filium , qui , ubi omnia disfoluta funt et perdita, animi mutatfc fententiil , ad eum , poenitentia ductus , redit. (2). Ejusmodi hae caeteraeque funt parabolae, ut in- timam animi humani prodant cognitionem ; ut con- tinuo quemlibet moveant ac capiant; ut cuivis homini earum lectio placeat, decies eadem repe- tita placere non definat. Magna hujus docendi rationis vis est in homi- nes; quos novimus per ea potisfimum commove- ri , quae ienfibus externis admoventur. Hinc adeo Ci) Matth. VII: 911. Hebr. XII: vs. 5 fqq. Luc. XVIII: I feqq. (a) Luc. XV. T II E O L O G I C A. 75 intelligimus, quae efiicacia iis , quae fenfus nostros aiiiciunt, disputationibus tribuenda fit. Per has enim doctrinae firmiter auditorum infiguntur atquc iniprimuimir animis. Facilis iis redditur earum rcruni intclligcntia , quae caeteroquin cognitu difli- cillimae csient. Quas res fatis intelligunt , earum ita firmior in iis exfistit pcrfuafio , ac major finuil in vitae conimodum ufus. Per calamitates prcsfis iis iblatium afFert vcl una, exempli gratia, avis praetervolans , cujus quoque ipiius curam gerere Dcum libi perfuadent ; iinuin item confpectum in agro lilium, cui, qtiamvis leve videatur, pul- cherrimam tamen Dens formam concesferit ; unus tandem parvo pretio venditus pasfer, quern ipfum Deus nunquam obliviscatur. Profecto ejusmodi vis fubtilibus philofophorum niillo modo inerat argu- mentationibus. (i). .2. Sanae ratlonts de Deo reb usque divinis decreta illustrarunt , cum Dei unitatcm fundament* loco ponerent. Dubitatum esfe, utrum gentium philofophi pu- ram O) Vidd. Clarke, I. 1. P. II. pag. 225. Brink, 1. 1. pag. 256 feqq. Valk, I. 1. pag. 36, 37, a6i , 26:. Muntinghe, 1. 1. P. IX. pag. 248 feqq. ann. pag. in fqq. Boguc, I. 1. pag. 150, 151. A mersf o ord t, in Oratitne de popalaritats religionis Christ. 76 C O M M E NT A T I ram Dei unitatem crediderint , fupra jam fignifi- cavimus. Occurrunt apud eos loca, quibus hanc probari facile quis existimet; in quibus nempe de fummo Deo ita loquantur, ut ad Eum unum omnia referre videantur. Fuerunt item, qui eun- dem Deum variis nominibus coli cenferent. Hi maxime ad posteriora pertinent ternpora. Vel fie tamen promiscuus, quo vel Dei vel deorum mentionem facerent, ufus dubitandi praebet caus- fam , utrum eo fenfu unum protesfi Tint Deum , quo nos eum profitemur; an vero fupremum quen- dam inter varia numina Deum esfe crediderint. Hoc itaque licet non dirimamus ; id certe conftat , eos Dei unitatem fundamenti loco non pofuisfe. Aliter egerunt Jefus et Apostoli. Hi Dei uni- tatem omnium , quae de Numine docuerunt , fun- damenttim pofuerunt firmisfimum. Est haec doc- trina fundamentum inftitutionis jam Mofaicae; quod vel ex primo Genefeos capite fatis manifestum est. Quotquot deinceps ad Ifraelitas divini misfi funt legati, hi eandem doctrinam commendarunt perpe- tuo. Hanc vero ita tenuerunt Jefus et Apostoli , tit, in eorum tota inftitutione , principatum teneat haec doctrina. (i) Quantopere ipfi hac re fanae ration is de Deo rebusque divinis decreta illustrarint , facile intelli- gitur. Haec enim doctrina viam demtim fternit^ ut (?) Vid. fuj?ra Sect, I. , 3. pag. z?. T H E O L O G I C A. 77 tit Dei perfectioncs atqne opera rite perfpiciamus, Plures nimirum fi ponamus deos , qui fe invicem adjuvent, ita lit in iis fumma fit confenfio; mul- tum detrahitur divinae omnipotentiae fapientiae- que, quae fe in creationis ac gubernationis actu manifested Nullus per fe fufficit, fed mutuo fuo invicem indigent cuncti auxilio. Itaque nullus per fe ea gaudet omnipotentia ac fapientia, quae ab omni parte perfecta fit. Atqui reponet forte quispiam : Si plures tibi fingas deos, fingulos fumme perfectos, atque ita plane confentientes , quid hoc divinae nocet perfectioni ? " Ei hoc modo non noceri, agnosco lubentisfime. Verum plane non existi- mo, ita argumentari rationcm fibi relictam, quae Dei naturam j usque inquirit perfectiones. Nos, qui divino beneficio meliores accepimus notitias, ita forte posfimus loqui. Vix vero ac ne vix quidem eum plurium deorum perfectorum con- fenfum cogitare potest ratio. Haec multo magis 5 fi plures deos profiteatur , eos fingct fingulos per fe , caeterorum ratione non habita , operantes , a fe invicem remotos , quin eorum alios alia agen- tes. Nulla vero res est, quae magis verae Dei cognitioni noceat. Nimirum ita Dei, quae vere ita dicitur, perfectio (ibi conftare nequit. Nonne enim facile alter Deus aget, quae non cogitave- jit vcl exfpectaverit alter? Hinc vero fequi- tur , ut vel unus eorum , vel finguli illi non pos- 7 8 COMMENTATIO posfmt in omnia agere vi fua , fcientia ac fapien- tia. Itane vero Dei libertas independens potest remanere? Hac autem fublata, Dei fanctitas, justi- tia ac benignitas magnum patiantur detrimentum, necesfe est. Qui plures deos ponit , hie facile alterum aj- tero majorem minoremve finger. Qui vero Deus alio minor fit , hie perfectisfimus esfe nequit. Talem igitur Deum fi quis pofuerit, quomodo huic rectam Numinis tribuamus notitiam? Hie enim Dei perfectiones et opera nunquam rite perfpecta habebit. Quin imodeorum plurium cultus hominem eo facile adducit, ut. alterum alter! tergiverfantem fjbi informet; atque ut et boni et mali principium quoddam aeternum esfe existimet. Hoc vero fumto, P.eus omnipotens esfe nequit. Ei enim repugnat adverfarius , qui efficit , ut omnium rerutn curam rite habere non posfit. Ipfius igitur regimini non prorfus omnia fubjecta funt. Oriuntur ita dii , qui nee omnia creaverint , nee omnibus rebus profpiciant. Haec vero cum ita fint , jure affirmamus , Je- fum et Apostolos illustrasfe eas, quas de Deo rebusque divinis fana tradit ratio, doctrinas, cum fundament! loco Dei unitatem ponerent. Haec enim rite perfpecta efficit, ut earn Dei nobis informe- mus notjonem , qua omnium perfectisfimus fit , ^itque omnes in fe proprietates ita contineat, ut hae perfectiores nequeant cogitari; ut omnia una fua potentia procreaverit; ut fmgularum rerum crea- THEOLOGICA. 79 creatarum diligentisfimam gerat curam, atque gu bernatione (ua totum mundum fingulasque ejus partes complectatur. Verbo : ita dcmum Deum nobis ilium informamus, ex quo, per quern et ad quern Tint omnia , cui laus et gloria debeatur in acternum. Haec est adco ejusmodi doctrina, quae animos nostros unico eoque fiiavisfimo erigat fo- latio; quae nos ad inconctisfam in Deq fiduciam collocandam adducat ; quae nos omnes naturae nos- trae focios intimo complecti amore doceat. j. 3. Addidcrunt decreta^ quae quidem fana probare pot est ratio , nullus tamen do- cuisfe vldetur phi lo fop hits antiquus. I. Quae vere de Dei proprietatibus dixcrunt philolbphi antiqui , haec faepenumero niulto ple- nius a Jefu et Apostolis funt expofita. In his Dei imprimis in cenfum vx}iiit benignitas. Quae de -ilia apud philofophos occurrunt , imprimis quae de ea Balbum Stoicum , in Ciccro-nis dc nat. Deorum Lib. II, disfercmem audiimis, haec ita funt com- parata, iif.oninwm. nostrum fumma. erga Deum veneratione Jmbuaiit. Verum ne haec quidem iis aeqjiiiparanda funt , quae dixerunt Jefus et Apos- toli ; qui femper Deum placida ilia Patris adum- brant imagine, qui Eum benignum erga justos in- (0 Vidd. Valk, 1. l. pag. 4x-S9- Brouwer, 1. 1. 8o C M M E N T A T I O injustosque dictmt , qui Eum ipfis avibus fuam demonftrare benignitatem affirmant. (i) II. Nu 11 us antiquorum philofophorum materiae mundanae originem a Deo repetiit, Prorfus omi- fk hanc rem Socrates. Cenfuit vero Plato 9 ab omni aeternitate materiam quandam exftitisfe, om- nibus attributis orbatam 3 quae neque ignis , neque aer , neque terra , nee aqua esfet , in quamvis vero harum naturarum facile mutari posfet, atque hinc 5 divinae mentis vi , omnia elementa , quae- que ex illis conflata funt, efFecta esfe (2). Univerfe Deum vel Deos mundum formasfe , non vero creasfe^ affirmarunt. Placebat haec ils opi- nio , quae fimilium rerum exemplis posfet illus- trari, et vero ad mail phyfici ac moralis originera explicandam accommodata videretur. Verum longe plenior Jefu et Apostolorum hac de re est doctrina. Hi Dei manum omnia fe- cisfe docuerunt. A Deo uno cuncta repetunt, ad Eumque unum auctorem omnia referunt, qui fo- jo fuo verbo hoc creaverit univerfum; ut creata fmt, quae mine confpiciuntur , quum antea nihil exftiterit (3). Est vero haec. ..doctrina fummi momenti. Nifi enim materiae quoque originem a Deo (i) Vid, Valk, 1. 1. pag. 41. (a) Vid. Meiners, htsf. doctr. At vtro Deo, P. II. pag. 403- (3)' Vid. fujya, Sect. I, 3, pag. ^7. THEOLOGICA. Si Deo repetieris, non est, quod inconcusfam in Deo reponere posfis fiduciam. Semper quaedam res adest, quae plane fit fui juris, quamque adeo libero fuo regimini fubjicere Deus nequeat. Et verodubius haerebis perpetuo, quaenam bona Deo, quaenam vero tribuenda fint aeternae illi materiae. Quod quantum verae, quae omnia Deo accepta refert , pietati noceat , facile intelligitur. III. Neque ullus antiquorum Philofophorum earn docuit Dei providentiam , quae res etiam minimas complectatur. Egregia funt, quae de divina cura disferuit Socrates. Deum res omnes, quas mun- dus complectitur, continere et gubernare, et ho- m inum praefertim generi confulere ac providere, docebat. Provocabat ad conftantem rerum om- nium cominuationem , quam exfistere posfe nega- bat, niQ quis tantae rerum moli praefideret, cujus nutui omnia pareant atque fubjecta fmt. Provo- cabat ad infignia ilia beneficia, quae, prae cae- teris rebus inanimatis animantibusque , hominum generi benigne concesfa fint. Quod vero Numen hominibtis tot tantaque dederit , ab eodem eos negligi posfe , fibique plane derelinqui , negabat. Ita- que omnia bono proboque prospere evenire, ip- lique, neque vivo neque mortuo, invito vel infcio Deo, accidere posfe quidquam , pcrfuafum fibi firmiter habuit. Plato Deum docuit, neque negli- gentia, neque mollitie, neque alia quadam prav'- , a dignisfimo Ipfius majestate negotio , nem- F pe 8a C O M M E N T A T I O pe rerum gubcrnatione , posfe avocari ; et vero magnopere errare eos dicit , qui magna quidem curare, parva vcro negligere Deum existimcnt ; praeftantisfimam enim ct fapientisfimam Naturam ne minimas quidem res fine flagitio negligere posfe. Eo adeo procesfit, ut bono infelicitatem mettien- dam esfe negaret. Stoici vero , pro defendenda Dei providentia , ea attulerunt argumenta cum aliunde ducta , turn imprimis ex rerum omnium et humanae potislimum praeftantiae confideratione , nt vel pertinacisfimo providentiae hosti confesfionem illam expriniere potuisfe videantur , inesfe in hac .coelesti et divina domo aliquem non folum ha- bitatprem, verum etiam rectorem et moderato- rem. (i) Vel fie tamen Jefti Apostolorumque doctrinam multo fuisfe pleniorem , jure afFirmare mihi vi- deor. Qui praeclara ilia docuit Plato, idem il- lo. fibi perfuafit , fummum mundi rectorem certis quibusdam temporibus ab illius administratione , tanquam a laboriofo negotio 9 requiefcere et , gu- .bernaculis e manibus demisfis , rerum univerfita- tem fibi ipfam relinquere ; quoties . vero Deus ab opere facesfat, extemplo irrequietam illam, atque divina potestate vixdum coercitam , animam in pris- tina fcelera erumpere, atque omnem mundum im- mo- (O Vid. Meiners, 1. 1. P. II. pag. 379, 409 feqq. 480, 481. T H E O L G I C A. 83 modcratis motibus arietare; quibus fine dubio res omnes in antiquam confufionem praecipitaren* tur, nifi Deus laxatas per : aliquod tempus mun- di liabenas refumeret. Balbus, gravis ille divinae provident iae defenfor , a diis magna curari dicit , parva vcro negligi (i). Longe ejusmodi qualis- c unique defectus ab ed, quam tradiderunt Jefus ct Apostoli, abest doctrind. Docuerunt hi, quod nullus un.quam docticrat, ipfos nostri capitis ca- pillos omnes esfc numerates ; ne pasferem qui- dera , qui parvo venditur pretio , Dei exemtum esfe curae; ipfos eos campi flores, qui neglect! ab^induntur , una cum gramme, Deum. fua profe- qui cura provida (2). Haec autem doctrina unice hominum apta est folatio 9 itemque accom- modata, nt firmam nobis in Deo fiduciam praebeat. Atque ita demum ea Dei notip exfistit , quae Eura , ab omni parte perfcctisiiinum , fumme venerandurn , nobis exhibeat. IV. Jefus et Apostoli fua etiam . doctrina animi immortalitatem 9 plenius, quam ullus antiquorum Philofophorum , expofuerunt. Saepius obfervare jam nobis licuit , quam dubiae" et mancae hac de re Philofophorum esfent fententiae. Earn fere me- morarunt tan quam uy^v quandam cA^/^; quam in- (i) Vid. idem 1. 1. P. II. pag. 405 ct 406. Cicero, dtor. Lib. II. Cap. 66. pag. 38. (a) Vid. fupra Sect. 1. S 3- pagi 38. F a 84 COMMENTATIO infirmis faepenumero probarent argumentis, vel commentitiis etiam adulterarent opinionibus. Jefus et Apostoli firmisfime earn tenuerunt; ejus no- tionem conjunxerunt cum justae fapientisque pro- videntiae notione; nee vero ullas ejus unquam, dederunt defcriptiones , quae minus fanae fint, vel imaginations commenta redoleant. Ita vero di- vina justitia, fapientia ac benignitas egregie illus- tratur, et vero firmisfimum (tabilitur fundamen- turn, quo omnis nostra virtus nitatur, erigatur ac confirmetur. (i) .4. Jefus fe J Cor. V& n. 96. COMMENTATIO fummam Dei bonitatem et justitiam. Gum 'fit Deus benignisfimus , adeoque felices reddere velit naturas rationales casque quamplurimas , fperamus , fore ut nostra nob is ipfe condonet peccata. At vero eundem Deum novimus esfe justisfimum. Pos- tulat haec Dei justitia , ut poenis inflictis moralium legum fanciatur auctoritas. Itaque metuimus, ne divina poena nostra perfequatur malefacta. Adi- mus philofophos, a quibus petamus folatiuin; fed vero vel nihil certi nobis indicant , vel fuam profi- tentur ,ignorantiam 5 vel veniae locum nullum esfe , justisfimum apud judicem mundique moralis guber- natorem, pronuntiant. Multorum quidem delicta hlc certe impunia esfe videmus, atque ita veniae fpem aliquam agitati nostri concipiunt animi. Ve- rum quae fequelae delictorum alios , eosque etiam , qui poenitentia ducti funt, perfequuntur 5 fpem nos- tram infringunt denuo et imminuunt. Haec vero aenigmata, quantum nostra patitur tenuitas, folvit doctrina Christiana. Haec Jefum docet Deo obedi- visfe , mifera conditione humana vixisfe, dira mul- ta pasfum, imprimis mortuum fuisfe, ut peccato- rum remisfionem, animi emendationem , vitamque aeternam nobis compararet. Peccatorum enim caus- fa , Jefus aliquando pasfus est 5 Justus pro injustis , ut nos ad Deum adduceret. Nostrorum peccato- rum caufa pasfus est, ut nos per Bum justi de- claremur. Remisfionem peccatorum per ejus fan- guinem accepiinus. Eius morte cum Deo reconci- lia- T II E L O G I C A. 97 liati (i). Multa quidem funt hac in re, quae f in hoc vitae ftadio, pervestigare nobis non liceat, Vel fie tamen haec , quae oritur ex conjuncta di- vinae justitiae et bonitatis confideratione, difficul* tas ca ratione tollitur, quae nostro folatio impri- mis apta , fimulque nostrae exercendae virtuti unice accommodata fit. Si quis enim deliquerit, cau- iae patromim apud Patrem habemus , Jefura Chris- tum justum , qui expiator est nostrorum peccato- rum (2). Verum ab altera tamen parte , non niQ per fidem vitaeque emendationem promisfam falu- tern nanciscimur. Hie demum , qui fidem habet Je fu Christo , vitam habet aeternam , qui vero Fi- lio non fuerit obediens , earn haud accipiet. Illi de- mum, qui credit, Euangelium Dei vis est ad fa- lutem. Nee vero quis ad regni divini focietatem ad- mittitur, nifi ipfius animus renovatus (it. Hie de- mum in aeternum felix manet, qui Dei obtemperat voluntati (3). Nihil est , quo magis illustrentur rationis de rebus divinis decreta. Ille enim nodus erat , quern ne per- fpicacisfimus quidem folvisfet philofophus, qui ta- (0 i Pctr. Ill: 18; a Cor. V: ai; Eph. I: 7. Rom. V. 10. (a) i Job. II: i et a. (3) Joh. Ill: 15, 16, 56, Rom. I: 16 ; Job, III: 5. feqq. Act. II: 38 j j Joh. II: 17. G 98 COMMENTATIO THEOLOGICA. tamen tit , quantum nostra hie patitur conditio , fol- veretur, nostrae falutis, virtutis ac felicitatis caufa otimino requireret (i). - CO Vidd. Valk, 1.1. pag. 16^,167, 177, 178, Clarke, 1.1. p. II. pag. 217 sip.tNoesfelt, 1. 1, p. II. J. 18. Turreti- nus, 1. 1. T. I. pag. 227, 228. Brouwer, 1. 1. pag. 4951. Bogtte, 1.1. p. I. pag. 39, 40. Lang, 1. 1. pasfim. SEC- S E C T I IV. DOCTRINA CHRISTIANA SANAE RATIONIS , DE DEO REBUSQUE DIVINIS , DECRETA AD HOMINES CONSOLANDOS EMEN- DANDOSQUE ADHIBUIT. ' ' J. i. dnimadverfiones nonnullac prae- mittuniur. Ncquaquam Jefus et Apostoli haec ? quae dixi , dccreta' tradiderunt, ut vanae hbminum curiofi- tati fatisfacerent. Abfuiit ab eonim ' doctrina , quaecunque vana quaerit hominum curiofitas. Hanc faepe, de Dei natura ac dc divinie providen- tiae ratione , multa quacrcntcm audimus plane nuiti- lia. Talia qui in Jefti Apostolor unique dbctrmi explicita cupiat, hie operam et oleum perdet. Subtiles de Dei natura disquifitiones apud v eos G 2 in- ioo COMMENTATIO inveniuntur nullae. Quas quaestiones de Dei regi- mine perfcrutari nequeat nee debeat mens humana , hae ab iis non folvuntur. Nihil hie argutius quaesitum invenies de modo , quo Dei voluntas et hominum libertas fecum invicem concilientur ; ni- hil de multis , quae aenigmatica in Dei guberna- tione nobis videantur. In his omnibus ipli nos do- cent Dei admirari fapientiam. Hoc quidem nos- trae curiofitati non fatisfacit; verum hoc demum nos modestos fubmisfosque reddit in quibusvis , quae nobis obfcurae lint, rebus dijudicandis. Au- diamus modo Jefum disferentem de iis , quorum fanguinem cum facrificiis miscuerat Pilatus , de- que iis, qui per turrera Siloami perierant. An putatis, inquit, hos Galilaeos peccatores fuisfe magis quam caeteros Galilaeos , quod haec pas- li fint ? Minime vero , vobis affirmo : fed ft non refipiscatis , omnes item peribitis. Vel il- los duodeviginti , in quos turris Siloami deci- dit, ut iplbs inter fi ceret , an hos peccatores fuisfe existimatis magis quam omnes , qui Hie- rofolymis habiteht, homines? Minime; affirmo vobis: verum li non refipiscatis, item omnes peribitis " (i). Itaque philofophica etiam verba ac distinctiones ad fuam doctrinam minime adhibuerunt; verum ei ufi funt linguS , quae,maxi- me fimplex ac popularis , unice esfet apta , ut , Ci) Luc, XIII: i V T H E O L O G I C A. 101 quae ab ipfis tradebantur, in hominum animos maximam haberent vim. Quin ipfa ilia, quit in- ftitutionem comprobarunt , divina auctoritas effe- cit, ut doctrinae major vis in hominum esfet animos (i). Jefus et Apostoli, quae fanae rationis de Deo rcbusque divinis decreta docuerunt , haec adhibae- nmt ad homines confolandos et emendandos. Ner que mirum illud. Eorum erat propofitum, ut ho- mines ad veram colendam religionem informarent. Haec vero non tantum rerum divinarum contine- tur notitifl ; verum eadem animi fmcero ftudio , Deo Ej usque praeceptis obtemperandi , demonftrari de bet. Quantum autem cernitur discrimen , fi hfc anti- ques attendimus philofophos ! Quas de Deo re- busque divinis protulerunt fententias, lias ad ho- mines confolandos emendandosque nonnunquam adhibuerunt. Ex Dei fcientia, fapientia, justi- tia, ex agnita Dei providentia creditaque vita fu- tura, argumenta nonnunquam ducunt, quibus ho- mines ad rectam Deum venerandi rationem vitam- que probam excitarent. At vero tantum abest, ut ita conftanter in fuis verfati fjnt disputationi- bus 9 ut potius ea , quae attulimus , hie illic tan- tum in eorum fcriptis occurrant. Ne enim dicam de Aristotele , qui in morum doctrina religionis vix uU CO Vid. fupra Sect. II. $ 5 i Secu III. $. j. 102 C O M M E N T A T I O ullam rationem haberet , ant de Epicure, qui ea de divina natura doceret, unde nulla ad vitam recte inftituendam fubfidia peti posfint ; plerum- que quae de rebus quibusvis docebant, haec longe quaefitis argutisque probabant ratioci- nils ; ita quidem , ut ingenii acumen intenderetur et exerceretur facultas disputandi, ad hominum vero confolationem atque emendationem fingula non mul- tum aut nihil valerent. Contrarium vero in Jefu et Apostolorum doctrina obtinet (i). Hae quidem ? quas fana ratio tradit , doctrinae , ex eo- rum mente, ad homines beandos et emendandos non fufficiebant. Etiamfi Rationalistae , tempori- bus nostris , eorum ita doctrinam contorqueant , ut non nifi ea remaneant placita , quae rationis ope cognovimus; etiamfi contendant , haecfuppedi- tare hominibus , quaecunque in hoc vitae iladio iis ad recte beateque vivendum necesfaria Tint; haec tamen non fuit Jefu Apostolorumque fententia. Hi addiderunt, quae ignorat fibi relicta ratio, unde folatium anxiis hominum impertiretur animis ; ce- lebrantes Dei benignitatem , demonftratam illam tradito Jefu 9 Dei Filio , pro peccatis hominum. Addiderunt priva fibi incitamenta ad piam fanc- tamque vitam; Spiritus Sancti promittentes auxi- lium, quo homines emendentur; memorantes nos- tram CO Vidd. Clarke, 1. 1. p. II. pag. 208; Valk, I.I. pag. 75 feqq. 245 feqq. T H E L O G I C A. 103 tram per Jefum cum Deo reconciliationem , tan- quam gravisfimum momentum , quo excitemur , ut Deo totam nostram vitam confecremus. At vel fie tamen , magna cum fapientia , has , quas fpectamus , doctrinas ita attigerunt , at ipfae homi- num folatio et virtuti promovendae infervirent. . 2. Quomodo hate dccreta ad homines confo- landos adhibucrint Jcfus et Apostoli. Varia funt, quae, in hoc vitae ftadio, anxium nostrum faepenumero concutiant animum. Ipfa nostra , quam quotidie fentimus , debilitas facile nos reddit follicitos. Calamitates , cum nostri ip- forum , turn aliorum , nostjis animis faepe metum injiciunt ac tristitiam. Quid fit parturus crasti- nus dies , ignoramus ; atque ab omni parte peri- cula nobis minitantur. Practerea, etfi bonum fequi, detestari malum decrcverimus , faepe tamen in delicta prolabimur. Turn vero intima quidem confcientiae voce impellirnur, tit, quod rectum honestumque est, id unice fequamur; ac delin- quentes commeritas timemus Dei poenas ; vel fie tamen, quac malis interdum prospera est vitae conditio, haec nonnunquam nostros adeo follici- tat aniuios , ut de virtutis praemiis nobis dubi- tandum videatur. Nequit fibi relicta ratio om- nem omnino hanc follicitudincm tollere. Quam- quam quae dc Dei fapientia , omnipotentia , boni- Oh 104 C M M E N T A T I tate , justitia, et univerfe de Dei providcntia no- vimus , haec ita funt comparata , ut fuavi follici- tos nostros animos folatio baud raro confokmur atque erigant. Quae momenta hlc peti posfunt ex iis , quae nos nostra ratio docet 5 decretis ; haec Jefus et Apos- toli ad homines confolandos frequenter adhibue- runt. Difficile erat inunus, quod iis irnponeba- tur, qui , ut Jefu Apostoli , Ipfius longe lateque doctrinam propagarent. Hac in re omnes iis con- fumendae erant vires ; neque adeo femper fibi faci- le poterant comparare, quae ad corpus vestien- dura vitamque fustentandam pertinebant ; quin imo ab adverfariis raulta faepenutncro patienda habe- bant. Audiamus , quomodo Jefus eos in anteces- fum confoletur; ut in divina acquiescant providen- tia hortans. Ne fitis , inquit, de vestra vita folliciti , quid edatis , quid bibatis , neque de 5> corpore vestro , quo illud induatis vestimento. 99 Nonne vita potior est cibo et corpus vestimen- to? adfpicite coeli aves; neque ferunt neque metunt, neque in horrea colligunt; Pater vero 55 coelestis illas alit. Nonne vos longe eas'fupe- ? , ratis? quis vero vestrum, cum (it follicitus, unum fuae aetati addere potest cubitum? Et de vestimento quid estis folliciti? adfpicite agro- rum lilia, quomodo crescant : non laborant 9 , neque nent. Dico vero vobis , ne Salomonem qui- dem in fummo fuo fplendore, unius horum in- T H E O L O G I C A. 105 flar , fuisfe vestitum. Si verq. gramen campi , 9 , quod hodie est et eras in fornacem injicitur, 3 , ita vestit Deus , nonne vos multo magis , ho- mines exiguae fiduciae? Propterea ne folliciti fitis , dicentes : quid edemus , vel quid bibemus , M vel quo nos induemus vestimento? quae qui- dem omnia quaerunt genres; vester enim Pater coelcstis vos his omnibus indigere novit" (i). Profecto nihil erat, quod magis Apostolos admo- xieret , ut divinae fefe confiderent providentiae , quae ipfis, fuo munere functis, adesfet, ipforum- que curam gereret. Quamvis autem gravia Apos- tolos manerent pericula , quamvis aliquando calami- tatibus premerentur gravisfimis; non erat tamen, quod hostium vim metuerent. Intrepido animo omnia fustinere debebant, totos fe Dei commit- tentes omnipotentiae. Ne enim eos , inquit Je- fus , timeatis , qui corpus inter ficiant , animum vero interficere nequcant ; multo vero magis Eum timeatis , qui et animum et corpus perde- re posfit in Gehenna. Nonne duo pasferes as- fe venduntur? nee vero horum unus in terram 5, cadit, vestro nolente Patre. Quin et vcstri 3, capitis capilli omnes numerati funt. Ne igi- tur timeatis : multos enim praeflatis pasfe- res" (i). Sed et alia funt momenta, quae ex Dei pro- prie- (0 Matth. VI: 2532. fc) Matth. X: 28 ji. io6 COMMENTATIO prietatibus ad homines confolandos petiit Jefus. Precamini, inquit, et vobis dabitur; quaerite et invenietis; pulfate et vobis aperietur. Qui- cunque enim precatur, accipit, qui quaerit, in venit, quique pulfat, ei aperitur. Quis enim ^ est inter vos homo, qui filio panem petenti ^ dederit lapidem , ac piscem petenti dederit fer- pentem ? fi itaque vos , qui pravi estis , vestris liberis bona dare fcitis dona; quanto inagis vester Pater coelestis bona iis dona largiettir, qui haec ab Ipfo petunt (i) ! " Si quid aliud, haec certe Dei benignitas nos ad fiduciam in Eo reponendam excitet , necesfe est. Ne- que fane quidquam magis nos adducere potest, ut a Deo omnia exfpectemus, ab Eoque perpetuis precibus omnia petamus, quam ea,quae hoc pecu- liariter confilio , ut ipfe Lucas testatur , a Jefu ali- quando fuis discipulis propoiita est, judicis injus- ti parabola. (2) Quod autem egerat Jefus , idem et Ejus egerunt Apostoli. Quae docent , . haec nobis animos ad- dunt , ut omnia 9 quibus indigemus 9 ab uno ex- fpectemus Deo. Quid enim magis animum folli- citum confolari potest, quam haec eorum verba: Ne anxie fitis folliciti; fed femper precibus ac ,, petitionibus , cum gratiarum actione, vestra. ad Deum (i) Mattli. VII: 7 ii. CO Luc, XVIII: i feqq. T H E O L O G I C A. 107 Deum vota deferantur. Si quis vestrum fapien- tia indigeat, earn petat a Deo, qui lubenter omnibus dona largiatur, nee quemquam repul- fam ferrc finat; et haec ei concedetur. " (i) Quascunquc calamitates aut nos experiamur, aut primi imprimis expcrirentur Christiani; egregium nobis affcrunt folatium hujusmodi Apostolorum vo- ces: Novimus, omnia Deum amantibus condu- cere. Jobi cognovistis paticntiam , et quern exi- turn Dominus concesferit vidistis : Dominus enim fumma est mifericordia et benignitate. Qui pre- muntur calamitatibus , fecuridum Dei voluntatem, fuos ipforum animos fideli commendent Crea- tori , recte facientes. Omnes follicitudines ves- ^ tras in Deum conjicite, qui profpicit vobis. Justum cenfetur, judice Deo, us, qui vos ve- xant , vexationem , vobis vero , qui vexamini , malorum liberationem rependere. Equidem con- tendo, hujus vitae calamitates in cenfum non venire, (i cum futura, quae nobis manifestabi- tur, felicitate comparantur. Calamitas nostra v, levis, quae non diuturna est, nobis comparat ^ infignem aeternamque felicitatem, quum non ea respiciamus , quae videmus , fed ea , quae non videmus : quae enim videmus , caduca funt , quae vero non videmus , aeterna funt. " (2) Co- CO Phil. IV: 6. Jac. I: 5. (a) Rom. VIII: a8. Jac. Vt n. i Petr. IV: 19. V: 7. aThesfi I: 6, 7. Rom. VIII: 18, a Cor. IVi 17, 18. xoS COMMENT AT I Copiofa funt imprimis , quae hac de re in epis- tola ad Hebraeos reperimus: Obliti estis ad- monitionis , quae vobis , tanquam filiis imperti- 3, tur : mi fili ! ne parvi facias domini disciplinam , neque animum defpondeas, fi ab Eo castigeris; ,3 quern enim Deus amat , hunc castigat , et unumquemque filium , quern benevole fuscipit , feverius tractat. Qtiodli hanc disciplinam per- feratis , vos ut filios tractat." etc. (i) Haec , haec 9 inquam 5 ea funt , quae , etfl huma- nos fenfus et aifectus minime restinguentia , vel fie tamen earn in nos vim habere debent , ut pa- tienter quaevis feramus, atque in omnibus Dei agnoscamus et admiremur fapientiam , potentiam , benignitatem ; haec ejusmodi folatio nostros per- fundunt animos, ut quascunque calamitates fubea- mus , pulcherrimam ea in nobis patientiam exci- tent. Haec inde patientia oritur , quae modest! animi filia , et contentae mentis foror est ; quos qui- dem fenfus femper ilia comitatur. Multas fubit ca- lamitates , fed nunquam fuam amittit tranquillita- tem, patiens hominis Christiani animus, agit ho- neste in tristitia, amabilis est in perpesfionibus ac fubridet lacrymans , Temper lunae inilar est placidus, quae maxime lucet in tenebris noctur- nis. (2) Ne- CO Hebr. XII: 5-10. (a) Vid. Ma fon, in loco allato a Valk, I. 1. pag. 906191, T II E L G I C A. 109 Neque haec tantum attulerunt Viri fanciisfimi, quae nos impraefentiarum faciant modestos; vc- rum et ea * quae in posterum tranquillos esfe do- ccant. Vos, inquiunt, non nifi levis occupa- vit tentatio; Deus vero fidelis est, qui vos ul- tra vires miferiis affligi non permittet , fed cum j, miferiis exitqm largietur , quo eas ferrc valea- 99 tis. llle, qui vos vocavit, fide dignus est, qui datam etiam fidem praeftabit. Dominus fi- de dignus est, qui vos confirmabit ac fervabijc a malo. " (i) Non opus est, ut, plura afferamus. Dicta enim fatis fuperque ostendunt , Jefum et Apostolos mi- .nime ideo fanae rationis , de Deo rebusque divinjs^ decreta attigisfe, ut hominum tantum curiofitati fatisfacerent ; verum eo imprimis cpnfilio, ut om- nia, quae inde duel posfmt, ad homines confolan- dos momenta excitarent. . ,- . 3, Eadem decreta adhibit trunt ad homines emendandos Jefus et dpostoli. Deum perfectisfimum exemplum hi informarunt, cujus morales perfectiones fuo modulo imitentur .et asfequi fludeant homines. Novimus enim Jefu vocem : Sitis perfect! , . ut Pater vester coelestis perfectus est. Neque his ea, quae Apostoli dixe- runt, (i) i Cor. X: 13. i Thesf. V: s* * Thesf. Ill: 3. no COMMENTATIO runt, disfimilia funt: Ad exemplum Sanctisfimi illius , qui vos vocavit , et ipfi fancti estote ; fcriptum enim est: fancti estote, nam Ego 9, fanctus fum. Deus est lux , neque ullae in Eo funt tenebrae. Quodfi nos habere cum Illo 9, communionem dicamus, atque in tenebris verfe- mur , mentimur neque veri fumus ftudiofi. 5, QuodQ fciatis , Deum esfe fanctum, agnoscite, 9, quicunque virtutem colit , hunc ex Eo esfe na- 5, turn. " Uti vero Dei benignitatem imprimis celebrare folent; ita et hanc hominibus commen- dant imitandam. Amate , inquit Jefus , vestros 9, hostes; bona apprecamini iis, qui vobis dira imprecantur ; benefacite iis, qui vos odio ha- 9, bent, ac precamini pro iis, qui vobis inferunt injuriam, vosque perfequuntur ; ut fitis filii Patris vestri coelestis; malis enim atque bonis 9, folem adfcendere jubet , pluviamque demittit in 9, justos et injustos. Skis clementes , ficut et 9, Pater vester clemens est." Johannes . vero : 9, Carisfimi , inquit ^ nos invicem amemus , quo- niam amor ex Deo est, et quilibet, amorem colens , natus est ex Deo,Deurnque recte cognos- cit; qui amorem negligit , Deum non habet cognitum; nam Deus ipfe amor est. Deus amor est, et, qui in amore perfeverat, is manet cum 9, Deo, et Deus cum ipfo, conjunctus. " (i) Ve- Ci) Matth. V: 48. i Petr. I: 15, 16. i Job. I: 5, 6* Ifc 3p. Matth. V: 44, 45. Luc. VI: 36. i Job. IV: 7, 0, itf. THEOLOGICA. in Verum et alia rationc Dei proprietates ad ho- mines emendandos adhibuerunt. Ex iis enim mo- menta petierunt, quae homines vitii odio virtu- tisque air.ore imbuerent. Age! et hoc nonnullis exemplis illustremus. Dei memorant unitatcm , ut homines ad mutuam concordiam benevolentiam- que , omnibus dcmonilrandam , excitent. Ephefiis omnis generis modestiam , lenitatem , in aliis fe- rendis indulgentiam , mlituam concordiam common- dans Paulus , et hoc inter alia argumentum afFert , quod fit unus Deus. Eodem auctore, omnis ge- neris prects ac gratiarum actiones fiant oportet, pro omnibus omnino hominibus , pro regibus om- nibusque, qui gerunt magistratus, ut, in omni pietate et honestate, quietam et tranquillam vitam agamus : hoc enim placet et probatur fervatori nostro Deo, qui vult omnes homines fervari , et ad veritatis pervenire fcientiam; etenim unus est Deus CO- Unus hie Deus cum fit fpiritus, propterea qui Bum adorant, adorare Bum debent fv KvwpxTi KM fatjQsip (2). Huic vero quae propria est omnium rerum perfecta fcientia, maxi- mam habeat vim oportet, ut nos a perverfitatis tramite abducat, et ad recti honestique ftudia per fequenda excitet. Discipulis fuis praecepit Jefus . ut ne palam , ostentationis causfa , eleemofynas prae- CO Eph. IVt a, 3, 6. I Tim. II: i-s. (O Job. IV: 24. na COMMENTATIO praeberent ac preces funderent; ut ne jejtinantes hujus rei externa , quae hominum admoverent ocu- los, figna prae fe ferrent. Huic monito morem non gerentes, fuara jam. mercedem acceperant. Haec vero illi in occulto , nulla cum ostentatione', obire debebant ; Pater autem , qui in occulto vide- ret, palam ipfos ornaturus erat praemiis. Sanctos fe coram hominibus jactabant Pharifaei, Deus ve- ro eorum noverat animos: quod enim in homi- nibus magnum est , hoc Deo est detestabile. Erat porro 9 quod Hebraei Christiani ardenti ftudio oblatam peterent requiem ; ne quis impium proavo- rum exemplum imitaretur, et lie mifere periret. Dei enim verbum vim habet et efficaciam, magis fecans , quam ullus gladius anceps , penetrans , ut animam et fpiritum , compages et medullam fepa- ret , nee non dijudicet defideria et cogitata men- tis: nam quocum nobis res est, Hunc nihil, quod creatum est , latet ; omnia vero Ejus. oculis nuda et aperta funt (i). Hujus adeo Dei revered oportet omnipotentiam. Eum revereamini, inquit Jefus , qui et animum et corpus perdere posfit in Gehenna. (2) Cum vero Deus , ubique praefens , fcientia fua ac vi in omnia agat , neque igitur longe a nostrum quo- (i) Matth. VI: i feqq. 16 feqq. Luc. XVI: 15. Hebr. IVs 1113. (i) Match, X: a 8. T H E L G I C A. 113 quoquam remotus fit, Ipfura quaerere convenit, utrum forte palpitando Eum inveniamus, ad ip- fiusque perveniamus notitiam (i). Deinde cum ea Dei fit fanctitas, qua Ipfe malo non irritetur, per eandem fit, ut nee ullum irritet alium. Ne- mo adeo, cum ad peccandum follicitatur , fe a Deo dicat follicitari. Terrestrium rerum fludiura Deo adverfatur; qui igitur harum ftudiofus est, Dei evadit adverfarius. Si quis mundum amat, in eo non est amor erga Patrem: quodcunque enim in mundo est , cupiditas vitiofa , oculorum deliciae et vitae arrogantia, haec non ex Patre, fed ex mundo funt. Quapropter nemo mundum amet , quaeque mundi fint (2). Quae Deo pro- pria est justitia, haec debet nos cum a malo de~ terrere, turn ad virtutem excitare, turn vero in aliis dijudicandis reddere modestos. Discipulos fuos jubet Jefus a legtim peritis abftinere , qui externa tantum pietate gloriarentur : hi etenim gravius fub- ituri erant judicium. Christianos admonent Apos- toli , ut ne femet ipfos fallant : Deus enim non finit fe impune laedi ; quod enim feverit homo, hoc et metet. Admonent eos, ut ne quis ipfos fallat dictis inanibus ; fed ut interficiant membra fua terrena , fcortationem , impuritatem , malam li- bidinem , pravas cupiditates et avaritiam ? propter quae (i) Act. XVIfr 27. (i) Jac. I: 13, IV: 4- * J h H: 15, ifi. H C.O M M E N T A T I O qtiae feetera poenas divinas homines impii fubeant. Qiium adeo Patrem , qui fine ullo partium ftudio , fecundtim cuju&vis facta, judicat, colercnt ; cum verecundia peregrinationis fuae tempus tranfigere ipfos oportebat. Non minus enim pios Dei oculi obfervant, eorumque preces ejus audiunt aures, quam impios obfervat ejus vultus. Verum prop- ter eandem Dei justitiam , modeste etiam de aliis judicare decet. Jefus : 9 , Ne judicetis , inqujt, ut 55 ne judicemini ; quo enim judicio judicatis , ju- 9? dicabimini. " Apostoli vero haec fimiliaque mo- nuerunt: Quisque nostrum fuas rationes red- det Deo ; ne igitur nos invicem judicemus. 55 Unus est legislator et judex , qui et fervare 55 posfit et perdere. Tu vero quis es , qui alium 5, judices?" (i) Quae Dei benignitas a N. F. fcriptoribus celebratur 9 haec non tantum , quod vidimus, nos ad benignitatem aliis demonftrandam excitet; verum etiam in nobis gratum fubmisfum- que animum fuscitet, oportet. 99 Ne quemquam in 5, terra Patrem vocetis vestrum: unus enim est 5 9 Pater vester in coelis. An fpernis fummam Dei 55 benignitatem 9 patientiam et indulgentiam 9 non 55 reputans 9 hanc Dei benignitatem te ad melio- 5, rem mentem velle reducere? Quid habes, quod 55 non Ci) Luc. XX: 4<5, 47. Gal. VI: 7. Eph. V: 6. Colosf. lift 5, 6. i Petr. It 17. Ill: is. Matth. VII: i, a. Rom. XIV. 12, 13. Jac. IV: 12, THEOLOQICA. 115 non acccperis? quodfi vcro acceperis, cur glo riaris, quali illud non acceperis?" (i) Quae autcm iidem <5e provida cura, qua Dens omnia curat, deque rcgimine, quo fingulas res complcctitur , doctierunt ; haec imprimis in homi- num emendationem ipfi converterunt. Agite jam vos , inquit Jacobus , qui dicitis : hodie vel eras ,, in hanc illamve urbem proficiscamtir , ibi dega- mus unum annum , exerceamus mercaturam et lucrum faciamus; qui ignoratis , quid eras fit cvcnturum ? quails enim est vita vestra ? fumus nimirum est, qui per breve tempus apparet, mox vero evanefcit. Dicere potius conveniret : quodfi Dominus voluerit et vivamus , turn hoc vel illud faciamus." Similiter Timotheo prae- cipiebat Paulus, ut divites diligenter admoneret, ne fuperbirent, neve fpem reponerent in mcertis divitiis , fed in vero Deo , qui nobis omnia largi* ter praebeat ufurpanda. Nititur ea"dem doctrind haec , quae est in epistola ad Hebraeos , admoni- tio : Vestra vita non avara fit ; contenti fitis iis , quae praesto funt : Ille enim dixit : non te de- feram , non te derelinquam. Itaque fiducia pleni dicamus: Dominus mini auxiliator aderit, nihil timebo : quid mihi inferat homo ? " Eodem veluti fundamento nituntur quaecunque de debito magistratibus , heris , parentibus , praeftando honore fimi* CO Matth. XXIII: 9, Rom. II: 4. i Cor. IV. 7. H 2 ii6 COMMENTATIO THEOLOGICA. Cmilibusque officiis praecipiunt. Quisque magistrati- bus obediat, Non enim est magistratus , nifi a Deo , qui vero adfunt magistratus , a Deo conftituti funt. Itaque qui magistratibus repugnat , divino refistit inftituto ; qui vero restiterint , poenas fubibunt. Servi vero terrestribus heris rite obedire debent, cum fciant , quemvis recte factorum praemia a do- mino accepturum esfe, five (it fervus, five homo liber. Contra etiam heros oportet justa cum iis agere ratione , cum fciant et fuum in coelis esfe Dominum , qui externae dignitatis nullam habeat ra- tionem. Liberos autem parentibus in omnibus re- bus morem gerere decet ; hoc enim Domino ac- ceptum esu (i) Rom. XIII: I, a, Epb, VI: 5 feqq. Colosf, III: 20, 22 feqq. SEC- 3 E C T I O V. DOCTR1NA CHRISTIANA SANAE RATIONIS , DE DEO REBUSQUE DIVINIS , DECRETA AD PER- MULTORUM NOTITIAM PROPAGAV1T. $. i. Cujuscunque generis homines docutrunt jefus et Jlpostoli. Quod antiqui Philofophi agere" nee potuerant , nee conati erant ; id egerunt Jefus et Apostoli, ut doctrinam fuam ad permultos propagarent. Philo- fophi docebant paucos plerumque honestioris loci juvcnes. Non quidem omnes hlc eadem ratione verfati ftint. Socrates enim et alios inflituere vo- luit. Veruntamen, eo excepto, fere omnes ita rem inftituerunt, ut, quibuscum fuam communicarent Philofophiam , paucos tantum eligerent. Expofue- runt adeo fuam doctrinam non coram omnibus, fed in fuis fere unice fcholis. Eo nonuulli pro- ces- n8 C O M M E N T A T I O cesfenmt , ut paucos tantum haberent discipulos , quibus fuas de rebus philofophicis fententias ple- nius exponerent. Itaque plebejorum hominum nullam fere rationem habuerunt. Hos vel con- temnebant , altoque despiciebant fnpercilio , fe fci- licet his cultu doctrinaque longe fuperiores arbi- trati ; vel , fi non ejusmodi inflati esfent fuperbia , jhos tamen ad fuam doctrinam accipiendam incptos existimabant ; quin adeo fuam inftitutionem his inutilem cenfebant. Cum enim populus fubtiliores non caperet disputationes ; facile etim per philo- fophiam ad Qnniein dcferendam religionem adduc- tum iri arbitral! font, atque ita firmisfimum civita- tis labefactatum iri fundamentuin. Propterea et pu- blice recepta facra colere erant foliti. Et vero quae Platonem Ciceronemque dicentes jam audivimus 9 haec ita funt comparata , ut noluisfe eos populum recta Dei cognitione imbuere manifestum fit. CJt enim ille in iis , quae de religione conftituta funt , ne minimain quidem mutationem inducendam esfe, neminemque fanae mentis id imquam fuscepturum esfe cenfuit ; ita hie , postquam multa , quae ad religionum everfionem fpectarent, dixisfet, ilia ta- men ait non vulgo esfe disceptanda , ne' fusceptas publice religiones disputatio tails exilinguat. C-t) Ve- CO Vid. Schrockh, 1. 1. P. I. pag. 330- Noesselt. 1. 1. P. II. . 5. Turretinus, 1.1. T. I. pag. 232, 233. Sect. I. . i THE.OLOGICA. Verum quod facere non conati fuitt, hoc re* vera quoque variis de causfis rite facere non po tuerunt. Quae enim iis propria esfe folebat do- cendi ratio , haec ejusmodi fere erat , ut vulgarem hominum captum fuperaret. Et vero id aliquando defiderabant , quod in incultorum etiam animos vim habet maximam , divinam nimirum , qua fuam con- firmarerit doctrinam , auctoritatem. Cum unice ra- tiocinando ad verum inveniendum et ipfi perveni- rent, et alios perducerent; plerumque vulgaribus liominibus ad hanc viam perfequendam neque fatia otii, neque iatis fuppetebat facultatum. Et vcro ipforum disfen Hones , in hac rertim conditione , eorum doctrinam populo fere inutilem redde- bant. (i) Quae vero philofophis objiciebantur impedimen- ta, quominus fuara ad cujuscunque generis homi- nes doctrinam propagarent; haec a Jefu Apostolo- rumque inflitutione longe f uisfc remota , fupra jam vidimus. Populari docendi ratione utebantur, quae omnibus omnino accommodata esfet hominibus; ut, quae doctus miraretur, eadem indoctus quo- que intclligerct. Praeterea , quae docebant , non longe quacfitis probabant ratiociniis , verum divi njl auctoritate conlirmabant. (2) Uti vero horum doctrina ita erat comparata, ur (0 Vid. fupra Sect. II. . i , 5. Sect. III. $ r. (2) Vid. fupra Sect. II. $. 2, 3, 5. Sect, ill . i. *2o C M M E N T A T I O ut facile ad cujuscunque generis propagaretur ho- mines ; ita iidem plurimis earn tradebant, atque iis etiam hominibus, qui vulgo negligebantur. Ip- fi illi, quos Jefus elegit, Apostoli, quamquam non de infima plebe homines , non tamen docta cultaque educatione vel inftitutione ufi erant. Quos contemnebant doctores Judaeorum , et hos fua doctrina beavit Jefus. Neminem repudiavit , quern non data opportunitate inftitueret. In ur- bibus vicisque , in fynagogis campisque , in mon- tibus et navibus, quacunque occafione, quoslibet docebat Jefus. Et vero quis non profiteatur, eum omnibus prodesfe voluisfe, qui vel haec Ejus an- dierit verba: Hue ad me venite, quicunque estis lasfi et defatigati, egoque vobis requiem concedam?" (i) Jefum omnium hominum ra- tionem habentem , deque omnibus follicitum 9 nemo non admiretur oportet , qui vel unum hoc de Eo legerit testimonium : Omnes circumiit urbes vi- cosque , docens in fynagogis , et explicans lae- turn de Regno divino nuntium , ac fanans cujus- cunque generis morbos in populo ; vidensque turbas, intime de iis commovebatur , quodesfent dilaceratae ac disfipatae, ovium inftar, quae in- digent pastore. Tune discipulis: mesfis, in- quit 9 larga est , verum pauci funt operarii ; (0 Match. XI: 28. THEOLOGICA. iai prccibus itaque rogate mesfis Dominum , ut ope- rarios in fuam mittat mesfem." (i) Neque aliter egcrunt Apostoli. Et hi, quacun- que opportunitate , quosvis inftituebant ; five in tern- plo, five in domis, five Hierofolymis , five alibi. Ubivis docebant omnes, qui fe ad ipfos confere- bant , ipforumque inftitutionem non repudiabant. Tantum aberat , ut natalium , vel dignitatis , vel omnino conditionis externae, in hominibus inftituen- dis rationem haberent, ut contra nullum hlc dis- crimen ipfos inter liberos et fervos facerent; ut adeo Paulus pro fervo Onefimo ad Philemonem epistolam mittere non recufaret; utque Jacobus fevere eos reprehenderet , a quibus in conventibus facris neglecti esfent ignobiliores. (2) . a. Ad mult os poptilos fuam doctrinam pro- pagarunt Jefus et Apostoli. Quae hactenus . i. disputavimus , fads indi- cant, quam parum antiqui philofophi vel conati fint , vel etiam potuerint totam aliquam gentem , ne dicam multos populos, puriori fua beare infti- tutione. Hi ne imam quidem urbem vera unius Dei cognitione imbuere potuerunt. Qui puriorem omnino tradidit doctrinam, qui unus indoctorum etiam (O Matth. IX: 3538. (a) Jac. II. i feqq. 122 . CO M MENTATI-O etiam hominum rationem habuit , Socrates , nc in fola quidem Athenarum urbe, idololatriam evertere polytheismumque prolternere potuit. Eo vero mi- nus posteriores id peregerunt philofophi, quo mi- nus ipfis populus curae cordique erat. (i) Jefus et Aposroli contra fanae rationis, de Deo rebusque divinis , decreta ad multos propagarunt populos. Erat hoc Jefu confilium , ut fua longe lateque annuntiaretur doctrina. Diferta Ejus hac de re exflant efFata. Se dixit luceni mundi ; Reg- ni coelestis Euangelium per totum annuntiatum iri mundum profesfus est; multosque esfe ventures ex Oriente et Occidente, qu-i cum Abrahamo , Ifaaco et Jacobo in Regno coelorum asfiderent. Apostolos jusfit omnes inllituere populos (2). Ip- fe quidem ad Judaeos imprimis misfus erat 9 ad eosque potisfimum fe convertit. Vel fie tamen fidera ab exteris fibi habitam laudavit ; dataque opportunitate inftituere non recufavit Samarita- nos -(3). Apostolis hoc maxhne muneris manda- vit, ut .ad exteros fuam doctrinam prapagarent. Abiens in coelum , mandatum iis dedit , quod in- dole fua posteriora etiam tempera fpectaret : Abea- tis , do^eatis populos omnes. Quae erat omni* bus gentibus destinata religio, hac omnes erant iui- (i) Vid. Turret inns, 1. 1. T. I. pag. 234. 00 Job. VIII: i-. Matth. XXVI: 13. Luc. XXIV: 47. Act. I: 8. Matth. VIII: 11. (3) Matth, VlIIj jo. XV: 28. Job. IV: 40 THEQLOGICA. 123 imbucndac. Pertinuerat doctrina Mofuica ad folos Judaeos. Alia crat doctrina Christiana, omnibus accommodata ilia hominibus. Hanc adeo Jefus longe lateque ad genus humanum propagari voluit. Ejus mandato obediverunt Apostoli; itemque posterioruui temporum Christiani. Primum qui- dem Judaeos tantum adierunt Apostoli; verum^ postqiiam Petro divinitus erat fignificatum , omne gentium discrimen esfe fublatum (i), ad exteros ctiain fe converterunt. Quoad religionem Chris- tiana m , Judaeos inter caeterasque gentes nullum intercedere discrimen , Paulus imprimis docuit. Sic igitur fenfim paulatimque , in variis terrae partibus , annuntiata est doctrina Christiana. ~ Quod ad Afiam attinet; ibi e^m propagarunt , prio- ribus tribus laeculis , cum Apostoli, turn Patres Ecclefiae et doctores , per Palaeftinam 9 Syriam , Afiam minorem , Perfiae et Arabiae pariern. In- teriores vero Afiae gentes, a Saec. IV VII, Nestoriani imprimis ad Christ! facra conver- terunt. In Africa, arnplexi flint religionem Christianam plurimi ; cum in Aegypto , inpri- mis Alcxandriae, turn etiara in Carthaginienfium ditionibus regionibusque adjacentibus. Euro- pae gentes meridionales, Apostolorum jam aetate, Christi doctrina imbutae funt. Haec fenfim in Romano irnperio novas acccpit vires j ac tempore Con* (0 Act. X; 9 124 COMMENTATIO THEOLOGICA. Conftantini M. publica imperii evafit religio. Quae deinceps irruerunt genres barbarae, hae primum quidem religioni Christianac periculum minitatae funt, earn veto postmodum funt amplexae. Dein- ceps magis magisque ea per totam propagata est Europam; et vero recentioribus temporibus ad ip- fam procesfit Americam, Varia quidem variis fuerunt temporibus, quae felici doctrinae Christianae progresfui obesfe vide- rentur. Quae primum moliti funt Judaei; quae deinde Romani objecerunt impedimenta; quae pos- tea gentes egerunt Germanicae ; haec omnino reli- gioni Christianae nocere videbantur. Verum , invi- tis his aliisque obftaculis , divina procesfit doctri- na. Ipfae,- quas pasfi funt Christian! , calamitates in fanctisfimae religionis emolumentum tetenderunt. Ipfae perfecutiones , quarum auctores erant Judaei , ad doctrinam Christianam propagandam vim habue- runt. Etiamfi faevierint Nero, Domitianus, De- cius, Diocletianus , etiamfi atrocisfime illi Christia- nos perfecuti fint; martyrum tamen fanguis Eccle- fiae femen exftitit. Deus fuam femper egit causfam , fuamque tuitus est Jefus ecclefiam ; et vero , quae* cunque moliti Tint homines, doctrina Christiana Mofaicam abrogavit gentiumque fuccesfit religioni. * Fugarunt quidem hanc doctrinam ex variis regioni* bus Muhamedani ; attamen et hac ratione multa ejus placita ulterius propagata funt. ARGU- ARGUMENTI CONCLUSIO. DOCTRINA CHRISTIANA ET THEOLOGfAE , QUAE DIC1TUR , NATURALI VALDE PROFUIT , ET VERO DE GENERE HUMANO, HOC QUO- QUE NOMINE, OPTIME MERU1T. hactenus expofuimus , hoc jam fatis pro- baste, confidimus. Quid enim magis Theologiae profit Natural!, quam fi ipfms placita purgentur, illustrentur, quin adeo omnium gravisfimis con- firmentur argumcntis? Quid generi humano majus afferat emolumentum , quam fi pura de Deo doctrina cum omnigenis communicetur hominibus ? Non ve- ro est , quod hoc loco unice fubtiles prodamus disquifitiones , quibus, quid fieri potuerit posfit- que, demonftretur. Ipfa mihi testis est historia, quae 126 COMMENTATIO quae vim ostendit, quam habuerit cum in Theo- logiam Naturalem , turn , hoc quoque nomine , in univerfum genus humanum, doctrina Christiana. Juvat haec paullo uberius illustrare ; quo magis re- rum antea expofitarum vis et efficacia eluceat, quo- que facilius ea refellantur , quae nostrae opponi posfint fententiae. S E C T I O L DOGTRINA CHRISTIANA THEOLOGTAE , QUAE DICITUR, NATURALI VALDE PROFUIT. . i. Theologiae Nat if rails conditio apud veteres PhiJofophos. Nemo veterum philofophorum praecipuas, de Deo rebnsque divinis 9 doctrinas justo ordine et pro- babili ratione tradidit. Si , quae apud eos dis- perfa inveniimtur, bona colligamus, multa fane recta in hoc genere dicta reperimus. Haec atten- dees Lactantius, antiques dicit philofophos omnia docuisfe, quae patefactae nos doctrinae debea- mus; ita tamen, ut nullus per fe haec omnia docuerit, finguli vero varios vere dictis errores immiscuerint (i). Jam vero quod ad hanc puriorem attinet, ex cunctorura optimis dictis compofitam , doctrinam ; ne CO Vid. Clarke, 1. 1. p. II. psg, a >| 230. T H E L O G I C A. 127 nc hanc quidcm ab onini parte pcrfectam fuisfe, e firpra memoratis facile patet. Antique rum enim philofophorum neminem materiae mundanac aeter- nitatem denegasfe , vel earn doduisfe providentiam , quac cunctas , casque minimas etiam , res complec- teretur, vidimus (0- Verum longe alia quoque res est , (I fingulorum doctrinam attcndamus. In memoriam modo revocemus, quae fupra a nobis funt expofita (2). Vel a vero aberrarunt pror- fus , vel , fi vera docerent , multa his falfa in> miscuerimt ct inania. Atque adeo , fi quandam doctrmae pattern rite explicarent, aliam denuo pattern vix attingebant vel negligebant plane, Neque etiam dcfucrunt in iis Athei Scepticique. Fue- runt , qui dicerent , totam de Diis immortalibus opinionem fictam esfe ab hominibus fapientibus, m , quos ratio non posfet , eos religio ad officium duceret. (3). In iis, qui Deorum vindicabant existentiam , fuerimt , qui earn Dei notionem tra- derent , quae oinnem penitus religionem everteret ; alii , qui rebus mortalibus immortalitatem tribue- rcnt, mundumque cum Deo confunderent , five potius eum esfe Deum dictitarent. Immo vero, fi ab his omnibus discedimus, eosque folos atten* di- (0 Vid. fupra Sect. III. $. 3. (2) Vid. fupra Sect. I. . I. pag. 1517. (3>Vid. Cicero, de *t. Aeirvm, lib. I. cap. i. 128 COMMENTATIO dimus , qui Omnium optima docuerunt ; ne ab his quidem omnes abjudicare posfumus errores , neque apud ullum eorum earn expofitam invenimus doc- trinam, quae omnibus fuis dici queat numeris abfoluta. Si Socratem de divina bonitate providentiaque dicentem audio; miror ejus doctrinae praeflan- tiam , ac merito fummas philofophi ingenio laudes tribuere mihi videor. Nee tamen ab eo civium doctrinam prorfus rejectam reperio. De malo phy- fico ac morali nihil me monet; nee firmisfimam de animorum immortalitate mihi exponit fenten- tiam. Platonis de Dei, a mundo fejuncti, po tentia, bonitate, fapientia , providentia , fententiam cenfeo praeclaram. Nee tamen probare posfum quae- cunque dedaemonibus docet; nee earn, quam fovit de materiae mundanae aeternitate , fententiam ; unde falfa multa fiuxisfe, facile deprehendo. Stoi- corum , de divinis perfectionibus deque providentia , opiniones praeclaras existimo. Si , quae ex mente Stoicorum de divina cura ac benignitate Cicero dixit, lego^gratum in me erga Deum animum exci- tari fentio , atque ut divinam agnoscam venerer- que fapientiam , fponte adducor. Verum fi univer- fam eorum confidero doctrinam; eosdem quoque Deum cum mundo fubinde commiscuisfe, atque astris , plantis , virtutibus aliisque divinitatem tri- buisfe, doleo vehementer. Imo eosdem video di- T H E O L G I C A. Vinam providemiam , pracclaros tantum viros cu- raHtem , informasfe; nee vcram animorum docuis- fe immortalitatem CO- Quam manca et imperfecta antiquorum esfet doctrina , imprimis ex Ciceronis patet , de natura Deorum , libris. Ubi fi fmgulos disputantes au- dias ; in Velleji dictis vix funt , quae probes ; neque omnia , quae contendit Balbus , recte fefe habere existimabis , quamquam ab eo multa vere et praeclare dicta reperias ; Cotta vero ilia omnia deftruit , nee in eorum locum quidquam fubftituit , quo ullum nostrae de Deo rebusque divinis cog- nitioni paretur praefidiuni. Si quae Ciceroni proba- ta fuerh fententia , quaeras , ac de diverfis in hoc ge- nere fententiis ipfius judicium cognoscere cupias ; quae invenire cupieras , hand facile reperies. Stoicum* ne , an Academicum fe prodiderit his in libris Tul- lius , disputant viri eruditi. Et vero , fi ipfe tuo marte ex variis, quas prodidit, fententiis con- fummatam quandam doctrinam componere (ludeas, haerebis. Frustra enim earn , quae perfecta et omni- bus fuis partibus abfoluta fit, doctrinam ex his Ciceronis libris conficere ftudebis, nili ipfe mulra aliunde addideris. Vel fie tamen vix dubio caret, quin,hoslibros fcripturus , ille praecipua quaeque, quae de hoc argumento esfent dicta, accurate legcrit ac perpenderit (2). $. 2. CO Vid, Brouwer, 1. 1. pa? ^l feqq. (2) Vid. Valk, 1. 1. pag. 35 in aqnou I i 3 o C M M E N T A T I O ~ 5* 2 - Thcologiae Naturalis conditlo apud re* centiores philofvphos. Quae exflitit commu- tatio , haec non adeo philofophorum Ja- gacitati atque operae tribuenda est. Recentiores philofophi plurima egregie de Deo re- busque divinis docuerunt. Non est quod hoc loco recentioris philofopbiae historiam tradam. Suffece- rit philofophos nominasfe praeclaros Cartefium , Leibnitzium , Wolfium , Kantium. Etfi fingulo- rum horum ratio non in omnibus probanda fit; rtemlnem tamen facile negaturum exiftimo , eos multa praeclara de hac discipline docuisfe, in iisque talia , quae ne ullus quidem antiquorum philofopborum unquam tradidisfet. Apud recen- tiores baud paucos, earn Theologiae naturalis doc- trinam reperimus , quae fuis partibus distributa , fibi ipfa conftans , omnes Dei tradat perfectiones , Eumque return omnium Creatorem , Confervatorem, Rectoremque praebeat cognoscendum. Non hoc illud- ve tantum decretum ab illis exponitur , verum univer- fa illustrantur. Necvere dictis tot errores immiscen- tur, quot in veterum de his rebus disputationi- bus deprehendas. Hoc undenam repetendum ? an igitur recentio- res fagaciores fuerunt, quam antiqui , aut plus operae his dederunt doctrinis? Haec facile quis contendat doctrinae Christianae adverfarius. Hunc , arrogantia elatum , facile jactantem audias : Quid vero ? mea me omnia docet ratio. Quo4 antiqui uni- T II E L O G I C A. 131 philofophi non omnia recte viderint, hoc inde unice duccndum , quod non eo , quo oportuerat , modo ratione fua u(i fmt. Nos vero nostris Ion- gins progresfi fumus temporibus ; quod ex huma- nae naturae , quae contintio tendit ad pcrfectionem , praeftantia explicandum est." Probabiliter haec prima fpecie raonita videantur. Sum tamen, quae, re rite confiderata, excipienda esfe facile quis videat. Quae quidem dicunt , an- tiquos rectius uti debuisfe fua ratione, haec ejus* modi funt, quae nemo jure neget, utpote quae ip- fa res ac ratio comprobet. At vero longe alia res est, fi quaeratur, an rectius, in omnibus hujus- ce disquifitionis partibus, uti fua ratione potue- rint , id est , an hoc humana , qualis est , patia- tur irnbecillitas ? Longe alia res est ,fi quaeratur, an nulla fuerint impedimenta gravisfima , quae antiques prohibuerint philofophos, quominus omnes omni- no errores evitarent? rationis enim humanae vim eo femper judicare debemus modulo , quo esfe fo- let , non quo esfe potest atque debet. Revera vero cum inftitutionem , turn iu perdition em , turn multarum rerum ignorationem , ne de aliis dicam, haec iis impedimenta objecisfe, jure existimare mi- hi videor (i). Sed vel fie tamen iidem longe fue- re fagacisfimi, iisque, quas fpectamus, doctrinis plurimum operae tribuerunt. Qui multa eorum acu- (i) Vid. Turretinus, 1.1. Tom. I. ptg. 238. Noc- felc, 1. 1. p. II. . a, fupra Sect. II. . i. la C M M E N T A T I O acuta- animadvertefit ratiocinia, quique plurima, quae de his prodiderunt , fcripra confideraverit , eum hoc non facile negaturum esfe , arbitror. Eos ve- ro viros a recentioribus fagacitate tarn longe fu- peratos esfe, ut hi facile fponte fua omnes illo- rum evitarint errores; hoc vero est, quod non ita facile mihi perfuaderi finam. Quae enim anti- quorum ingenia in errorem adduxerunt vitia, his omnibus quo jure inimunes habebo recentiores; cum praefertim non defmt, quae longe alia do- ceant ? Defueruntne igitur recentioribus temporibus Athei ac Pantheistae ? Nonne fuerunt Spinofa , Hu- mius , Fichtius , -Schellingius , aliique bene mul- ti ? Et vero , quamquam facile concedam , ab his plurima esfe prolata, quae improbasfent et in an- tiquis plurimi; video tamen et eos, qui puriora doceant , in argumentorum pro fua fententia vi di- judicanda , longe a fe invicem faepenumero dis- cedere ; quod profecto , quomodo congruat cum jactata ilia eorum fumma fagacitate 9 equidem me non videre proliteor. Praeterea multas nostris etiam temporibus in Theologia Naturali fuperes- fe difficultates , nemo, hujus disciplinae paulo peri tior, negabit (i). Quis igitur paullo modestior ita facile fe efferet , ut nifi certum , quern in his fequatur , ducem habeat , tuto fe femper Syrtim Cha- rybdimque evitaturum esfe exfpectare audeat? Quae autem de hominum dicuntur progresfione , haec , quam- Brouwer, 1. I, pas;. 14 s? THEOLOCIG A. 133 quamquam In fe verisfima , non tamen nimis esfe praedicanda, facile quis agnoscet. Haec enim, li- cet probabile reddant, recentiores longius, quam antiques, progredi debuisfe; non tamen compro bant, eo ipfos fponte fua procesfisfe, quo perve- nire debuerint , ut omnes omnino antiquorum er- rores evitarent. Et vero , quod totam rem con- ficit , etiamfi per fe eo pervenire ' t potuisfent , hoc tamen non probat, cos revera eo procesfis- fe, fine externorum fubfidiorum auxilio. Jam ve- ro htc testis mihi adest historia, quae vim doctri- nae propagatae Christianae ostendat manifesto. $.3. Doctrinac Christianae vis in cam, quam recent to rib us tempo rib us fubiit Theologia Natttralis , commutalioncm. . Recentiores philofophi doctrinae Cbristianae no- titiis innutriti erant. Hoc quam vim habuerit, facile elucescit. A pueritia inde puras hac ratit*- ne , de Deo rebusque divinis , notiones accepe- rant , neque eas lubricis innixas ratiociniis , ve- Turn divina confirmatas auctoritate. Dictu autem difficile est , quantam vim , per totam vitam , in nos- tros animos ea habeat inftitutio , quam pueri ali- quando accepimus. Haec adeo merito in iis cenfetur impedimentis , quae ita antiquorum pliilofophorum obesfent dis- quifitionibus , ut non prorfus omnern rejicereiK im* 134 C O M M E N T A T I O improbarentque fuperffcitionem, Jam vero longe alia est doctrina Christiana. Hanc Patres fummam dixerunt philofophiam ; neque illud prorfus imrae- rito. Quod enim ex disputatis facile patet; Chris* tiana doctrina non tantuni optima quaeque decre- ta tradit, quae de Deo rebusque divinis antiqui prodiderunt philofophi; verum eadem ita tradit, ut nihil defit 5 quod ad justam Dei notionem in- formandam pertineat, nee vere dictis ulli erro- rcs admifceantur (i). Sic igitur tantum aberat , ut recendores Phi- lofophi earn , quam a pueris inde didicerant , pur- gare doctrinam, aut fefe ex ignorantiae et fuper- ftitionis- claustris eripere deberent, uf contra op- tima quaeque cognita haberent placita , quae., ut- pote purisfima , justis tantum probare ipfos opor- teret ratiociniis. Quos adeo antiqui commife- runt errores, hos evitare non fuo ipfi marte dide- cerunt , fed per divinam moniti inftitutionem. Quae antiqui non viderunt , haec ipfi non ex fuo inge nio petierunt ; haec potius ipfis eadem fuppedita- vit doctrina. Quae in Theolpgia Natural! funt difficultates , has non prorfus fuo marte supera- -runt; fed e^dem facem praeferente magistral Non haec ita dico , quad recentiorum philofopho- rum ingenium vilipendam ac contemnam. Neque hoc 0) v *d, fupra Sect, I. . 5, 6. Sect, III, imprimis cjus S- 3. THBOLQGICAO 135 hoc ex dictis elici potest; nee quisque alterius ingenium contenmere dicendus est, qui, quae hie a praeceptoribus acceperit, vere declarat. Nee dubito tamen , quin doctrini Christiana recentiorura philoibphorum in plurimis rebus magistra exfti- terit. Hoc igitur primo loco ad eos pertinet philosophos, qui doctrinae Christianae esfcnt amici ; qui nee ipfi gratis aflimis hoc agnoscere neglexerunt. Et vero funt exempla , quae doceant , quam vim in horura ingenium doctrina habuerit Christiana. Perfonali- tatcm , quae barbare dicitur 9 pertinere ad verain immortalitatis notionem 9 demonftravit Wolfius^ip- fe vero profitetur, lecta parabola Lazari et homi- nis divitis , fe ad hanc pervenisfe fententiam. Kastne- rus : ,, Nifiadfit, inquit, immortalitas , malignus quivis Dei fe fubtrahere potest imperio." Ad hanc vero pervenit fententiam Christi dicto : Deus non mortuorum, fed yivorum Dcus est. Ejusmodi (1 reticeantur vcri inyeniendi opportunitates , facile hae aliaeque fententiae ab una ratione excogitatae cenfeantur. At vero , etiamfi difficile fit rite diju- dicare, quid ratio per fe excogitare potuisfet, hoc tamen certum est, patefactioni divinae plurinia nunc certe nostram dcberc rationem (i). Nee vero hoc ad eos tantum pertinet philofo- phos , qui Christianae doctrinae esfent amici , fed item * CO vid - Lang, 1. 1. pa{. ao ta. 13$ C Q M M E N T A T I 6 item qui inimici ; nam hi quoque ex eadem $ quam contemnebant , doctrina plurimum hauferunt. Jactant quidem , fe omnia fuo debere ingenio ; rationein fuam extollunt, quafi haec omnia ipfos doceat. Jam vero qui- inimici nostrae religionis perverfa quaeque protulerunt, iis facile hac in re credimus. Caeteris tamen non ita facile fidera habere posfumus. Se enim doctrina Christiana pueros esfe inftitutos 9 negare nequeunt. Ea adeo , quae in hac tradtmtur de Deo rebusque divinis, decreta cognoverunt. Jam vero licet hanc doc- trinam deinceps repudiaverint , eas tamen, quas inde petierant , notitias retinuerimt. Ubi vero nunc ea , quae huic confendant inflitutioni , placita tra- dunt 9 quis jam existimet, eos ilia non exinde, fed ex fuo petiisfe ingenio ? Probant quidem haec omnia fuis quisque ratiociniis> Verum longe difficilius est invenire nova placita , quam inven- ta probare. Qui a gente fua fapientiae laudem nactus erat Malabarus aliquis, a quodam doctri- nae Christianae nuntio, deDei admonitus fapientia, mirabatur , fe hac de re nunquam antea cogitas* fe (i). Dsistae profecto non invenerunt haec pla- cita , fed ea tantum 5 quae derivata e doctrina Christiana praeito erant, probarunt (2). Dig- CO Vid. Lang, I. I. pag. 13. (*) Vid, Noesfelt, 1 '1. p. II. $ 3. 7. Brouwer* |. |. pag, i^i. T H E O L O G I C A. 13? Digna funt , quae htc cxcitentur , verba Weren- fellii, Videant, inquit, ne nimium rationi fuae tribuant Rationales nostri. Dicunt, folo ratio- nis ductu inveniri posfe totam illam religionem, quae in facris litteris traditur, aut faltem quod in ea praecipuum est. Nihil dictu facilius est illis , qui jam cognoscunt religionem istam. ? , Tune id dicendum fuisfet , fi per totam vitam 99 de religione hac nihil a quoquam audivisfent. Nunc vero fimiles mihi videntur iis ; , qui , post- quam quidquid fciunt, didicerunt, videri ta- men volunt avTG^fttXKTot: aut cum de praecla- f , ris inventis audiunt , putant, fe haec omnia, 9 , nifi jam inventa esfent , ipibs fuisfe inventu- ros." (i) Quo magis hacc res clucescat, attendamus mo- do vim, quam primis jam temporibus in gen- tium philofophos doctrina habuerit Christiana. Haec cnim ut innotuit gentibus , mox philofophi allegorica interpretatione fuarum fabularum abfur- ditatem tollere , in eartimque locum faniorem doc- trinam fubftituere ftuduerunt. Polytheismi catis- fam ita vindicare conati f tint , ut unum fupremum adesfe dicerent Deum , cui. caeteri ministrorum in- ftar fubjecti fint. Huic autera Deo fupremo ea fere tribuerunt, quae uni Deo tribuunt Christia- ni. O) Vidd. ejus opuscula Thcol. philof. ct philol.. Torn* I. edit. 3. pig. ec 65 60. 138 COMMENTATIO ni. Hac vero ratione rem fuam tueri conati, con- tinuo doctrinae Christianae vim fuo exemplo figni- ficarunt. Quae enim pure ab ilia traduntur, haec fuos in ufus adhibuerunt ; atque ex his, quae in fua religione prorfus improbabilia esfe viderent 5 quo- dammodo emendarunt. Est hoc imprimis manifes- tum , in placito de materiae mundanae aeternitate. .Hancjantetemporajefuet Apostolorum, nullus un- quam negasfe videtur philofophus. Cum prim urn vero eorum doctrina propagata est , mox factum est, ut ii quoque, qui Euangelio non favebant , hac tamen in re ad faniorem , quam cominendabat , fententiam fenfim accederent. Itaque Hi erodes mag- a opera probare conatus est, ex Platonis doc- trina Deum omnia fecisfe ex nihilo. Alexandrum autem Lycopolitam audimus afSrmantem , Deum non materia indigere , ut producat , quae antea non exftiterint (i). Sed Julianus imprimis fuo docuit exemplo , quam vim doctrina Christiana in infestis- fimum habere posilt adverfarium. Hie agnovit ,'^fabu- las fideindignas a Graecis de Diisesfefl etas' ; ac repre- hendit eos, qui lignis et lapidibus Deos conftare existimant, De Deo nihil flatuendum esfe cenfet , nifi quod Ejus naturae conveniat. Dei proprieta- tes egregie describit. Unum adesfe docet mundi opificem , patrem Deorum, in quo omnia linrper- fec- (i) Vid. Mosheim in lit?. *A hist. Eccief. $ertitntilus, Vol. I. pag. 354257, 367-^270, 7<>3. T II E O L G I C A 139 fceta, ITS ft ov Kwrct xc&i cu wxa Trxvra hrtv. Item uumdi ordinationem tanquam divinum opus prae- dicat; diviaamque providentiam ilimmis effert lau- dibus. In his vero omnibus manifesto vis appa- rct, quam in Julian! animum doctrina habucrit Christiana ; ut adeo , quamvis cam dcinceps im- probarct ac vchcmcnrisfime oppugnaret, illam ta- men in nonnullis prolitercrur fcntentiam, quae pu- ritate lua ad bane proximo accederet; quin imo hujus rntilta placita probare non dubitaret. (,1) Ex dictis cfficimus , earn , quam fubiit , post Christ! et Apostolorum tempora, Theologia ,Natu- ralis commutationem et emendationem , nifi to- tam , maximam eerte partem , tribuendam esfe pro- pagatae longe lateque doctrinae Christianae. S E C T I O II. DOCTRINA CHRISTIANA NON TANTUM THEOLO- CIAE,QUAE D1CITUR, NATURALl VALDE PRO- f FUIT;VERUM DE GENERE HUMANO,HOC QUOQUE NOMINE, OPTIMS MERU1T. ' . Quae . hactenus 9 in. hac argument;! conclufione , expofuimus , docuerunt jam , hanc quoque ob caus- fam raagni facienda esfe Christ! Apostolorumque me- (O Vid. van Hcrwcrdcn, disf. de Juliano Imperatort ntig. Christ. h u stt toJimjue vindia , pag. 111125. COMMENTATIO xnerita* Profecto enim^ fi celebrat orbls eruditus Socratis Platonisque ingenium 9 Leibnitzii Kantiique fapientiam; quibus eos efferat oportet laudibus, " qui doctrinam omnium purisfimam tradiderint , quin fundamenta adeo jecerint , quibus posterioris temporis philosophi fuperflruerent , quaecunque ipll , antiquorum in hoc genere inventis praeftan- tiora , traderent ! Veruntamen non ad unas phi- lofophorum fcholas Christi Apostolorumque me- rita pertinent. Non his folis profuerunt, qui, caeteris perfpicaciores , facilius videant , quid verum fit, quid utile, quid non item. In his non fub- fistit nostra oratio. Ad cujuscunque generis ho- " mines , ex eorum doctrina 9 etnolumentum infigne redundavit. Magnam iis laudem tribuo legisla- toribus , qui populum quendam integrum fua bea- runt inflimtione. Majus vero quid est 9 quod de Christo Ejusque Apostolis praedicem. Plurimos populos fua doctrina imbuerunt, excoluerunt, bea- runt. Quam magnum enim est illud, quod meo obverfatur oculo, orbis terrarum fpatium, per quod jam eorum doctrina propagata est !.. Verum ne his quidem finibus falutaris ejus vis fepta est, Verum haee, agei paullo^^ac<:iiratius confidere- S- THEOLQGICA 141 5- i. Doctrina Christiana inter Christianas ' idololatriam fubvertit. Pro Deo immortali ac majcstatis pleno, genres coluerunt fimulacra, mortalium k hominum , alitum, quadrupedum ac reptilium. Quae priscorum fue- rit infania hominum , novimus, Quam miras nee raro deresrandas, quibus divinum offerrent hono- rem, Deorum faepenumero confecerint imagines, vidimus. Conftat adeo, antiquas genres fere om- nes magis minusve a vera Numinis aberrasfe cog- nitione; et vero longe plerasque Ejus confecisfe imagines, quas deorum loco haberenr. Erant quidem in iis, qui meliora cernerenr. Exflirerunt praeclari philofophi, qui genris fuae improbarent idololarriam. Horum vero exigua vis fuir. Quae enim eorum esfe porerat vis , qui , ipfi meliora fenrientes , eadem ramen plerumque civibus com- mendare non auderenr , eorumque fuperflirioni esfe cedendum exisrimarenr ? (i) Ar vero quam diverfa orbis facies exftkir, doc- trina propagara Chrisriana ! Haec longe lareque idololarriae finem impofuir (2). Neque mirum il- lud. Aperre ea docuir omnes , idolum esfe nihili ; quamquam mulri ira dicri fmr Dii , unum ramen esfe Deum, a quo, per quem et ad quern sint cm- Co Vid. fupra Sect. L $. I. pag. 9 ftqq. (a) Vid, Nocsselt, U 1. P. II, S- 6. 142 C M M E N T A T I Q omnia. Gentes fuo genio indulferant ; ex auro, argento , lapide Decs confecerant. Bum vero Deum annuntiarunt Jefus et Apostoli , qui a rebus dreatis fit diverfus, qui omnium rerum fit Crea- tor, Confervator ac Rex, qui harum omnium fummus fit Dominus , qui , cum fit Spiritus , ne- que a quopiam adfpici posfit, neque etiam ima- ginibus ullis repraefentari. (i) Haec doctrina, divinae auctoritatis notis infigni- ta, hominibus de idololatriae perfuafit infania ac ftultitia; Deorum fimulacra proftravit; eorum tem- la deftruxit; eorumque facerdotes auctoritate de- ftituit. v Quorum omnium testis est historia. Quid- quid multi Romanorum Imperatores, ad gentium retinendum restituendumque cultum moliti sint, eventu eorum caruerunt conamina. Christi Apos- tolorumque doctrina ea, quae colerentur, nutnina falfa esfe docuit. Defierunt homines venerari Jo- vem, Mercurium, Martem, reliquamque fuorum Deorum ac Dearum cohortem. Idolorum templa in aedes Deo Christoque facras commutata funt. Medio quidem aevo, cum Mariae, fanctis, an- gelisque divini deferrentur honores , polytheism! quandam formam exftitisfe video. Qui jam fanc- torum martyrumque reliquiis honores tribuerentur , quod et his et angelis in res humanas concede- retur dominium ; haec igitur idololatriae ac fuper- fti* (1) ViA fup/a Sect. I . 4. pag. 26 et 27. T H E L O G I C A. 143 ftitionis fpeciem retulisfe, non negamus (i). At- qui tantum abest, ut hoc ullo quopiam jure doc- trinae tribui posfit Christianae , ut potius hoc ip- fum ejusdem utilitatem necesfitatemque comprobct luculentcr. Si enim hujus rei causfas indagamus, primariam in eo fitam reperimus , quod Christi Apostolorumquc doctrina neglecta jaceret penitus. Crasfa dominabatur ignorantia; S. C. nullus fere erat ufus; inque purae divinaeque Jefu doctrinae locum humana , eaque inquinata , fubftituta erat in- (littitio. Quo vero tempore facris Litteris fuus honos restitutus est; atque ab Ecclefiae auctoritate rece- dentes facrorum inftauratores , unum C. S. fidei nor- mam conflituerunt ; Protestantes omnem idolola- triae fpeciem repudiarunt , & irvevft&n xxl KtyQelf colendura esfeDeum profitentes. Ab hoc inde tem- pore pure Deum venerari denuo inceperunt; nul- lumque fanctis angelisve divinum honorem conce- dentes, Eum unice omnium rerum auctorem ac Dominum agnoverunt. Sanctorum quidem pie co- hint memoriam , nullo vero modo iis ipforumve imaginibus eas laudes tribuunt, quae fimiles fmt iis , quae uni debentur Deo, omnium rerum Domino. CO Vid. Brouwer, 1. 1. pag. 109. $.5. C O M M E NT AT I O ' . * Doctrina Christiana purioribus de tjotitiis Christianorum animos imbuit. Polytheismus natura fua rectas , de Deo rebusque divinis, notiones labefactat. Hie enim ubi viget, ibi'Dii vel majores vel minores inforraantur , fibi invicem confentientes vel contrarii. Ubi hie adest 9 ibi divinus aut foli lunaeque, aut hominibus, aut ipfis etiam animalibus , honos conceditur. Unde 9 quam. turpes de divina Natura opiniones non ori- ri non posflnt, fponte intelligitur. Et vero testis est historia , quam perverfas de Numine opinio- nes polytheismus pepererit. Hie enim efficit, ut fmguli populi fuos habere cenfeantur Deos, diver- fos illos, pro diverfa populorum ratione atque in* dole , ad eandemque informatos ; nee igitur homi- num tantum ornatos virtutibus , fed et eorundem vitiis inquinatos. Veluti novimus ? quam turpia Diis Graeci Romanique tribuerint. (i) Hunc poly theism um plane prostrarunt Jefus et Apostoli , atque ita melioribus de divina Natura notitiis hominum animos imbuerunt. Hie vim habuerunt plura, quae in eorum doctrina laudavi- mus. Quae enim ei univerfe tribuenda est puri- tas , haec fponte fua id effecit , ut meliores ho- minum mentibus infunderentur notiones. Commen- davit illas egregie fimplex eorum ac popularis do- cen- Ci) Vid. fu^ra Scet. I . j. pag. 9 feqq. T H E L G I C A, 14$ cendi ratio. Eas Jefus illustravit, Patris in terra imaginem gerens. Quae vero divina fanctis Vi- ris competcbat auctoritas, haec effecit, ut facilius ab hominibus probarentur (t). Per propagatam igitur doctrinam Christianam , inceperunt homines Deum venerari , unum omnium rerum Auctorem et Gubernatorem ; inceperunt justas de Ejus pro- prietatibus fibi notiones informare. Mira, pluribus in gentibus, exftitit notitiarum de rebus divinis emendatio. Quae antea coluerant Numina, haec, utpote falfa, jam fpreverunt et improbarunt. Nobiliores non tantum et doctiores hanc doc- trinam acceperunt; verum etiam rudes infimaeque fortis homines. Et vero ab hoc inde tempore, quicumque puram Jefu doctrinam acceperunt , eas de divina Natura fententias profesfi funt , quibus puriores Deoque digniores nullae reperiantur. Non haec ita contendo, quafi nulli unquam Christian! perverfas de Numine foverint opiniones. Quae fupra de medio aevo diximus, haec comrarium testantur manifesto; dogmatumque historiae rudis fit necesfe est , qui non perverfas haud paucas de di- vina Natura apud Christiahos animadvertat fenten- tias. Vel fie tamen hoc jure affirmamus, earn univer- fe hujus doctrinae esfe vim et efficaciam ^ ut , ubi- cunque libri facri legantur et confulantur, pu- i .to ri - (i) Vid. fupra Sect. I. $ 4-6. Sect. II. a-s- Sect. III. $.1.4. Sect. V. K COMMENTATIO riores de Dei Natura cultuque notiones , apud in- feriqris etiam fortis homines , inveniantur , quam apud exterae antiquitatis philofophos. Medii aevi corruptio inde potisfimum originem duxit , quod , cum facrl libri non confulerentur , fanae doctrinae Christianae nullum fere fuperesfet vestigium. Quae vero post facrorum emendationem melior invaluit ratio , haec maxime a rite confultis libris facris fluxit; efFecitque eadem , ut denuo puriores de di- vina Natura notiones ubivis invaluerint. (i) Summa igitur, hac in causfa, Jefu Apostolorum- que funt merita, quibiis bearunt genus humanum. Qui affligebatur doloribus, rebusque tristibus an- gebatur, Gra^cus Romanusve, hie unde folatium peteret 9 vix habebat. Quos vero Deos colebat , hos fibi invicem faepenumero infenfos noverat. Et vero, quemnam eorum invocaret, non raro ignorabat. Qui Graecus Romanusve Deos adora- bat , hominibus nifi inferiores vitiis , certe non fuperiores virtutibus, hie, quo moralem fuam ex- coleret naturam , vix habebat. At vero qui Chris- ti audit doctrinam, hie earn Dei notitiam accipit,, qua fortiter periculis minitantibus refistat, gra- visfimasque calamitates bono animo ferat. Idem Deum propofitum fibi videt, purisfimae moralitatis fum- (i) Vidd. Bruin, 1. L pag: as4-aa8. Buttler, 1. 1. pag. 344. No.esselt, 1. 1. P. II. $. 6. Clarke. U 1. P. II 44<5 et 247. THBOLOGI'CJL- fummum exemplar, quod pro fua tenuitatc imi- tari et asfequi ftudeat. (i) . 3- Jtf u doctrina multos err ores multaqtie - vitta , quae conjuncta funt cum polythcis* mo , apud Christianas aut abrogavit aut certe cbmpefcuit. Non Temper tantam vim habuit doctrina Chris- tiana , quantam pro fua indole habere potuisfet. Homines non raro in iis, quae peragerent, efc vel non ufi vel abufi funt. Verumtamen tarn multa immutavit , ut hac in re rtullius antiqua- rum philofophorum doctrina comparari mereatur. A primis inde temporibus multa attulit com- ,, moda ; et vero ne perditisfimis quidem tempo- ,, ribus omni eifectu caruit , cum esfet publica ve- luti grasfantium errorum et vitiorum cenfura, di* ,, vinae fapientiae ac fanctitatis defenfif) 9 denique ve- luti femen quoddam in terra absconditum , quod , fi non hoc vel illo temporc, ast alio fructunv proferet, remque Christianam inftaurabit. *' &) Historia denuo hanc doctrinae Christianae vim aperte manifestat. Quos enim fuperftitio apud exteros protulerit errores, nemmem latet* Novi- mus , quantam vim hi tribuerint , quantamque fi- dem CO Vid fupra Sect. IV. .2,3. (2) Vid, Turrctinus, 1.- 1. Tom. I. pag. 141 =43. -14* COM M E N T A T I O dem habuerint prodigiis portentisque , quantaque apud eos ufi fine auctoritate augures et haruspi- ces (i). Romanorum modo fpectemus religionem. Augures obfervabant coeli psTeupx.) avium vola- turn et cantura , pullos gallinaceos , ut hide, quae futura crederent, annuntiarent. Hoc tam.univerfe obtinuit, ut nulla res fine auspiciis gereretur. Haec confulebantur , quotiescunque vel conritia convocabantur , vel bellum fuscipiebatur, vel pax rata fiebat, vel fimile quid peragebatur. Procura- bant autem haec omnia cives nobilisfimi, qui maxi- mam in Republica auctoritatem habebant. Hi vero quamquam hac re faepe Reipublicae profecerunt, eddem tamen re gravisfimas faepe excitanmt tur- bas, postquam rerum novarum ftudiofi, ut omnia turbarent et Rempublicam everterent, bac discipli- na abufi funt. Tanto vero honore apud antiques, haec habebantur prodigia, ut* plures etiam philo- fophi his non omnem fidem denegarent. Hoc fus- picantur de Socrate et Platone. Stoici quidem. hoc palam profesii funt (2). Magnd vero operl, haec probare et confervare ftuduerunt philofophi Neo-Platonici. Haec fua vi et auctoritate privavit doctrina Christiana, cum primum, per gentes propagata, earum proflravit religionem. Eas de Dei pravi- den- (r) Vid. Schrockh, 1. 1. Part. I. pag. 577. (>2 Vid. Brouwer, I. 1. pag, 84. 87 , 98. T H E L O G I C A. \ dcntia deque idolorum vanitate notitias tradidit, quae fponte fua his astutis facerdotum fraudibus ac fallaciis omnem fidem detraherent. Quodam- modo quidem ilia commenta medio aevo revocata funt, quum populum fraudibus decipere facerdo- tes non dubitarent, variisque prodigiis et porten- ds fuperftitiofa fidem haberej nniltitudo (i). Ve- rum tune veram doctrinae Christianae indolein perceptam non fuisfe, nemo non novit. Quo magis vero haec cognosci coepit, quo magis S. C. legere inftituerunt homines, eo magis haec lu- dibria evanuerunt; atque eo plures fuperflitiofas quasque misfas fecerunt fententias. Verum doctrina Christiana non tantum hos er- rores, fed multa quoque vitia, quae cum poly- theismo conjuncta funt, abrogavit aut certe com- pcscuit. Apud multos antiques regnabat impu- dicitia; neque ea communi hominum fenfu vitu- perabatur. Ipfae non raro Deorum Dearumque imagines , quas divino honore profequebantur , impudicitiae provehendae accommodatae erant. Ea quoque de Diis narrabantur, quae hos ipfos maximopere impudicos fuisfe testarentur. Quae de Jove , Marte , Venere , Apolline , aliis fabulan- tur Graeci Romanique poetae , fatis id compro- bant. Ipfa adeo festa, in Deorum honorem edita, facpe ita erant comparata , ut mores ibi domina- ren- (i) Vid. Brouwcr, 1. 1. pag. 109. CO MM E NT A T 1 O rentur impurisfimi. Quae in Veneris Bacchiqne festis ac mysteriis agebantur, fatis fuperque nota funt. Haec autem ejusmodi apud nonnullas gen- tes fuerunt, ut Diis fuam immolare pudicitiam nonnulli non dubitarent , quin imo leges inveni- rentur, quibus hoc publice mandaretur. Multi adeo Deorum facerdotes moribus notati erant ira- pudicisfimis. Haec vero quum esfet religionis conditio, mirum non est, ita turpisfima flagitia interdum apud antiques dominata esfe, ut prima- rii etiam viri non pauci hac labe baud immunes esfent. Ea adeo publice funt profesfl , eaque poe- tae cecinerunt , quae nunc profiteri aut canere ne- mo non paullo honestior vehem enter reform id et. Ipfa vero ut plurimum gentium religio haec flagi- tia probabat , aut iis honestatis colorem quen* dam inducebat. (i) Haec valde commutata funt, doctrina propaga- ta Christiana. Docuit ilia homines fanctos esfe, prouti Deus ipfe fanctus est. Non quidem om- nem morum impuritatem avertere potuit; verum hoc certe effecit, ut ab omnibus nunc ignomini3. notentur flagitia, qualia peragere apud antiquos nemini haberetur dedecori. Hoc autem quam vim i- ha- (0 Vidd. Schrockh, 1.1. P. I. pag. 379. Muntinghe, 1. 1. P. VIII. pag. 386. annot. pag* 116. Giefelcr , Lehrbuch Aer Kirchengefch. Tom. I. pag. 23 , 24. Tholuck, in loco allato ad pag. 17. IV. . 2. T H E O L O G I C A. 151 habcat, dictu difficile cst. Ea enim cavere multi (blent, quae ignominiofa esfe, a pueris inde mo- niti funt. Praeterea longisfime haec a Christiano- rum facris remota funt. Plura etiam ipfum apud nos vulgus detestatur, quae apud antiques religio probabat. Infitae funt hominum anirais nwlto pu- riores de morum integritate notiones, quam anti- quitus. Et vero quicunque unquam doctrinam Christianam toto amplcxi funt animo , hi nihil an- tiquius habent, quam ut omnem fugiant caveant- que morum impuritatem. Sunt plura, ab humanitate longe aliena, quae apud antiques regnarent, vitia , ex polytheis- mo orta illa^ab eoque vel commendata, vel certe non represfa. In his jure cenfentur fequioris fexus contemtus , fervitutis inftitutum , inhumanitas contra hostes , expofitio puerorum , humana facrificia , ludi gladiatorii. Haec vero omnia vel prorfus abroga- vit, vel certe imminuit doctrina Christiana; eas de Numinis providentia hominumque cum Deo conjunctione notitias impertiens , quae non posfent non humanitatis fenfum cxcitare atque provehe- re. Ut rite percipiamus, quam vim hac in caufa doctrina habuerit Christiana, ab hoc loco non alienum videtur, haec Turretini verba exci- tare. Masfagetae, inquit, ac Derbices propin- quos fuos miferrimos putabant , fi naturali fa to occumberent , quamobrem eos aetate jam effoe- tos mactabant eorumque carnibus vescebantur. 152 COMMENTATIO Hyrcani vivos eosdem atque fpirantes canibus 9, avibusque objiciebant. Scythae , quos mortui fummopere adamasfent, ad eorum rogos jugula- bant, vel vivos una defodiebant, et humana car- fie vescebanttir. Perfae nuptias cum matribus ,, inibant. Alii populi incesto filiarum ac foro rum concubitu fe polluebant , nee deerant , qui 9 , ad mares furiofo libidinis aestu raperentur. Tes- te Socrate hist. Eccl. Lib. I. Cap. 18. Helio- politani in Phoenicia uxores communes habue- runt, parentumque ac liberorum distinctionem non agnoverunt, imo et virgines hospitibus 3 , advenientibus conftuprandas tradiderunt. Quin 5 , apud Graecos et Romanos infantium expofitio publico more obtinebat : aderant ludi gladiato- rii ; et amores meretricii vagaeque libidines pro ,, nugis habebantur; neque ullum fuit Veneris genus , quod apud ipfos non vigeret , vel nullis , vel laxis nimium, quibus ilia vetarentur, legi- ,,bus." (i) Haec fi cum conditione comparamus gentium , quas beavit doctrina Christiana; quantum cernitur discrimen! Humanitas in illis viget, certe multo magis , quam in antiquis umquam viguerit genti- bus. In his vero omnibus, maximam vim doctri- nae Christianae esfe tribuendam, nemo non vi- det (0 Vid Turret! nus, 1. ! Tom. I. pag. 432 et 233. T H E L O G I C A. 15* dct (i). Haec enim cum pure traderet fanae ra- \ionis , de Deo rebusque divinis , decreta , cumque ea, per divinam auctoritatem confirmata, longe late- qtie propagaret , eflecit , ut notiones illae homi- num infunderentur animis, quae humanitatem non provehere non posfent , ac foedisfima quaeque com- pescere vitia. Atque eo majorem htc vim ilia habuit, quoniara haec decreta non tantum cognoscenda tra- didit , verum eadcm etiam ad emendandos imprimis homines adhibuit. J. 4. Doctrina Christiana ipfis profuit Muhammcdanis* Maxima forent Christi Apostolorumque in genus humanum merita, etiamfi ad eos folos pertine- rent , qui fiftem amplexi funt Cliristianam. Verum ad eos etiam populos , qui hanc doctrinam non acceperunt, hinc multa bona redundarunt. Nam Mohammedes optima quaeque , quae in Corano de rebus divinis dixit , partim ex Judaeorum , par- tim ex Christianorum , libris facris haufit. Hie nimirum exftitit Saeculo VII. in Arabia novae religionis auctor. Occurrunt in ejus doctrina ina nia multa, nee ullo modo probanda. His tamen plurima addita funt , perquam egregie de Deo re- bus* CO Vidd- Noesfelt, 1 I. P. II S* 6. Valk, I. 1. pi{. 167. Palcy, lnw. vtor htt Christ. P. III. pag. 310 ,154 COMMENTATIO busque diviriis dicta. Docuit enim Deum unum esfe, Aeternum , Omniscium, Omnipotentem , Be- nignum; et quae funt hujus generis alia (i). Haec quidem ex fuo ipfe ingenio minime haufit. Quo enim tempore prodiit , jam in Arabia vigebat doc- trina cum Judatca, turn Christiana. Mofem adeo ac Jefum magno honore habuit, ramquam divini- tus misfos legates (2). Neque adeo dubiufn est, quin his meliora fua debuerit placita. Muhamme- dis autem doctrina longe lateque per Orientem pro- pagata est. Arabiam enim , Syriam , Palaeftinam , regnum Perficum , Aegyptum , porro Africae quas- dam partes feptentrionales occuparunt Saraceni , qui ejus doctrinam amplexi erant. Quin et Hispaniae partem invaferunt iidem, atque ad tempora usque Ferdinand! et Ifabelae retinuerunt. In his fuerimt plures regiones, uH Christiana jam innotuerat doctrina. Hac itaque fugata, iis populis nocuisfe merito cenfetur Muharamedes. Vertim longius etiain ejus doctrina ad alios pro- pagata est populos, qui Euangelium ignorabant. His certe profuit-, tradita iis doctrina puriori. Univerfe enim 9 ab ejus inde tempore , a gentibus Orientalibus , quae antea vel plures coluerant DeoS , vel peculiarem aliquem Deum , unum Numen futti- mum *oli coepit. Hoc vero monotheisini placi* turn CO Vid. Roland ; '*e *el. MohJm* Lib. 1, Cap. a. (a) Vicl. Idem 1. 1. Lib. J. Cap. 5. T H E L G I C A. 155 turn maxime Christ! Apostolorumque inftitutioni debuit Mubammedes. Sic adeo et horum mema ad ipfos Muhammedanos pertinere dicenda funt, Ut enim in Oricmalibus gentibus polytbeismu3 fubverteretur , ejusque locum ubivis occuparet monotheismus, id effecit doctrina Christiana, quae Muhammedi innotuit , ab coque fuos in ufus con- yerla , hoc quoque ratione, falutarem fuam vim quodammodo demonflravit. Sic itaque ad nostrae disputationis finem perve- nimus. Quae autem confideravimus , in memoriam revocante$ , Dei fummam benignitatem celebremus oportet, qua nobis hanc Euangelii lucem conces- ferit. Etiamfi enim nihil aliud, in nostram falu- tern, docuisfent atque egisfent Jefus et Apostoli, quam id, quod hac disputatione expofuimus; vel fie tamen eorum ad homines legationem fum- mum praedicandum esfet divinum beneficium. Hanc igitur coelestem doctrinam nunquam vel repudie- mus f vel ingratis animis parvi faciamus; cum cer- tisfimis nobis conftiterit argumentis, ex hoc prae caeteris fonte puram nostrara, de Deo rebusque di- vinis , cognitionem omnem esfe haustam. Quod fuperest, gratias ago Deo Optimo Maxi- mo , qui mihi , hocce penfum perfequenti , adfuerit , ac 156 COMMENTATIO THEOLOGICA. ac mihi et animum et vires addiderit, ad gravis* fimum hoc argumentum pro virili parte explican- dum; cujus pertractatio ttieam de doctrinae Chris- tianae praeftantia ac falubritate perfuafionem non potuit non valde confirmare! Tov$ (tev cvv %pJvovs rye ayvotas fiuv 5 Qeo? 9 ravw van 7ravT#%ov PAULUS, Act* XVII: 30. ARNOLDI CAROLI COSMAN, IN ATHENAEO AMSTELODAMENSI JURIS UTRIUS- QUE CANDIDATI , RESPONSIO A D QUAESTIONEM, AB ORDTNE JCTORUM IN ACADEMIA RHENO-TRAJECTIN.A A. 1828 TROPOSITAM : Quaeritur , qua raff one fiat , itt fecundum na- turae jus ex pacto , nulla accedente praeftationc 9 jus et obligatio perfecta oriantur ? Ad quam quaestionem ita rcspoudcatur 9 ut , Baucis ante declarata pacti natura , turn praeci- puae fcriptorum d& hac juris et obligationis pcr- fectae caufa et fundamento fententtae explicen- tur et disquirantur , ac tandem 5 quid verius vi- deatur , arguments probabilibus doceatur" . 3 ft / \uX . . . , . - . I : ' PRAEFATIO. . ' T Jam ab eo inde tempore, quo primum Juris . Naturalis. disciplina excoli coepit , in' diverfas pror- fus fcntcntias abierunt, illius juris doctores , ubi vim obligandi pactorum probare conabantur. Haec opinionum diverfitas , in antiquioribus certe fcrip- toribus , imprimis inde exftitisfe videtur , quod aliud alii propofuerant fiimmum Juris principium, ex' quo , ut mcrito dici posfet fummum princi- pium, etiam repeterc. debebant caufam obligatio- A 2 nis, 4 PRAEFATIO. nis, quam e pactis oriri contendebant. Altefa hu- jus diverfitatis caufa fuisfe videtur, quod non fa- tis accurate distinctis Ethices et Juris finibus , fae- pius , quod Juris esfe contendebant , argumentis ex Ethica aut ex militate petitis , probare cona- rentur. Postquam autem Kantius fummum propofuit principium (i) , quod hodie fere univerfe compro- batur et praeterea , etiain accuratius a fe invicem fejunxit doctrinam juris et morum, plerique recen- tiores vim obligandi pactorum repetunt ex jure, quod ille , qui promittit , ei , qui promisfum ac- ceptat , concesfisfe videtur , et quod igitur huic invito fine injuria auferri nequit, omisfis fubtili- tatibus, quas ipfe Kantius hisce argumentis ob- ftare putabat (2). Cum fie lis compofita vi- deretur , duo exftiterunt in Germania viri , qui univerfe fere receptam de pactis theoriam no- vis argumentis impugnaveruht , Bausback nem- pe, qui nullam pactis vim obligandi tribuit et Schmal- CO Justa est omnis actio, quac cum libertate externa alio- rum fecundum legem quandam univerfalera confistere potest. (a) Fuerunt tamen in antiquioribus edam, qui eandem tue rencur fententiam , ut Trcu6rus, Mendel sfohn, aliique. PRAEFATIO. 3 Schmalzius, qui jus et obligationem perfcc- tam e pactis oriri negat, quamdiu nulla accesfit praeftatio, aut certe, quamdiu pacti caufa riihil a promisfario factum est aut omisfum^ Bausback hucusque folus fuam fententiam defendit , fed Schmalzius, non in Gcrmania tantum , fed in ipfo Belgio nostro fuos nactus est fectatores , ita ut in Academia Lugduno-Batava, his ipfis annis Lu dovicus Werndlcy peculiar! disfertatione ejus fententiam explicuerit et defenderit. Ut igitur res denuo examini fubmltteretur , Or- do Jureconfultorum in Academia Rheno - Trajectina (ludiofae juventuti hanc quaestionem propofuit : Quaeritur , qua ratione fiat , ut fecundum naturae jus, ex pacto, nulla accedente praeftatio* ne, jus et obligatio perfecta oriantur?" Ad quatn quaestionem ita respondeatur , tit, paucis ante declarata pacti natura, turn praeci- puae scriptorum, de hac juris et obligatio nis perfectae caufa et fundamento fententiae explicentur et disquirantur , ac tandem , quid n verius videatur, argumentis probabilibus docea- ^tur.'- Adeo mihi arrifit quaestionis elegantia , ut flatim res- 6 PRAEFATIO. respond onem ad earn confcribere mihi proponerem, ctfi me non lateret argument! difficultas. Sciebam fcilicet, aequos judices, etiamfi non posfent com- probare, certe non esfe dedignaturos juvenilis in- genii conatus. Itaque fcriptionis divifionem inftitui , ut ipfa in- dicaverat quaestio. Cap. I. breviter et paucis tan- turn egi de pacti natura, nee plura de hoc argu- mento , quod latisfime patet , dixi 9 quam princi- palis, de qua agendum erat, quaestio necesfario requirere videbatur. Capite II. aliorum de funda- mento juris et obligationis perfectae, quae ex pac- tis oriuntur, fententias explicui. In hoc capite tractando , quaedam fe mihi obtulit difficultas. Sae- pius fcilicet, ut aliorum fententias prorfus refuta- rem, jam hoc Capite meam etiam fententiam ex- ponere, et fie argumentum tractare debuisfem, de quo, ut indicaverant Viri clar. , tertio demum lo- co agendum erat. Sic e. g. ut probarem , B a u s- b a c k i u m injuria pactis vim obligandi denegasfe , caufam, cur ea vis illis tribuenda fit, explicare debuisfem. Ut hac difficultate me expedirem, nee tamen fingulorum capitum argumenta confunderem, in hujusmodi cafibus ulteriorem adverfariorum refu- u- PRA ; E FA TIC. *> tationcm ad Caput III. distuli , ct Capite II. uni- verfc tantummodo indicare conatus fum fentcntia- rum , quae refutandae erant , vitia. In explicandis autem fcriptorum fcntentiis om- nia omisi , quac non prorfus nccesfaria videbantur ad eas rite capiendas. Historian! Juris Naturalis non ittigi ; quinam fucrint G r o t i u s , II o b b cs i u s , Pufendorfius cact. non dixi ; qualis fuerit juris naturalis illorum actatc conditio , non curavi ; quae- namfuerint eorum in excolendojure naturali merita y aut quaenam fuerint principia , quae finguli in fcriptis de jure naturae fecuti fiint, non explicui, nifi qua- tenus argumentum , quod tractandum erat , illam explicationem postulabat. Ad calcem hujus Capitis etiam de iis egi , qui eandem ac nos, fentemiam tuentur, idque propter- ea feci , quia verha , quae in quaestione occur- runt : ac tandem , quid vcrius videatur cact. " mihi innuere videbantur, hoc ita voluisfe Viros Cl. , etfi commode etiam post explicatam nostram fententiam in fine Capitis III. de iis agi potuisfet. Cum autem fuffecisfct folam Treueri proponerc fententiam , argumenta a S c h m a 1 z i o et W.e r n d- ley o contra M e n d c 1 s f o h n i u m, Z a c h a r i a e, Zeil- S PRAEFATIO. ZeHlerum etHoepfnerum allata me coe- gerunt , ut horum etiam fententias paulo latins ex- plicarem. Sic igitur nihil fupererat , nifi ut Capite III. meam de quaestione fententiam probabilibus argu- mentis ftabilire conarer. Haec praemonenda videbantur de ratione, qua hanc disputationem inftitui ; quam itaque Viris Cl. trado 9 fperans fore , ut earn aequo , ut folent , ani- mo dijtidicent 5 et qui infunt errores , juvenili et nidi ingenio condonent. CA- - . C A P U T I. D E P A C T I N A T U R. A. JNeccsfaria fuisfe pacta, fimulac homines in ci- vitatcm coiera'nt, et dominia inter eos certa esfe coeperant, res est nulli dubio obnoxia. Quamvis enim late pateant humanitatis officia , quamvis ex Ethices praeceptis obligati fmt homines, ad prae- llanda aliis ea , quibus indigent , longe tamen abest , ut Ethices praccepta omnibus , qui incidere pos- funt , cafibus fufficiant , et idoneas ac claras , fecundum quas actioncs fuas inflituant, homini- bus rcgulas praefcribant. Cum enim generalius fmt concepta, eorum ad peculiares cafus appli- catio multis facpius difficultatibus laborat. Sic, ut exemplum afFerain, non facile est dcfihire, quid io COMMENTATIO quid faciendum fit, fi alter re quadam maximo- pere indiget, quamego posfideo, etquae mihi etiam et liberis meis est utilis. Non illud praeterea omnium hominum est ingenium, ut ex folo hu- manitatis fenfu, nulla alia accedente obligatione, aliis prodesfe'velint, ubi certa iis non est fpes, fore, ut aliquod inde commodum et ipfis existat. Alios , licet optima indole praeditos , quomodo aliorum commodis infervire posfint 5 latet ; et illi , quibus eorum auxilio est opus, nimis elato fae- pe funt animo , quam ut illud ab iis petere ve* lint. CO Omnes illas difficultates tollunt pacta. His enim accurate definitur res , cujus praeftandae obligatio- nem in nos fuscipimus; his jus aliquod nobis fli- pulari posfumus', quod nobis concesfum volumus , quad in compenfationem obligationis in alter! us commodum contractae. Pactis denique, qui gra- tuito ab alio rem quandam , aut officium fibi praeftari non vult, aliam rem aut pretium vel mercedem illi promittere potest. Ex iis, quae modo diximus jam fequitur, pao torum earn esfe naturam , ut iis jus aliquod ab altero in alterum transferatur. Et fane, quidnam aliud potest excogitari propofitum partium con- trahentium , ferio animo confenfum de aliquo fa- cien- CO Cf. Pufendorf, de J, N. et G. L. III. Cap. IV. . i. tie 0. H. et C. Lib. I. Cap. IX. . 2, J U II I D I C A. ii ciendo declarant! um , quam ut alter alteri jus quod- dam conccdat? Pactum igitur, contractus, five conventio (nam nullum inter haec jure naturae intercedit discri- men) dici posfe videtur : duorum pluriumve de aliquo dando vel faciendo idoneis fignis declaratus confenfus , qui eo tcndit , ut jus aliquod ab alte- ro in alterum transferatur. Hujus definitionis probationem paulo altius repetentes , fimul com- mode de pactorum univerfe natura agere poteri- mus. Requifita pactorum (fi modo ad distinctionis ve- ritatem non ad latinum fermonem attendas) recte a Juris Naturalis doctoribus distinguunter in es- fentialia , naturalia et accidentaUa. (i) Esfentialia requifita funt communia vel propria. Communia funt ea, fine quibus pactum cogitari non potcst. Propria funt , quibus deficientibus pactum , qua pactum fubfistit , fed in aliam fpe- ciem deflcctitur; fie locatio conductio in man- datum fere abit , fi a conductore merces non prae- ftatur (a). Naturalia requifita intelliguntur , quae pactis vulgo infunt, fed quae a paciscentibus ex- presfa ftipulatione posfunt removeri et mutari , non mutata tamen ipfms pacti, de quo agitur, fpecie aut (0 Vid - Hans, Elem. juris docir. Philof. $ 171. (O Vid. Haus, d.l. $. 171. 12 COMMENTATIO aut nomine (i). Sic licet mutuum natura fua fit gratiiitum , mutuum tamen etiam erit et dice- tur, fi mutuans fibi ufuras ftipulatus fuerit. dc- ddcntalia requifita funt, quae fua natura pactis non infunt , fed de quibus tamen inter paciscen- tes conveniri potest 9 ut de adjectione conditionis , diei aut modi. De pactorum natura univerfe agentibus natu- ralia et accidentalia imo. et esfentiaUa propria requifita , quippe quae peculiares magis fpectant pactorum fpecies, latius explicanda non videntur. Itaque pro inftituto nostro fufficiat de esfentiaK- bus communibus egisfe. Hue igitur referuntur: 1. Perfonae* Ut pactum fit validum , duae re- quiruntur pluresve perfonae. Haec enim cum fit, ut jam vidimus , pactorum univerfe natura , ut iis jus aliquod ab altero in alterum transferatur , ne- cesfario duae pluresve perfonae intercedere debent , quae aut fibi invicem , aut ex quibus altera alter! jus quoddam concedit. Nihil autem refert, utrum illae perfonae fint phyficae an morales, modo phyfica et juridica gaudeant confentiendi faculta- te. Phyfica non fruuntur infantes , dementes caet. Juridlcam confentiendi facultatem non habent, qui (i) Conf. Haus, ibid. Caeterum fponte patet , impro- prie tantum de nquijitis naturalibus et accidentalibus di- ci. Melius forte conditioner naturales et accidentales vocen* cur. J U R I D I C A. 13 qui aliorum potestati fubfunt , tit Hberi fub po- teste parentum conftituti. (i) Ex codem principio, nerape pactorum vim eo tendere, ut jus aliquod ab alio in alium transfera- tur, etiam fequitur in pactis necesfario requiri, 11. Objectum , i. e. pacto res vel facta definien- da funt , de quibus praeftandis inter fe convenerunt paciscentes. Pactorum igitur objectum est prae- ftatio perfonalis , i.e. per pacta acquirimus jus petendl a certa quadam perfona , ut nobis praeftet illud, quod nobis promifit; jus igitur in ipfa re promisfa folo pacto non acquirimus. Idque ex ipfa pactorum natura fequitur. Si enim quis pro- mifit, fe aliquid mihi esfe daturum, et ego hanc promisfioncm acceptavi , inde quidem jus mihi oriri potest, eum cogendi ut promisfis flet , fed do- nee rei etiam posfesfionem in me tranftulerit , in ea ipfa jus nullum habeo , nee igitur a tertio rei posfesfore earn vindicare posfum. Jtaque folus de- bitor meus , fi tertius ille injusto modo posfes- fionem nactus est, vindicationem feu actronem in re contra eum inftituere potest, ad recuperandam rem amisfam. Est igitur juri etiam naturae quam maxime confentanea regula Juris Romani in lege 20. CO Sicvulgo docctur. Nescio tamen, an juridica ilia confen- ticncli facultas eadera fit ac phyfica , cum jure naturae parentum pocestas tantura duret , quamdiu liberi ex ingenii imbccillitate ii>Q fuas res curare non posfunt. . . H COMMENTATIO 20. C. de Pactis (II. 3.): traditionibus rerum dominia, non nudis pactis transferuntur. Argu- nienta disfentientium (plures autem disfentiunt) fmgula afferre et refutare hujus loci non est. Si cui plura de hac quaeftione legere liibet, adeat, qui cum nob is faciunt , rHenricum Cocce- jum , Disf. , an traditio necesfaria fit ad transferen- dum dominium; Exercit. curiof, Vol. I. pag. 213. Sam. de C o c c e j i Disf.prooem. ad Gr o t i u m , XII. pag. 268. aliosque, quos citat Ha us, d. 1. :i84. ubi etiam indicat loca auctorum, qui aliam tuejitur fententiam. Add. Colenbrander, Obf. Jurid. Inaug. de pactis , Cap. II. . 9. Lugd. Batav. 1810. Pactum autem est bilaterak feu onerofum , ant unilaterale feu gratuitum* In prioris generis pac- tis uterque contrahentium ad aliquam praeftationem fe obligat. Exemplum fit emtio venditio 5 permuta- tio , caet. In pactis unilateralibus alteruter tantum paciscentium aliquid faciendum in fe fuscipit, ut in pacto' de donando. In his , qui promifit 9 .vul- go promisfor 9 cui quid est promisfum proffiisfa- rius (i) appellatur. In bilateralibus pactis uter- que contrahens fimul est promisfor et promisfa- Tins. Praeftationem , quam promisfor in fe fuscipit, i (i) Perfpicuitatis caufa hoc vocabulum , utut minus Latinum, facpius adhibuimus. J U 11 I D I C A. is iaciendu, quam in non faciendo posfe con- fistcrc, ex ipla rei natura fequitur. Quid enim t)bfrat,.quomimis vim fuam obtineat paetum, quo legatarius promittit, fe in commodura heredis non esfc petiturum Icgatum, ipfi a testatore re- lictum?, (i) . v pqrro pactorum naturae congrua est cum con- vcntio , qua quis rem ipfam, turn etiam ca , qua qflis rei ufum fe praellitiiruin promittit , uti ob- tinet in locatione conduction rcrum , in com- nuKlato etc. Plures aliae funt praeftationum di- vifiones, quas fingulatim explicare longius fo.ret. l/niverfe igitur dicendum , de omni praeftatione jure naturae posfe convenire contrahentes , quae nee phyftcis legibus nee juris et virtutis praeceptis rcpugnat, i. c. ut vulgo dicunt doctores, quae nee .phyficc nee juridicc , nee moraliter est im- posftbilis. Sunt tarn en quidam , qui promisfum rei turpis valere contendant. Error inde imprimis existcre videtur, quod Etjiicam a juris doctrina prorfus divellunt , non fads attendentes , utramque ex eodem fontc , ex fana ratione manare , etfi am* bitii a fe invicem different ,, cum Ethic* ad omnes om- .. (i) Obligationos perfectae , quae citra pacta adfunt, fere in non faciendo confistunt, quippe quae oriuntur e praecepto: i//ni ne laedas. Imo ipfa obligatio perfecta, et, ut ita di- csm, pofitiva alendi liberos e pacto tacito, per ipfum pro- 'creatiouis actum inito, ropcti posfe vidctur. 16 COMMENTATIO omnino hominum actiones tarn internas quam ex- ternas pertineat , doctrina vero juris folas externas hominum actiones regat, et tantum quaerat, an illae alios laedant , nee ne. Hinc fcilicet fieri quidem potest, ut actio quaedam jure naturae fit Uclta feu per mis fa i tanquam nullam in alios in- juriam continens , dum doctrina, morum earn re- probat .> utpote contrariam legibus virtutis, officiis v. g. pietatis ; fed abfurdum videtur ftatuere , ju- ris leges, quae aeque ac virtutis praecepta ex fa- na ratione proficiscuntur , aliquid /^fors , quod haec vetant. Cum cuilibet homini aequalis competat natura- lis libertas , nemo jure perfecto obligatus esfe po- test ad pactum ineundum i. e. ad alteri quid ex fuo jure concedendum 9 nam licet res , quam alius a me petit, ei fit utilisfima, ex juris tamen legibus ad earn* praeftandam minime me cogere potest, cum aliorum indigentia morakm tantum- modo obligationem mihi imponere posfit. Ex eadem naturali libertate fequitur, neminem ad promisfio- nem fibi factam acceptandam perfecte esfe obli gatum. Non potest enim liberalitas nolenti ac- quiri (i). Hinc requiritur IIP. Confenfus parti am contrahentium , i. e. ido- neis fignis declarata voluntas, fe hoc illudve facere velle. Con- CD Ut est in lege 19. . a. D. de don*, (XXXIX. S .). Cf. L. 69. L. 156. . 4. t>. de R. J. J U R I D I C A. 17 Confenfum partinm contrahcntium rcquiri dixi- mus. Hoc enim ex pacti rratura fequitur, quo alter jus aliquod vult transferre, alter acquirere, quod fieri non potcst, nifi declarata utrinque vo- luntate. Hac igitur in re pactum difFert a pro- misfionc feu pollichatione , in qua unus tantum pro- mifit, alter de promisfione acceptanda voluntatem nondum manifcstavit , nee proinde jus aliquod ac- quifivit. Idem dicendum de ddibtrationibus de pao to ineundo agitatis , in quibus neuter animo fe obligandi quid asfeverat. A pacto etiam diverfum est votum , quo quis non homini , fed quad Deo quid promittit , qui an acceptaverit promisfionem ignoratur. Univerfe autem quaeftio de votis res est, de qua in Jure Naturae non est agendum, quippe .quod ad jura tantum hominum inter fe refertur. Cum autem internae mentis actiones legibus ju- ris five naturalis five pofitivi , non fubjaceant, quippe quae ratione aliorum non adfunt i. e. non cognoscuntur, confenfus , ut juris effectum fortia- tur, necesfario "idoneis fignis declaratus fit opor- tet. Idoneis fignis autem cenfcnfus declaratus vi- detur, five expres/us fit, five tacit us. Exprcsfu* est confenfus , ubi quis difertis verbis fe quid velle dixit , aut nutu , manus porrectione , aliove tali modo ufu hominum univerfe, aut certae gemis reccpto, fe confentire fignificavit. Tacitus .est con- fenfus, ubi ex alicujus actionibus tuto colligere B pos- tt COMMENTATIO posfumus , eum de aliqua re confentire ; fie tacite mandare videtur, qui negotia fua ab alio geri vi- flet et finit , dum ipfi est impediendi facultas. (i) Confenfus a partibus rite declarati nullum aliud, ut jam initio hujus Capitis vidimus , potest esfe propofitum, nifi ut alter in alterum jus quoddam transferat. Hinc pactorum is Temper erit effectus, ut vel obligationem perfectam , quae antea pror- fus non aderat, aut tantum imperfecta erat (2), conflituant , vel jam existentem tollant. Pac- ta igitur conftituunt modum , feu potius , ut pro- prie loquamur, titulum acquirendi derivativum i. e. titulum acquirendi res , quae in alterius domi- nio jam fuerunt, cui opponuntur modi acquirendi originarii, quippe quibus acquiruntur res, quae nullius in dominio fuerunt , ut est , e. g. occu* patio. Caeterum confilitim illud transferendi juris ades- fe, quo tempore ferio animo declaratur voluntas, res est omni dubio major. Verum non aeque f'a- cilis dijudicatu est quaeftio, utrum promisfor dein- ceps, (i) Cf. de hiace univerfe Gro tins, de J. B, et P. L. II. Cap. 4- 3- (2) Mendelsfohn, Phaedon, in appendice pag. 219. et in Jerufalem oder uber religioft Macht t ttnd Judenthum , ed. 1787. pag. 41 et 43. in fine fqq. pactis non nova jura conftitui putat, fed tantum imperfecta in perfecta commutari. At ve- ro nonne novum jus adquiro, fi plurium, quam quibus mihi opus est, hommum operas luxus caufa mihi conduce? J U R I D I C A. 19 ceps, quamdiu traditione aut univerfe alia quadam praeftatione , promisfionem nondum implevit, aut etiam post factam praeftationem , voluntatem feme! declaratam jure mutare posfit, et a contractu re cedere, an vero vi irrevocabili eum obftrictum teneat femel fuscepta obligatio. De hac igi- tur quaeftione nobis ex industria est agendum. Antequam vero nostram exponamus fententiam , praccipuac aliorum opiuiones erunt explicandae, et disquircndae. B a CA C A P U T II. 1XPLICAN.TUR PRAECIPUAE SCRIPTORUM DE FUN" DAMENTO JURIS ET OBLIGATIONS , QUAE \ PACTIS ORIUNTUR, SENTENTIAE. Quaestionis 9 de qua agimus , difficultas- vel inde maxime intelligimr, quod ii etiam, qui idem de ea fentiunt, longe diverfa, quibus fententiam fuam probarent, attulerint argumenta. Nam et an- tiquiores et recentiores fere omnes de Jure Naturae fcriptores unanimi confenfu vim obigandi pactis tribuunt, dum tamen de fundamento juris et obli- gationis, quae inde oriuntur, acriter disputant. Quam vera haec Tint, luculenter patebit ex iis ? quae hoc Capite funt tractanda. $. i. J U R I D I C A. J. i. De Hugone Grotio. Initium faciamus ab Hugone Grotio, nostrat disciplinae quafi parente, qui (i) etfi recte con- tendat, obligationem perfectam ex pacto (quod pcrfcctam promts fioncm vocat) oriri , et merito C o n- nani aliam fententiam tuentis doctrinam rejiciat, non aeque prospero fuccesfu fundamentum , cui ilia obligatio innititur, explicuisfe videtur. Locis enim ex facro Codice depromtis docet vel ip- fum Deum, qui nulla conftituta lege obftringi potest contra naturam fuam facturum , nifi pro- misfa praeftaret ; " Unde fequi putat ex natura immutabilis Justitiae venire, ut promisfa prae- flentur. Verum quoraodo exinde, quod Deus O. M. Perfectisfimus Temper certo quodam modo agit, ef- fici potest; imbecillum etiam hominem eadera ob- fervare debere. 11. Quod (i vel admittatur haec Grotii argumentatio , nonne probat tantummodo, Ethices praeceptis esfe confentaneum ut homo , quatenus ejus natura finit, Temper agat, aeque ac Deus? Nam cum Deum nobis effingamus Optimum et Perfectisfimum , non tantum ea , quae juris funt , fed etiam ea, quae ab hominibus Ethices esfe di- (O Videatur dc J, B. et P. L. 1J. Cap. XI, $ 4- ai COMMENTATIO dicuntur, fervabit. HI . Denique, in quaeftione de eo, quid juris fit, non aiFerenda funt loca e facro Codice defumta, quae turn tantum alicujus esfe posfunt ponderis , fi quaeritur , utrum aliquid jubeatur an vetetur per leges virtutis. Attendenda tamen est dictio , qua G r o t i u s eodem . utitur Perfecta promislio est aut via ad alienationem rei , aut alienatio particular cujusdam nostrae Ubertatis. Illuc pertinent pro- uiisfa dandi, hue promisfa faciendi. " Etfi enim cum Colenbrandero (i) , facere non posfum , qui proptcrea putat , G r o t i u m jam recte et clare fundamentum perfpexisfe , quo obligandi vis pacto- rum nititur, confitendum tamen est, inde patere , eum jam aliquomodo veram illius obligationis cau- fam mente concepisfe (2); aliquomodo^ inquam, non adeo proptera , quod in fob faciendi promis- fo particulam libertatis alienari putat (hoc enim optime convenit cum viri fummi fententia in pro- misfo dandi, ipfius rei dominium transferri flatuen- l ^ s Cs))^ fe& C L U ' 13 - caeteroquin non confugisfet ad illud CO Disf. laud. Cap. II. . 4. (a) Quod etiam liquet ex Libro II. Cap XI. . i. No. 3. in fine. Ibi autera contra prius propofitam fententiam indicare vi- dctur etiam promisfione dandi , jusjtantum in perfonam transfcrri. Idem dici potest de illo : via ad alienationem (in L. II. Cap. Xf. $ 4.) quio magis titttltts quam modus acquirendi fignifictri videtur. Cf. L. II Cap. VI- . i. Coll Cap. VIII. . 25. de J, B. et P. (3) Vid. L. II. Cap. VI. i. et Cap. VIH. . 25, modo laud. J U R I D I C A. 13 illud argumentum a divina, ut ita dicam, in pac- tis fervandis fide pctitum , nee alio loco , nempe Prolegomen : J. 8. obligationem implendorum pro- misforum ex focietatis custodia repetiisfet. Poste- riorem hanc fententiam potius . fequ^nti exami- nabimus, ubi Pufendorfii doctrina , quae eodem redit (i; crit explicanda. S- ' DC Pufendorfio. Pufendorfius ex furamo juris principio , quod duce Grotio propofuerat, nempe cuilibct homini , quantum in fe colcndam atqv& fervandarn csfe pacificam adverfus alias foclalitatem (2) , fon- tern juris et obligationis , quae e pactis oriuntur, derivavit. Sic enim ratiocinatur : Natura ho- mines, ut in focietatem coeant, impellit. Cum autem is , qui finem vult , etiam velit media , ad finem perducentia , fcquitur , naturam , aut quod eodem redit, jus naturae velle, i. e. jubere ea, fine qu-ibus focietas confistere noil potest, quor- fum etiam pertinet religiofa eorum, quae pactis pro- CO Haec etiam caufa est, cur prius He Tufcndorf io ,quam dtHabbcsio cgeriraus , etfi hie pluribus ante ilium annis fcrip- ta fu cditlcrit. C) Vid. de J.N. et G. L. II. Cap. III. . 15. Coll. DC off. horn. et civ. L. L Cap. IX. . 3. *4 COMMENTATIO promisfa funt, obfcrvantia. Ni enim ilia promisfa fervanrur, plurima pars utilitatis perit, quae ex officiorum commercio hominibus enascitur. (i) Utrtim verum an falfum fit illud fummum , quo haec doctrina nititur , juris naturalis principium , hujus loci non est inquirere. Concedamus illud recte fe habere, Vel turn etiam Pufendorfio probandum fuisfet , feverisfiraam pactorum obfer- vantiam necesfariam esfe , ut focietas inter homines ftare posfit. Quod non fecit nee facere potuit, cum aliud nos docuerit experientia. In civitate enim Romana , quae per tot fecula non tantum conftitit, fed etiam ita floruit, ut, magis magisque extenfis imperii finibus , tandem omnes fere noti orbis gentes imperio fuo fubjecerit, paucisfima tan- tum pacta nuda plenam obligandi vim habebant. (2) Quod igitur fummum e P u f e n d o r f i i doctrina contendi posfit, eo redit, ut utile fit pacta fer- vari. Praeterea ex ilia doctrina nulla foret pactorum vis inter homines ante civitates conditas initorum , nee etiam ii, qui in diverfis civitatibus vivunt, e pacto fibi invicem obligati esfe posfent. Nili ta- men quis per illud focietas et focialttas (3), uni- ver- (1) De J. N. et G. L. IH. Cap. IV. . 2. (2) Recte hoc obfcrvarit Werndley, Disf. Inuug. de oblig, quae jure nat. nafcitur pactis. cLugd. Bat. 1827 Pg- 5 fq. <3) Quibus vocibus locis fupra cit. Pufcndorfius utitur. J U R I D I C A. 15 verfe hominum vel extra civitatem viventium corn- Hi erci urn Pufendorfium imellexisfe dicat , quo cafu posterius allata difficultas vi destituitur. Caeterum disfentiendum mihi videtur a Conf. Colenbrandero (i), qui putat Puf endor- f i u m alibi , nempe de J. N. et G. L. III. Cap. IV. . i. aliam caufam propofuisfe, ex qua obligandi vis pactotum oriatur. Ibi enim discrimen tantum- modo ostcndit inter officia humanitatis et juridica. Officia humanitatis, quae vulgo dicuntur imperfec- ta, unice ex obligationibus oriri ait, quas ipfa nobis imponit natura , dum officia juridica (perfec- ta) femper pendent ab aliqua convcntione (?) qua alter jus particulars fibi acquifevit ex nostro con- fenfa ; quibui posterioribus verbis fignificat tan- tummodo obligationera in pactis oriri e confenfu ; quod certe nemo , qui aliquam pactis vim tribuit , negabit ; caufam vero , cur femel declaratus con- fenfus fenfu juridico obliget, cur a femel declarata voluntate , falvo jure aliorum, recedere non liceat, explicuit demum . feq. de quo modo egimus; quae viri explicatio etiam optime convenit cum discriminis nota, qua distingui putat obligationes perfectas ab imperfectls. Illas enim implendas pu- tat, quia, nifi impleantur , ci vitas prorftis esfe 9 i. e. confistere non posfit ; has , quia nifi impleantur civitas rite adesfe non posfit , i. e. quia turn homi- nes (O'c. S J. pg- so. *6 COMMENTATIO nes tot inde commoda percipere non posfint (i). Operae tarn en pretium foret obervare , Pufendor- fium, cum e pacto perfectam obligationem oriri flatuat, minus accurate dixisfe, pactis non fervan- dis plurimam utilitatis partem perire, quam ho- mines e focialitate percipere posfint. Si enim ad perfectorum et imperfectorum officiorum criterium a fe propofitum attendisfet, focialitatem illam pror- fits adesfe non posfe , nifi pacta ferventur, necesfa- rio ftatuere debuisfet. Posteriorem hanc fcntcn- tiam tuetur G r o s (2) et G a r v e (3) , quam ta- men denuo refutare opus non videtur, cum eadem contra earn militent argumenta , quae modo con- tra P u f e n d o r f i i doctrinam attulimus. Caeterum Pufendorfius aeque ac G r o t i u s jam de vera obligationis , quae ex pactis oritur, caufa cogitasfe videtur, etfi earn nondum clare perfpexit. 'Patet hoc turn ex Libri III. Cap. IV. . i. modo explicate , turn etiatn praecipue ex Li- bri III. Cap. V. . 2. initio : in omni promisfwne tt in omni conventione pr omit tens aut contrahens aUeri cedit jus , quod in re aliqua habcbat. (i) Vid de J. N et G. L. I. Cap. VII. . 7. Ca) Lehrbuch dtr Phil. Rccktswisf. edit. 3. . 179. ColU nota. (3) Phil. Anmer'kuHgen und Abhandlutiftn zu Cicero, de Officiis ad L. I. pas. 71 fqq. edit. IV. J U R I D I C A. 7 S. 3- DC Hob b cs i o. Alia mihi H o b b e s i i de fundamemo juris et obligationis , quae e pactis oriuntur , fententia fuis- fe vidctur, quam quae a nonnullis ei tribuitur, qui putant, ilium fundamentum illius obligationis rcpetiisfe ex abfurdo , quod obtineret , fi quis ferio animo quid promitteret , et dein promisfis non ftaret (i). Postquam fcilicet ftatuerat, fingulos homines ante civitates conditas in fingulas res jus liabere , et hinc in continue belli ftatu vivere , pa- cem esfe exquirendam inquit, cum illud bellum quam maxime contrarium fit hominum conferva tioni (2), Ex hac argumentatione primam dedu- cit naturae legem ; pacem esfe exquirendam , -qitam- diu fieri poles t,> et demum ad bellum esfe con- fitgicndum , fi pacem asfeqtti non j.osfumus (3). Cum autem hanc pacem homines confequi non posfint , quamdiu finguli in fingulas res jus fuum re- (i) Vid. C. A. de Jongh, disf. inaug. de pactis fccundum ju- ris praefertim naturalis principia , Traj. 1825^ pag. 12. Cf. etiam Colenbrander, d. 1. Cap. II. . 5. (t) Vid. Hobbesius de cive , Cap. I. . 10. fqq. Levia- than, T. I. Cap. XIII. initio cf. Cap. XIV. initio. (3) Vid. de cive, Cap, II. $. , Leviathan, Tom. I. Cap. XIV. initio. *8 COMMENTATIO retinent, illud jus non esfe retinendum contenditfed. partem ejus esfe omittendam et in alios transferen- dam (i) Haec juris translatio fit per contractus^ fi fci- licet jus promisfum ftatimtransfertur, vel pQipacta ,(i in . futurum illud translatum iri conveniunt pacis- centes (2). Valent haec, fi modo aliud adest praeter verba deliberati animi indicium ("3). Mu- tuae autem promisfiones ab utraque parte nondum impletae in ftatu naturae , i. e. ante civitates con- ditas , vim non habent % ita ut a pacto recedere mini liceat, fi nova metus [caufa mihi exftitit, ut alter promisfis fuis (let, ubi ego mea praeftitero , quia in illo ftatu forte phyficam cogendi faculta- tatem non habebo (4). Porterius illud ita (latuere debuit Hobbesius, cum cuivis facultatem tri- buisfet de actionibus fuis judicandi (5). Caeterum vel fie tamen agnoscit obligationem , etfi earn pe- cnliarem ob caufam implendam non esfe putet. Praeterea quamvis phyficam potestatem aliquem CO- CO Vid. de cive, Cap. . 3. Le\'iathan,d. L, (a) VJd. de cive, Cap. II. .9. L e viathan,dio Cap. XIV* dreamed. (3) DC cive, Cap II. . 7. et 10, Leviathan, dicto Cap* XIV med. De Promisfionibus gratticis, vid. de cive , d. I . 8. Cf. Pufendo rf, de J. N. et G. L. III. Cap V. 8. (4) Vid.de cive , d. J. $ u. coll. nota, L e via than , Cap. XVI medio. No-yam metus caufam dicit, quae pacti initi te,m- pore nondum affuit. (5) Vid. de cive,l. c. coll. Cap. I. $.j>. J U R I D I C A. 19 cogendi ad aliquid faciendum non habco, morali tamen facilitate illud habendi petendive i. e. jure non careo. Simul ac igitur de ferio contrahentium animo con- ftat , pacta fervanda esfe hac ratione probare cona- tur: Pax est exquirenda hominibus (quod fum- mum est Hobbesio juris naturae praeceptum); hunc in finem jura fibi invicem cedere debent, quod fit per pacta. Ut igitur pax inter homines fervari posfit, fides in pactis data violari non de- bet. Sponte igitur fecundum Hobbesium ex fuinmo juris naturalis principio ; pax , quantum fie- ri potest inter homines est fervanda , defluit altera lex: pacta funt fervanda (i). Proxime haec ad Pufendorfii doctrinam accedunt, et non minus ad H o b b e f i i fummum principium : pacem esfc fcrvandam , quam ad illud Pufendorfii fociaH- tatem esfc colendam , obfervandum , illud magis esfe utilitatis et Ethices , quam Juris , ne quid de fictitia Hobbefii communione primaeva dicamus , qua tota ejus innititur doctrina. Cur autem folis verbis de feria voluntate minus ei conflare posfe videatur , quam per alia figna , equidem non video. Merito jam obfervavit Grotius (2), nutta figna de animi actibus certitudinem habere mathemati- cam (i) Vid. de cive,Cap. 111.$. i. LcTitthn, Tom. 1. Cap. XV. initio. (a) Vid. dc J, B. ac P. L, II. Cap. IV. $. I. 30 COMMENTATIO earn, fed probabilem tanturn. Nos autem fuo lo- co ostendere conabimur , qua ratione pacto, foils verbis inito , violato , aliorum jus laedatur. Ilia, quam explicui, vera mihi videtur Hob- befiide pactorum vi obligandi fententia. Quod enim de cive, Cap. HI. . 2. dicit, eum, qui pacta ink et ea tamen non fervat, fibi ipfi con- tradicere , illud tantum ad eum cafum referri vo- luit , quo cum Us contraximus , quos fidem da- tarn fallere conftat. Patet hoc turn ex toto para- grapho turn praefertim ex ultimis ejus verbis: pour dviter une telle abfurdit& 9 il faut ou garder la foi promisfe ct qui que c e foit fans exception , ou ne pas la promettre (i). Quodfi quis ta- men illud argmnentum ex abfurditate petitum , ad omnia omnino pacta referre velit , obfervandum , 1. In vita quotidiana faepisfime fieri, ut aliud ho- mines fimulent , aliud agant et II. eum non adeo fibi contradicere , qui pactum init, etfi sciat , nee fe, nee alios illi fecundum Jus obligandi vim tribuere. Posfit enim illud inire , quia fana ratio et innata omnibus hominibus recti pravique dis- cern endi facultas ipfum ct alios cjocuit , Ethicam certe femper tanquam fraudis reum ilium condem- nare, qui fidem qualicunque modo datam violet. s-4. . (i) Verba refero e verfionc Gallica, quae jam fola mihi ad inanum esc. J U R I I C A. 31 S- 4- DC Thomafio. Breves esfe posfumus in explicando doctisfimi hujus viri feiitentia. Obligationcm fcilicet perfec- tatn c pactis oriri putat, quia ilhid postulat tran- qttillitas generis humanist custodia acqualitatis (i). Prius argumentum probat tantummodo , utile csfe, imo principiis morum doctrinae convenire, wt pacta ferventur. Posterius autem meram con- tinet petitionem principii. Dicit nempe : pacta fttnt fervanda , quia caeteroquin laeditur aequali- tas, dtim probare debuisfet , aequalitatem laedi , nifi pacra ferventur , quod certe facile non est. Nam etfi quis contra juris rationem contendat , fervan- da non esfe pacta , hac doctrina tain en aequalitatera hominum non laedet, quia turn utrique paciscenti competit jus a contractu recedendi. $. 5. De Heineccio. Heineccius vim obligandi pactorum fie pro- bare conatur (2). Cum verbis ita utendumfit, ne in (i) Inft. Jurispr. div. L. II. Cap. VII. . ^ (a) Vid. Element* J. N. ei G. . 387 fij. 32 COMMENTATIO alter decipiatur , omnem fraudem et omne menda- cium abesfe oportet , adeoque ftandum est promis- fis pactisque omnibus deliberate animo initis. Verum enim vero , etfi Inbentisfime concedamus , gravisfime eum contra virtutis leges peccare, qui fidem datam violat et mendaciis alios circumvenit , minime tamen ex Heineccii argumento fequi- tur, eum, qui pacta non fervat, Juris laefionem committere. Idem dicendum de fecundo ejus ar- gumento , nempe ftandum esfe pactis propter illud vulgare : quod tibl fieri non vis 9 alteri ne feceris , nam et hoc non est nifi Ethices praeceptum; fie e. g. quia ab aliis inops relinqui nolo , ex virtutis legibus et ipfe alios inopes relinquere non debeo , fed juridica aliis opem ferendi obligatio procul dubio non adest. De Kantio. Quamvis iterum iterumque locum perlegi, ubi Kantius de juridica vi pactorum agit 9 pro certo tamen affirmare non aufim, me probe ejus mentem percepisfe. Judicent viri doctio- res , an revera fibi voluerit , quod fibi velle mihi vifus est. Singular! five promittentis five promisfarii vo- luntate (fie disputat Kantius) TO fuum prioris ad J U R I D I C A. 33 ad hunc non trnnsfertur, fe&conjuncta et ftmuldc- clarata utriusque voluntate. Vcrum hoc fieri ne- quit, cum Temper inter promisfionem et accepta- tionem aliquod , quantulumciinque fit , temporis fpa- tium intcrcedere debeat. Hinc poterit voluntatem mu tare promittens, donee alter acceptavit, et prop- ter hoc ipfum , ne per acceptationem quidem obli- gabitur, quia fcilicet voluntatem forre mutavit,et flc rurium fimul non adest, quae tamen requiri- tur , utriusque contrahentis voluntas. Eandem ob cau- fam per acceptationem non tenetur promisfarius (i). Quare K a n t i o ex metaphyfica tantum (deduc- tione transfcendentali) modus acquirendi per pacta explicari posfe videtur, ut fie quidem acquifitio praeftationis , quae pacti est objectum , per decla- rationem confenfus (quia fie tantum ilia acquifitio aut apprehenfio i. e. Eefitznehmung fenfibus potest percipi) fieri cogitetur , fed cum ilia relatio (i. e. apprehenfio posfesfionis juris a promisfore conccs- fi) mere fit intellectuals , ilia posfesfio fola volun- tate , tanquam mea occupatur , remotis illis empi- ricis conditionibus (i. e. vohmtatis declarationi- bus tempore fubfcquenti factis) et finguntur actus promisfionis et acceptations ex commufti voluntate exflitisfe (2). Postulat igitur fecundum Kan tium (i) Mttaph. Anfangsgr. der Rcchtslihrt , Pars I. Cap, II, Scctio II. . 19. alinea z. (a) Vid. Kant 1. c. alinea 3. C 34 COMMENTATIO tium ratio pura, remota omni temporis et fpatii notione , ut pacta ferventur , quod , uti axioma in Mathefi , ulterius probari nequit (i). Verum ad posteriora haec obscura , nee fatis certa argumenta (2) non confugisfet K a n t i u s , li modo attendisfet, eundem tacite ac exprcsfc declaratae voluntatis in jure esfe effectum. Scili- cet fieri quidem non potest , ut eodem prorfus tem- poris puncto uterque contrahens expresfe conferi- fum declaret , fed videtur omnino qui femel pro- mifit nee revocavit voluntatem ante acceptationem idoneo tern pore factam tacite indicate , fe revera vo- luntatem nonmutasfe, ut fie igitur jure dici posfit utriusque confenfus eodem temporis puncto ades- fe. Et praeterea qui promittlt, tacite indicat, fe eo usque in eadem perfeveraturum esfe volun- tate, donee idonee acceptare posfit promisfarius. Qui enim finem vult, vult media ad finem per- ducentia. Ut ut est, Kantius certe univerfe vim 6bli- gandi pactorum agnoscit. Solum excipit pactum de donando, et quidem propterea tantum, quia nemo fuum jactare praefumitur. (3). Merito contra hane doctrinam obfervavit Colenbran- der (1) Ibid, in nota. (2) Conf. Schraalz, Handbuch der RtchtsphiJof. L. IV. Cap. Ill pag. 161. (3) Kant, 1. c. Cap. III. . 37. J.U RI DI C A. 35 d e r ( i) , veritati cedcre praefumtionem. Et re- vera fi univerfe ex promislione acceptata jus co- gcndi acquirere promisfarium ftatuimus , nulla idonea excogitari potest caufa, cur folam promis- fionera gratuitam excipiamus (2). 7- De Hoffbauero. Hie, ut pactornm vim obligandi probet, fie ratiocinatur : Justum est, quod omnes velle de- bent , injustum quod .velle non debent. Cum au- tern omnes velle debeant, ut jura transferantur , quod citra pacta fieri non potest , fequitur etiam , omnes velle debere, ut pacta ferventur, et non debere velle ut violentur. Ergo justum est pacta fervare , injustum ea violare (3). In hac argumentation notiones Juris et Ethices pror- fus turbatae videntur. Regula enim ilia : justum est, quod omnes velle debent, injustum , quod velle non de- bent, CO Di sf. lau & Cap. II. . 9. pag 65. (a) Cf. de K a n t i i doctrina univerfe G r o 1 m a n , Vebir Jit RechtsguJtigkeit der Vcrtragt ; Magafin fur tiff Philof. dts Reehts, Band I. heft I. pag. 65. fqq. (S) Vid. Hoffbauer, algem. Staatsr. Tom I. Sectio XIV. pag. 184 i Unttrfuchungen uler Jit -wiohtigfttn CfgtnfianJr Jtt Naturnchtt , Abfchn. i ?. " . i r C a 3onmi pacto vis obligandi inesfet, invitis aliquan- do Ci) Cf. Heydenreich, d. 1. pag. a88. et Grolman, d. 1. pag. 6jfqq . (a) Comment. Jur. Civ. L. V. Cap. I. et L. I. Cap. VI. (3) Vid. Pufend. de J. N. ct G. Lib.. 111. Cap. V. 9. ibique Barbeyrac in nota 10. J U R I D I C A. 39 do res nostrae nobis auferrentur , cum faepe inagis ex ostentatione , quam ex voluntate promittiiiius , et III justum ei videtur aliquid honestati relin- qucre. Si tamcn res non amplius Integra est 9 non quod promisfum est , fed quod interest , pe- tere posfe promisfarium putat. Caeterum pacta nuda vim accipiunt ex contractibus , quibus ad- jecta funt, aut ex rei traditione. Pacta vero HU pulatione confirmata vim , quam habent , tantum ex jure civili accipiunt. Prius argument urn fponte concidit , fi infra Ca pite III. ostendimus, pactis nudis vim obligandi inesfe. Ad fecundum respondendum est, etiam ex nostra fententia pacta non obligare , nifi ferio animo funt inita (i). Quod autem tertio loco affert Connanus, ncmpe honestati aliquid esfe re- linquendum , magis esfe videtur civilis legislato- ris de jure condituendo cogitantis, quam Philo- fophi in id, quod jure naturae praeceptum est, inquirentis (2). S.io. (i) Cf. Grotius,de J. B. ac P. Lib. U/ Cap. XI. . 4. num. 3. Pufend. 1. c. L. Ill Cap. V. $. 10. (a) FuGus Connani argumenta refutarunt Crotius, de J. B. ac P. L. II. Cap. XI. J. I. et 4. P ufe nd. J. N. et G. L. III. Cap. V. $ 9. fq. 40 C O M M E N T A T I O 10. De S c h m a 1 z i o. Schmalzii, et qui riuper ejus doctrinam Aca- demica disputatione explicuit , W er n d le y i fenten- tia hue redit (i). Ex pactis , quamdiu praeftatione quadam nondum fiint confirmata, aut univerfe ,. quamdiu pacti caufa nihil a promisfario factum omisfumve est , obligatio et jus perfectum non oriuntur. Cum enim cuivis plenisfima competat libertas omnia faciendi , quibus externa aliorum libertas non laeditur , et cum , quamdiu nihil pacti caufa factum omisfumve est, nullius libertas ex- terna laedatur , fi promisfum non praeftatur , fe- quitur , eum injuste non agere , qui fidem pacti- tiam hoc cafu violat. Scilicet fie externa promisfarii libertas non est laefa ; eadem est , quae fuit ante pactum initum , et novis tantum , in quae fe ex- ferere posfit , objectis non est amplificata (2). Verum fi promisfarius aliquid pacti caufa fecit vel omifit, quod non fecisfet vel omiflsfet, fi fcivis- fet, promittentem pactum non esfe fervaturum , ex- terna ejus libertas est laefa, et jure cogi potest proinittens ad praeftanda promisfa (3). Ever- (i) Vid. Schmalz., Han Much , L. IV. C. III. pag. 15? fqq. Werndley, Disl'. laud pag 21 fqq. (a) Werndley, d. 1 p. 03 (5) Vid. Werndley, d. 1. pag. 14, Cf. Schmtlz. , d. 1. pag. 163 in fine fq. J U R I'D I C A. Evcrti omnem hujus argumentationis vim, fi modo probamus, pacto vel folis verbis inko jus quoddam promislkrio acquiri , quisque videt. Ni- titur cnim haec doctrina imprimis principio , nudo pacto null urn posfe transferri jus , cujus falfitatem indicare hujus loci non est. Occuparemus enim fie Capitis III. hujus fcriptionis argumentum. Quod igitur hoc loco faciendum est eo "redit, ut ostendamus , quam parum fibi ipfi congruat Schmalzii doctrina. Alterutrum fcilicet verum (it necesfe est, aut vim obligandi habent pacta, aut non habent. Si per fe non obligant , ut putat Schmalzius (i) > qui fieri potest, ut praeflatione ab alterutra parte facta vim earn acquirant , ut jam alter etiam te- neatur praethre illud ipfum, quod promifit? Quo- modo voluntati meae, q'uac per fe obligationem mihi non impofuit , vis addi potest per alterius praeftationem V Ratio certc, quam hujus doctri- nae reddunt Schmalzius (2) et W e r n d- l ev (3) niinime probanda videtur. Statuunt enim , tutu demum externam promisfarii liberta- tern laedi , ' fi violatur pactum , postquam hie pao ti caufa jam aliquid praeftitit , aut univerfe quid fecit omifitve , quia fie demum contra libertateni fuam (0 D. 1. pasfim, praefertim, pag. 165- aphor. 170, (a) D. 1. pag. 163 aphor. 168. (J) D. 1. pag. ai. fq. 4* COMMENT A- TIO fuam ad aliquid faciendum adactus fuit. At ve- ro , ft pacco jus quoddam transfertur, et ob- jectum pacti ad promittentis libertatem pertinere defmit et in promisfarium confertur C 1 ) hujus externa libertas , quae est moralis aliquid facien- di facultas, turn quoque laeditur , fi promisfor, etiam antequam promisfarius ea ufus est , ita agit , ut ejus actio impediat , quominus alter in futu- rum fuo jure utatur. Promisfor fie aeque juris laefionem committit ac fur, qui rem aufcrt do- mino, qua hie nunquam erat ufus. Aliud etiam posfit pro Schmalzii doctrina affcrri argumentum ; dici posfit is , qui pracflatio- nem accipit , eo ipfo indicare, fe velle praeffore quod promifit. Vefum quaenam idonea adest caufa, cur fecundae huic tacite declaratae volun- tati major vis tribuatur, quam priori expresfo confenfui ? Si quis igitur contendit, pacto vim obligandi non inesfe , praeftatio accepta acceptanti obligatio- nem tantum imponere poterit praeftandi id, quod interest , quod fi fibi conftitisfet , cum auctore H- belli : Beytrcige zur Berichtigung der Urtheile des Publicums uber die Franzofifche Revolution (2) 9 etiam (i) Quod latins probabimus infra, Cap. III. (a) Tom. 1. Pars II. pag. 204. Hac in caufa magis etiam libi conftitit Connans. Via. . praec. J U R I D I C A. 43 etiam ftatuere debuisfet S c h m a 1 z in s (i). Scd contra, ilium fcriptorem refutare conatur (2) di- cens, cum fibi ipfi contradicerc , cum ille, qui contendit aliqucm deberc id, quod interest, fi- mul etiam llatuat, eundem aliquid injusti commi- fisfe. Hoc revera ita tc habet ; fed quid ad rem ? qui pracftationem accepit, nee tamen ipfe, quod promifit, praeltat, injuste agit, et cum jure natu- rae acquum fit , nemincm cum alterius detrimento et injuria fieri locupletiorem (3), tenetur ad id, quod interest; led nine non fequitur eum , qui aliquid pracrtitit, jus acquirere,quod antea non lia- buerat , cogendi alterum ut et ipfe promisfionem impleat. Quod autem praeterea S c h m a 1 z i u s contra laudati fcriptoris fentehtiam alien (4), nihil dis- criminis intercedere inter praeftationem illius , quod interest et ipfius rei promisfae , cum jure natu- rae folus laefus jus habeat definiendi qualitatem et quantitatcm ejus , quod interest, ne hoc qui- dem argumento probat,quod probare voluit. Nam etfi hoc jus laefo concedamus, certo tanien cer- tius conftat, ilium, qui jus tantum habet petendi id, (i) Quern hac etiam in re fequitur WerndJey, d. 1. pig. iS fq. (a) Schmazius', 1. c. p. 164* (3) Vid, L. 206. D. de R. J. Cf. Cicero de officiis L. III. Cap. V. (4) d 1. Cf. W e r n d 1 t y , d. 1. pag. 36. 44 C M M E N T A T I O id, quod interest, nunquam petere posfe ipfum il- lud , quod erat promisfum. NecJmagis probanda est S c h m a 1 z i i doctrina, ubi docet promittentem teneri praeftare quod pro- imfit, fi promisfarius pacti caufa quid fecit omi- fitve. ' Etfi enim eadem contra hanc fententiam militent argumenta, quae contra earn attulimus , quam modo examinavimus*, haec tamen magis etiam est. afbitraria. Si enim ab altcra pane fact a prae- Jtalio ab altera est acceplata , dici posfit , nunc demum; de deliberato utriusque animo conftare et nunc demum obligationem oriri (i). Verum quae fpeciofa posfit excogitari ratio , cur pactiim nu- dum vim, quam per ie non habere dicitur , acqui- rat per actionem .folius promisfarii, equidem non video (2). Sc. fi promisfio non obligat , pro- misfarius jus non habet aliquid ejus caufa faciendi aut omittendi , nee potest igttur illud factum aut ilia omisfio obligationem promittenti imponere. Si vero contra promisfio earn habet vim ut promisia- rius jure aliquid propter earn facere posfit autiomit- -tere, ita ut ex hoc facto aut ex ilia omisfione obligetur promittens ., quaeuain. idonea erit caufa, cur (1) Sic tamcn non ratiocinatur Schmalzius, ut vidimus. (2) Schmalzius ita flatu it quia .promisfarii libertatem demum laedi putat, fi jam quid fecit propter pactum , quod violatur. Hanc fententiam non esfe admittemiam jam fupra vi- dimus, pag. 42* J U R I D I C A. 45 cur non foli promisfioni ftatim vim tribuamu sobli- gandi promittcntem , ut praeftet quod promifit ? Plenius etiaui hujus doctrinae falfitas ex exem- plis quibtisdam apparebit. Si Titius aedes loca- vie Maevio, non tcnetur ftare pacto, quamdiu nihil propter illud fecit omifitve Maevius. Sed fimulac hie a Sejo res mobiles quasdam ad in- ftruendas aedes emit, imo fimulac de illis emen- dis tantummodo cum eo locutus est (fie enim jam aliquid pacti caufa fecit) obligari incipit T i- tins. Maevjius conducere cupit aedes. Scit autem, turn Titium turn Sejum habere aedes, quas locare volant. Ad Titium fe confert eo animo , ut nifi cum illo de mercede convenire posfit, fta tim Sejum adeat et ab hoc aedes conducat. Res autem inter M a e v i u m et T i t i u m peragitur et hie illi aedes fuas locat. Ex fententia S c h m a 1 z i i hoc pactum per fe Titium non obligat , qui propterea tantum obligatur ad tradendas aedes , quia Maevius, contracta cum T i t i o locatione con- ductione, ad Sejum fe non contulit, i. e. pacti caufa quid omifit. Praeter ea igitur, quae jam modo contra hanc Schmalzii doctrinam obfervavimus, animadver- tendum etiam est, fie Titium obligari ex alte- rius facto, contra regtilam a Jure Romano et fana ratione praefcriptam : inter alios act a allis ntquc noccrc , neque prodesfe posfunt. Cac- 46 COMMENTATIO Caeterum , fi fola pacta gratuita excipias (ct nc hacc quidem omnia, nam in pacto de mutua danda pecunia, de commodando etc. idem ac in onerofis obtinet) ob omnia fere pacta promisfarius quid omittet; nam qui emit aut vendidit, locavit aut conduxit et fie porro, jure praefumitur propterea omifisfe curare , ut alibi emat aut vendat , locet aut conducat. $. ii. De Bausbackio. Novam prorfus et a nullo 9 quatenus fcio , ante eum tritam hie viam iniit (i). Univerfe fc. pacta jure naturae non adesfe i. e. vim obligandi non ha- bere contendit (2), et peculiares tantum ob caufas fieri posfe putat, ut in bilateralibus contractibus aliquando praeftatione ab altera parte facta, alter etiam promisfionem implere teneatur. In his nem- pe distinguit utrum e praeftatione ab altero facta, alter commodum reale an vero ideak percepe- rit Cs) R-tak vocat fi praeftationis objectum est res, {0 Johann Georg Bausback, uber den einzig rich* tigett Gejtchtfpunkt der Pertragslthre , Arnftadt unt Ru- dolftadt, i8cs. (a) cl. I. pag. 39-49- (3) Ibid. pag. 56. J U R I D I C A. 47 res , quae fenfibus externis potest percipi et fatis certo aestimari. Idcalc commodum Bausbackio dicitur, fi praeftationis objcctum fenfibus externis non potest percipi, nee fatis certo aestimari, fi igitur actio est fenfu ftricto. Priore cafu qui ac* cepit praeftationem non tenctur a fua parte prae- flare , quod promifit , fed rem acceptam restituere debet aut ejus aestimationem , fi fc. res non am- plius apud eum exftat (i). Si vero ideale com- modum Titius ex Maevii praeftatione percepit, rurfus distinguit Bausback, utrum haec prae- flatio ignorante, aut etiain fciente nee tamen con- fentiente, an vero fciente et confentiente Titio fit fuscepta. Priore cafu Titius non obligatur ad praeftandum illud, quod ipfe promifit, nee res- tituere debet id, quod acccpit, (hoc enim ne phy- fice quidem fieri potest) nee etiam tenetur praefta- re id quod interest. Videtur enim hoc cafu Mae- vius gratis vires fuas in Titii commodum ex- ferere voluisfe, cum fcire debuisfet, Titium jure femel declaratam voluntatem posfe muta- re. (2) Hacc omnia fatis conveniunt univerfa cum doc- trina, quara propoiuit Bausback, atque igitur fponte refutabuntur , fi infra Cap. III. ostendimus, ex pactis omnino jus et obligationem perfectam ori- Ci) Ibid, in fine fqq. (a) Ibid. pag. 62 fq. 4B COMMENT AT I O oriri. In iis vero, quae fequuntur, minus fibi conftitit. Si fc. fciente et confentiente Titio actio pro- misfa est perfecta, contendit Bausback, M a e- v i u m petere posfe aut id , quod interest (cujus qualitatem et quantitatem ipfe definiet), aut etiam ipfum illud, quod promifit Titius. Hoc enim cafu hie fcivit , M a e v i u m propterea tantum praeititisfe quod promifit, ut confequeretur quod ip(i erat promisfum ; et commodum , quod ex M a e v i i actione Titius percepit, prorfus est ideale , nee igitur amplius ab hujus patrimonio po- test feparari et auctori restitui (fecus ac in re praeftita). Nulla igitur ratio fuperest, qua laefa posfit restitui aeqnalitas , nifi ut praeftetur illud ipfum, quod promiferat Titius. (i) Verum enim vero, qu! fieri potest, ut obligatio praeftandi promisfa, quae fecundum auctoris fenten- tiam prorfus non affuit, exinde praefertim oria- tur (2), quod actio femel praeftita non amplius in auctoris , ut ita dicam , potestatem reverti po- test. Si Bausbackii de pactis theoriam asfu- mimus, Titius in fpecie modo propofita, unice ad id, quod interest, teneri dicendus est. Non adeo, (i) Ibid. pag. 63. in fin. fqq. (7) Vid d. 1. pag. 72. der Grund differ Verlindlichkeit (///) bios die Unmoglichkeit die tinmahl realifirte Handlung der Dis- pofition ihret Urhebtrs zu rettituirett. Cf, pag. 63. in nota J U R I D I C A. 49 adco , quia fidcm pactitiam viola vit , fed quia nemo ex fua ipfius fraude lucrari, quia nemo cum damno alterius locupletior fieri debeat. (i) Idem fere dicendum de iis, quae apud Baus- b a c k pag. 68 fqq. occurrunt. Caeterum ex auctoris nostri fententia, fi prae- ftanda actione efficere volo , ut etiam alter oblige- tur ad fervanda ea , quae mihi promifit , praefente eo et quad continue confenfum declarante , actionein illam pcrficere debeo, nani quod iterum iterumque fe vclle fjgnificavit, mihi non proderit. Cur enim fecundae voluntatis declarationi major obligandi vis tribucnda foret quam primae, cur tertiae major quam fecundac? Ipfe hanc difficultatem fenfit (vide pag. 71. unter feinen Augcn) postquam alibi minus perfpicue ea de re egerat. (2) Unam hisce liceat addere animadverfionem. Etfi B a u s b a c k jure naturae pacta non adesfe ftatue- rit, vidit tamen , ea in ftalu civili abesfe non posfe. Fimdamentum igitur circumfpexit, quo eorum vis obligandi , quam per fe non habent , in civitate ni- ti dici posfet. Legem pro illo fundamcnto haberi non posfe ipfe fenfit auctor. Lex enim ipfa non cst nifi pactum inter cives initum. Quare mores folum fontem esfe dixit obligationis et juris, quae ex pactis in civitate oriuntur. (3) Ve- CO Cf. quacdiximusfupra de Schmalzii doctrina pag 41 fq. (2) Via. (i. i. pag. 6a et 63. (3J Vid. d. 1. pag 135 fqq, D 50 COMMENTATIO Verum in hisce non fatis attendit , mores prop- terea tantum obligare cives, quia pro lege tacita habentur , quia actuum per diuturnum fatis tempos freqiientia , taciturn civium confenrum indicare vi- detur, eos etiam in posterum Temper eodem modo eadem' negotia esfe perfecturos. Si autem cum auctore expresfo confenfui omnem vim obligandi abnuimus , cur potius tacito earn tribuemus ? Cur propterea, quod quis ipfe cum aliis centies quid fecit , eum obligari dicemus , ut nunc etiam idem faciat, ubi eum obligatum non esie ftatuimus , etfi femel aut faepius etiam expresie et ferio de- elaravit , fe quid esfe facturum ? Quare qui pactis jure naturae vim obligandi inesfe negat , ido- neum fundamentum , quo eorum vis in civitate nitatur, non facile mihi indicare posfe videtur. De Us , qui ex Ubertatis particula , a promts- fore promisfario concesfa , vim obligandi pactorum repetunt. Egregie ex antiquioribus Juris Naturalis fcripto- ribus hanc fententiam expresfit Cl. Treuerus (i). Quicunque pactum init , "* fie disputat vir doc- tis- (i) Ad Pufcnd. de officio H, ct C, L.I. Cap. IX, . 3. nota k. J U R I D I C A. 51 tisfiinus , fponte in materia vel negotio pacti , libi'rtati fuae .renuntiat, ejusque pattern fubjicit alterius voluntati, qui hac ratione- jus fibi acqui- ,, rit conccsfam fibi libertatem in fuos ufus con- ,, vertendi , fibique vindicandi , ut et cogendi al- rirth a-1 ea praeftanda, quae illuc pertinent. 5, Noh iraqne laedendus est in eo, quod fuum ,, ipfi fecimus confenfu nottro et concesiione. Lae- ,, dimii*s autem eum, fi praeftanda non praefteiinis, pacta non fervemus , five fi nostram llbertatem , cui in alterius gratiam renuntiavimus , invito al- ^, terO nobis rurftis vindicare, 'et a limitibus pacto determinatis liberare vellemus. " Moses Mendelssohn etiam optime caiifam explicuit juris et obligationis perfcctae, qime e pactis ori'untur, Ejus doetrina fie fe- habet. In (htu naturae i, e. ante civitates condkas, qnisque, quatcnus alios non laedit, pro lubitu rebus etviribiis fuis (quae uno nomine bona ab illo foriptorc vocan- turj potest uti (i). Si igitiir quis declaravit,- fe aliquid, quod-^fi competit, alii volenti velle con- cederc , - baec voluntatis declaratk) .eHecriim fortiri debet* [ Ni cnim efl'cctum' fortiatnr , irritum est Illud hominis jus de bonis fuis ftatucndi (2). Pac- tum autcm dicitur, ubi quis akeri acceptanri ali- quod ex fuis juribus ofFjrt; quod propter caufis mo- I (i) Vid. Jtrrufalcm etc. pag. -39. X (2; Vid ibid. |ng. 40. D ft 5* C O M M E N T A T I O niodo commemoratas fervari debet. Ni enim fer- vatur , promisfario jus eripitur ipfi a promisfore Dances lum. (i) Ex hisce fatis patet, Mendelsfohnii argu- mentationi minime inesfe principii petitionem , quam in ilia deprehendi virum est Schmalzio (2). Non enim tantummodo dicit: pacta funt fervanda, quia illud , quod promisfum est per acceptationem ad nostri juris objectapertineredefiit,atque alter! est acquifitum , fed omnino etiam recte caufam explicat , cur illud, quod promisfum est, per acceptatio- nem ad acceptantem pertinere coeperit. Praeterea etiam Mendelsfohn non ipfam rem promts- fam , fed tantum jus promisfum ad promisfarium transire ftatuit (3). Minus recte tamen, ut jam fupra Capite I. pag. 17. in nota obiter indicavi- mus, contendit, per pacta femper jus imperfectum promisfarii in perfectum commutari , nee , unquam nova inde jura oriri. Z e i 1 1 e r u s et Z a c h a r i a e , qui rei promis- fae dominium fine traditione transire ftatuunt, fie ratiocinantur (4): fi rem quandam externam meam esfe volo, falvisque aliorum juribus velle posfum , res (i) Vid. ibid. pag. 42. in fine usque ad pag. 44. (a) Vide Handbuch^ pag. 158 fqq. Idem prorfus habet W e r n d 1 e y , d disf. p. 9 fq. (3) V. 11. cc. praefertim P. 41 fq. (4) Vid Zeillerus jus nat. priv. .94. K S. Zaehariae, rfnfangsgriinde des phil. Privatrechts , . 81. J U R I D I C A. 53 res ea ftatim mea fit. In pacto igitur promisfa- rius fola voluntate rem fibi promisfam , fuam fa- cit, cum fie nee volentem promisfarium ncc alios laedat. Mira funt, quae contra haec argumenta afFert Werndley CO* Sc. iis uti posfe furem, cum dubium non fit, quin ille etiam rem ablatam fuam esfe velit , nee etiam voluntate , utpote actione mentis interna , nil quicquam de alterius dominio detrahi posfit. At vero non fatis attendit Werndley, ex ZeillerietZachariae doc- trina dominium oinnino fola voluntate posfe acqui- ri , modo confentiat etiam rei dominus , quod ta- men in furto , quo fraudulenter invito domino res furripitur, non- obtinere, quisque videt. Unice igitur in Zeilleri ct Zachariae fententia re- prehendendum videtur, quod citra traditionem rei promisfae dominium transire ftatuerim. Eadem estHoepfneri fententia (i). Putat tamen Werndley (3) , (injuria , lit modo vidimus) hunc a Z e i 1 1 e r o et Z a c h a r i a e in eo differre , quod voluntatem intelligit , qua in exitum deducenda ne- mini fit injuria et contra ejus doctrinam obfervat, ni- (0 Disf. laud. pag. u. (a) Vid. jus nat. fmg. horn, fociet. et gene. S- 63. Etiam hie dominium citra tradiiionem tranQre putat, vid. d. 1. . 79. coll, nota. 2. (3) Dicta disfcrt. pag, 10. 54 CO M M E N T A T I Q nibil fie obftare, quominus quis omnes res null! us. fola vuluntate fuas faciat, cum ea voluntate five babcnda five exfequenda nullius jus laedatur. Un-. de ex H o e p f n e r i doctrina fequi contendit , ju- re Alexandra m VI. P. R. terras novi orbis nondum occupatas partirn L u s i t a n i s partim H i s p a n i s potuisfe concedere. Verum hoc e recte mtellecta Ho epfn eri doc- trina non fequitur. Dicit enira quidern rei promis- fae dominium ex conjuncta domini alienare volen- tis , et promisfarii acquirere cupientis voluntate in hunc transfcrri, cum uterque fuo jure utatur, nee tillius all us jus laedatur; fed hinc tamen non fe- quitur , fola voluntate res eriam nullius .. acquiri posfe. Cum enim fmgulis hominibus jus compe- tat eas occupandi , i. e. eas phyfice apprebendendi et pro fiiis habendi , modo alias antea eas non oc- cupaverit, is omnino aliis jus fuum aufcrre, atque fie eos laederc videtur (fie eliditur W e r n d 1 e y argumencum) qui fola voluntate res nullius ,fibi oc- cupasfe contendit. Et revera flaunt etiam Hoep? f n e r u s , rem nullius non fola voluntate posfe acquiri , fed infuper etiam requiri phyficam rei apprebenfionem. (i) Ex libertatis particula promisfario concesfa , aut quod eodem redit ex jure in eum translate , vim obligandi pactorum etiam repetunt Grolman (2) et CO vid. i. c. 5. 4 8. (2) Vid. Meigefin 1. c. pag. 65 Tqq. J U R I D I C A. 55 et Colcnbrander (i), qui latius quaestioncm nostram tractarunt. Praeterea W o 1 f GO ; v a n der Meulen (3); de Cocceji (4); Ever. Otto (5); Heydenreich (6); Ulrich(7); Bauer (8); Weber (9); Haus (10), et cae- teri plerique recentiores , in quibus tamen alii pau- lo magis , alii paulo minus accurate fententiam fuam explicuerunt. (1) Disf. faepius cic. Cap II. (2) Vid. jus nat, Parte III. . 357. cf. eciara . 360* 366. qui tamen, ncscio cur, folius faciendi promisfionis mcmionem facit. (3) Ad Grotium, L. II. Cap. IX. . 4 Nimium tamen cum Grotio tribuit argumento ex Dei in pactis fcrvandis fide petito. (4) Ad Grotium, J. B. ac P. L. II. C. IX. . I. prop. 10. (5) Ad Pufend. de O. H. et C. L. I. C. IX. . 3. (6) Syfl. ties N. R. T. I. p. 287 fqq. e: in Excurfu ad hunc locum, T. ii. P. 89 fqq. (7) Initia Phil. justi y . 538. (8) Lehrb. des N. R. . 129. (y) Von der Nat. Ferlindl.^ . 83. p. 317. (10) Eltm. jur. doctr. phil. . 167 fyq. CA C A P U T III. QUID NOBIS DE CAUSA JURIS ET OBLIGATIO NIS PERFECTAE , QUAE E PACTO TUR , SENTIENDUM VIDEATUR Aequalis jure Naturae competit cuivis hornini externa libertas. Ipfa an tern ilia aequalitas certis fingulorum libertatem finibus circumfcribit , cum fponte inde fcquatur, quemvis eatenus tantum fua libertate jure posfe uti , quatenus ea utendo alio- rum externam libertatem non laedit. Si quis igi- tur ita agit, ut jus feu libertatem externam alio- rum laedat , obligation em jure naturae ei impofi- tarn, i. e. obttgationem perfectam violat; is autem , cujus libertas alterius actione aut omisfione laedi- tur , jus habet petendi , ne alter agat aut omittat ; quod jus etiam est perfect urn. Non potest enim CO- J LMl I D I C A. 57 cogitari obJigatfa perfccta ab nna parte fine jure pcrfccto, quod alteri parti compctit. Obligatio ve- ro imperfect a cst , qua non implenda Ethices tan- turn praeccpta violamus, nee igitur jus proprie fie dictum aliorum laedimus, fed officia nostra in- terna legibus virtutis nobis impofita. Huie etiam obligation! non nifi jus imperfectnm respondet. Hisce praemonitis videamus quoraode fiat, ut pacto undo promisfor perfecte obligetur ad prae* Ihnda ea, quae promifit, promisfarius autem jus acquirat petendi ut pactum fervetur. Cuilrbet homini , ut jam diximus, competit 1i bertas crania ea faciendi aut omittendi , quibus fa- ciendis aut omittendis aliorum libertas non lacdi- tur. Potest igitur etiam partem illius libertatis alienare , ct in alium volentem transferre (0- Quod, ubi fcrio et deliberate animo fecit , parti- cula ilia libertatis, quae ipfius fucrat, jam alterius esfe coepit, in cujus nempe dominium C^) trans- ilt. Quod fi igitur ille, qui alienavit, ei, qui acquifivit, nolcnti illam particulam aufert, aeque ejus jn^violat, ac fi rem quandam corporalem in- vito domino furripit. Haec principia ad pacta a^licemus. Omnis pac- ti CO Eadem prorfus ratione, qua etiam res corporales, quae in ipQus domicio funt, alienare potcst. (a) Improprie tamcn hoc vocabulum in rei incorporalis ac- quiGtionc ufurpatur. 58 COMMENTATIO ti objectum est praeitatio perfonalis. Promisfor vel dicit , fe quid esfe daturum , vel promittit , fe quid este facturum (i). Utroque cafu fi prae- flatio promisfa legibus phyficis non repugnat, nee praeceptis juris aut virtutis est contraria, neces- fario ejus effectus is esfe debet 9 quern fibi vo- luerunt paciscentes. Abfurdum enim foret, alicui jus de rebus fiiis flatuendi tribuere et tamen con- tendere hujus juris exercitionem nullum fortiri efFectum (2). Itaque cum voluerit et potuerit promisfor partem fuae libertatis alienare, cum vo* hitrit et potuerit promisfaritis earn acquirere , par- ticula ilia libertatis reyera ab illo alienata, huic yero acquitita est. Si igitiir promifi me esfe. da- turum , non amplius mihi competit libertas non dandi ,. li promifi me esfe facturum , non amplius utor liberate non faciendi ; hac ratione jam G r o- tius .dixie nullam idoneam adesfe caufam , cur non aeque pacto jus in perfonam tranferri pos- fit , ac aliis modis jus in re (3). Posfit vero contra modo propofitam fententiam fatis fpecio- fum moveri dubium , quafi mihi ipfe non con- iliterim ftatuendo, rei promisfae dominium non fine traditione tranfire , particulam autem liber- tatis nudo pacto i. e. fola voluntate transfer- ri. (i) Quo nomine etiam omifiones comprchendere lieet. (a) Vid. iW e n f e 1 s f oh n , J e r u f a I e m etc. pag, 40. (3) Vid. de Jure B. ac P. L. II. Cap. XI. . I. num. 3, J U R I I) I C A. 59 *i. At vero hoc ex ipfa rei natura loquitur. Prp- unsfor enim pollicetur, ie ram quandam esfe-de- tiirum, vcrbis. de fqturo tempos conceptis, et hoc diccndo (latim in a.cceptantem prom isfari urn particulam fuae libcrtatis transfert. Vidctur enim fie fimul diccrc ; do tibi jacultatem petendi etc. , vcrbis dc praclenti tcmpore conceptis. Ncc po- test hoc caiu ulterior traditio cogitari , cum pars ilia libcrtatis res fit incorporalis. Hoc igitur niodo jus acquiric promisfarius pe- tend! , ut pactum fervctur , ctiainfi nulla accesfit praelbtip. Quin imo cos fibl ipfos contradicere qui con tend tint , pacta vim obligandi demum ex praeltationc ab alterutra partc facta acquirere > abunde iupra, Cap. 1L pag. 41 ieq. tibi de Sc h m a 1 z i i doctrina agebamus , ostendisfe vide- mur. Contendit tamen hie Ci) iemper nobis l^cerea contractu rccedere fub praetextu , nos ferio animo volumatem non declarasfe , cum nemo jus habeat a nobis petendi, ut vera dicamus. At vero , quamvis concedamus, jus originarium hominibus non compctere ab aliis postulandi , ut vcre ac fincerelooiiantur, obfervandum tamen est , actioncs external tantum juris legibus ftibesfe. Si qui's igitur actu extcrno voluntatem fuam de aliquo dando vcl faciendo declarat , et quidetn eo modo , ut neque e vcrbis neque e factis appa- reat, (l) Hanibuch , pag. 157. 60 C O M M E N T A T I O reat, eum jocare, jus mihi est externe declara- tam voluntatem pro interna mentis cogitatione habendi et jure contendere posfum, promittentem re vera mihi concesfisfe jus, quod fe concedere velle fignificavit (i). Qui contrariam tuetur fen- tentiam fimul contendit, jure naturae licere alios mendacibus illudere promisfionibus , et omnis in- ter homines commercii certitudinem tollit. Ulte- rius tamen, quain par est, procedere videtur L i e d t s (2) , qui fie ufurpationem etiam quamli- bet legitimam posie fieri contendit. Jure naturae enim , ut mihi videtur , omnis actio , quae aliorum jura laedit est injusta, nee fpectatur animus, quo ea fuscepta esfe dicatur. Sic , qui agrum 5 quern alius Temper posfedit, vi occupat, procul dubio ad damni refarcitionem tenetur , quidqnid deinde di- cat de animo, quo illam actionem perpetrave- rit. Hoc tamen omnino verum est, ex Schmal- z i i doctrina , cum omnia figna probabilem tan- turn reddant internam voluntatem (3) , ne impleta quidem pacta fancta esfe , nam Temper promit- tens CO Cf. Grolman, Magazin, d. 1. pag. 68-71. Haus, Elem jttr. doct. fhil. . 169. Liedts, Comm. de pactis unt- verfefpectatis ; Ann. Acad, Cand. 1821-228. pag. fqq, Zeiller, jus nat.priy.. . 95. (a) 0,1. pag. 9. C3) Cf. omnmo Grotius, d^ J, B. ac P. L. II. Cap. IV. $.3. J U R 1 D I C A. 61 tens rem traditam repetere posfet, dicendo: fe earn animo dominium [ transferendi non tradidis* fe CO- Si igitur revera per pactum promisfor particu- lam fuae libertatis alienat et in alium transfert, certe quod queratur , non habebit , fi alter fuo jure utitur et eum cogit, ut actionem promisfam perficiat. Promisfor enim fie contra libertatem fuam non cogitur, cum objectum pacti ad ejus liberta- tem pertinere defierat, et in promisfarii dominium tranfierat. Simili ratione jam Romani dixerunt, in bonis nostris etiam -ea esfe, quae funt in ac- tionibus caet. quae nobis competunt (2). Cum autem fola promisforis alienare volentis de- claratio ci promisfum implendi obligationem non imponat, fed infuper etiam promisfarii acceptatio requiratur , inde fubtile hoc magis quam verum argumentum contra pactorum vim obligandi affert B a u s b a c k (3) , quod fie promisfarii acceptatio fola promisforem obligare dicenda fit, quod tamen fieri non posfe ait, nifi ille pro hujus legislato- re habcatur. At vero folam promisfarii accep- tionem promisfori obligationem imponere, nemo unquam ilatuit; contra praetcr promisforis obla* tio- (O Cf. Haus, l. c. . 170. (a) Vid. L. 49. coll. L. 143. D. de V. S. L. sa D. de rer dom. L. 15. D. de R. J, (3) L. facpius cit p. 45. 6* C O M M E N T A IT I O i, tionem etiam promisfarii acceptatio requiri did- tur , propterea tantum , quia nemini invito . li- beralitas obtruditur , quia panicula libertatis , quam promisfor in eum transferre voluit , ad eum tranfire non potuit , nifi declaravit , le earn vellc acquirere. Sic etiam rei corporalis dominium non transfertur , nifi ille , cui oblata est, earn acccptat. Ex dictis etiani patet , objectum pacti , quaradiu acceptatio nondum fecuta est , minime pro re de- relicta esfe habcndum, nam promisfor, in favo rem folhis promisfarii, fuo juri renuntiare vo- luit. Quae autem univcrfe de vl obligandi pactorum diximus , tarn ad imilateralia quam ad bilateralia pertinent. Bilaterale enim pactum non est nifi du- plex unUaurak^ hoc tamen inter utramque ipe- ciem intercedit discrimen , quod in bilateralibus pactis neuter praeftare teneattir , nifi etiam alter paratus fit ad faciendum quod promifit , quia his- ce pactis ipfa natura fua femper inest conditio: faclam ft tu fades. Propterea tamen non -minor iis vis obligandi inesfe 4icen-da est (i), nam et- fi -cogi non posfum ad faciendum , nifi alter etiam facere velit, fummo tamen jure fi ego promisfum implere volo , alterum etiam cogere potero 5 ut a fua parte pactum fervet. Et (i) Sic tamen ftatuit Uausback, d. 1. pag, 50 fq. J U R I D I C A. 63 Et liacc funt arguments, quibus pactorum fer- vandomm necesfitas fecundum juris nattiralis prae- cepta probatnr. Nee ad rem' vidctur alia hunc in finem afferrie crac fane pretium force in C a pr a inquirerc , an , fectis utro- nervo olfactorio , haec qualitatcm panis dijudicandi facul- rcmancret, ncc nc.'IVlihi ialtcm talia expcriraenta di non fuisfe opponunitatcm admodum dolo. Bi tu> C M M E N T A T I organi actionum vitalium varietatcm Temper conve- nire cum nervorum etiam diverlitate , ita quidem , ut, Ii organon quoddam unam tantum praeftet ac- tionem vitalem , etiam in illo unius tantum generis nervi reperiantur ; fin vero munere fungatur com- plication , nervorum quoque diverfitas huic com- plicationi refpondeat, Quodfi itaque hancce legem nostrae quaestioni adplicemus 3 concludere jam licet , etiam in olfactus organo de duabtis actionibus vitalibus esfe cogi- tandum , prouti nervis adeo inter fe discrepant!- bus gaudeat hoc organan. Nervo itaqtte olfactorio, fenfibilitate general! destitute 5 fenfibilitatem tribuimus fui generis fpe- cificam , valdequam fubtilem , cujus o s pe non fub* flantiae ipfae , verum earum quafi qualitates pecu- liares discernuntur , non fecus ac nervus opticus folummodo lucis flimulo adficitur. Hanc autem amplectimur fententiam 3 fequentibus argumentis freti. 1. Docet enim anatome comparata, in omni- bus animalibus , uti Canibus , Felibus , Cuniculis multisque aliis, quae cetera animalia 5 imo et ho- minem , olfactus acumine mirum quantum antecel- lunt , lobos olfactories ejusdemque nervos majo- rem accepisfe evolutionem, quam unquam in ho* mine obfervatur (j); imo etiam in Erinaceis et Chei- (i) Simile quid in Falconibus obfervamus; in his fcilicej ner- P H Y S I L O G I C A. n Chciropteris lobi olfactorii vel J fere partem to- tius voluminis cercbralis conftituunt (i) : huic ad- datur, quod piscium olfactus fubtilior cum nervo- rum olfactoriorum major! evolutione pari pasfu ambulet ; pisces cnira , qui cadaveribus et carne nutriuntur , uti Squall 9 Rajae aliique , quique ideo , ut haec e longinquo jam perciperent , perfection in* digent olfactu , lobos cerebrales , ut et nervos olfac- tories , prac aliis majores gerunt (2). II*. Hanc quoque de nervo primi paris fententiam evidenter habemus comprobatam obfervationibus pa- thologicis; fuerunt enim homines, quorum olfac- tus, live facultas effluviorum qualitates discerncn- di 9 penitus erat deletus , quibus nihilominus ta men membrana narium pituitaria optime ienfilis erat, ita ut immisfo corpora alieno irritatio inde producta rite perciperetur (3): evident! igi- tur argumento , uti videtur , in hisce hominibus N.' nervi optici infigne acquirunt incrementum, et nemo quoque est, qui eorum vifus aciem non admiretur. (1) Cfr. Magondi, 1. c. Tom. V, n. i et 2, p. 25. Idem mcmorat Scarp a; conftitit nimirum experimentis, aves , qua- rum nervi olfactorii magis evolutierant ,etiam fubtiliori gaudere olfactfl.Cfr. G. Cu vie r, Ltcons J'^nat.Comf.Tom. II, p. 655. (2) Cfr. Desmoulins, 1. c. Tom. I, p. 170. Tom. II, p. 7i4. O) Cfr. Magendie, Prifis EUmtnt. de phy/fol. T, I, p* 132. Eschricht , in Djsfert. 1. c. p, 75. 22 C M M E -N T A T I O N. olfactorium fulummodb fuisfe adfectum, intao to N. trigernino , ncc non olfactum ct narium fen- fibilitatcm generakm a fc met invicem vere csfe distinguendam , quoniam olfactus nullus esfc po- test, vigente tamen narium fenfibilitate. Neque minoris moment! ad hanc rein confirman- dam haecce deprehenditur obfervatio , fcilicet de homine quodam, qiii , post lapfum alicujus ponde- ris incaput, delirio aliisque laefi organ! cerebralis fymptomatibus laborabat: ab his autem fanatus aeger et gustum et olfactum amifit, ita ut neque fpiritum vini , neque faccharum , neque Zingiber gustu discernere potuerit , fed haec omnia ei ea- dem viderentur. Naribus autem admovebatur gum- mi afa foetida , cujus tamen nullunr percipere po- tuit odorem : ubi autem naribus admota fuerat ammonia liquida, aeger dicebat ,, nunquam ali- 3 , quid expertus fum tarn fortiter agens , oculi 5 , mei lacrymis inundantur, ast nullum inde odo- 3, rem distinguere posfum (i)." Etiam in hac obfervatione primi paris nervorumque lingualium functionem praecipue fuisfe labefactatam admodum probabile est. Hanc quoque opinionem extra omne dubium po- fuit obfervatio de homine quodam , qui olfactu prorfus erat destitutus , ita quidem , ut 3 absque ul- (i) Cfr. Froriep, Notizen, X Band, n. 12. P II Y S I L G I C A. 33 villa foctoris perceptionc, foricarum flercus rcmo- vendo victum quaereret , ad quod opus quad a Na,turA ipfft dcstinatus vidcbatur; dein vero hcpa- titide chronic;! cxftinctus est, atque, aperto cjus cranio , patuit nervos olfactories non folum dcfuis- fe , fed ct fulcos in partc inferiorc loborum ccre- bralium aiiteriorum quoquc non inveniri , idcoque cvictum esfe, omnem olfactus functionem ncrvo incumbere olfactorio (i). /; At" dicat quis nonnunquam tamen mor- bofa primi paris conditio obfervata est , absque ut ideo omnis pericrit olfactus." Monendum vero, illas obfcrvationcs nimis vagas esfe,neque iis- totum functionis nervorum olfactoriorum defeo tum probari , ideoque omnino inccrtas csfe. . 8. Quae omnia fi in unuro colligair.us , magnd cum vcrifpecie concludcre posfumus, nervum primi paris pollcre fcnfibilitate fpecificd , trigeminum e contra gaudere fenfibilitate generali , qua fcilicet , tanquam nariunij custode fidelisfimo de rerum nocentium praefcntia monemur. Sic itaquc , fi narium ope effluvia quaedam ani- mad- (i) Cfr. Doctisf. L. Cerutti, Befclireibnng dtr patho- togifchen Prapnrate dts Anatomifchtn T.tctters zu Leifzig. 1819. p. 209, n Q . 8a8. III. Differunt portiones illae quam maxime flruc- turd ; portio enim minor mollior fimulque albidior est, quum contra portio major magis ruboris fpe- ciem prae fe ferre folet, nee non fibrae portionis minoris, licet numero pauciores, fatis notabili ta- men crasfitie fibras portionis majoris fuperant (i). IV. Quantum fleniqtie interfit discrimen inter utramque hanc portionem, decent obfervationes pathologicae , comprobant experimenta; plura enim proftant aegrorum exempla, in quibus functio mus- culorum masticationis , quos totam quantam por- tionem minorcm accipere jam vidimus, fervata ftiit , fimul cum integritate portionis minoris , mor- bofe licet adfecta" portione majori : etenim , ut unum e pluribus memorem, fectionem cadaveris inftituic Ma gen die in Nofocomio Lutetienfi , atque obfer- vavit portionem N. trigemini majorem degenera- tam , imo plane deftructam ; portionem vero mi- horem integram , falva quoque per vitam omni miisculorum masticationis functione (2). Sin vero Phyfiologice utramque hanc portionem contemplemur , mi ram /quantam obfervamus diffe- rentiam : majorem fcilicet portionem per omnes fa- CO Cfr. Hildebrandt, I. c. Eschricht, in Disfert. I. c. p. 26. (2) Cfr. Eschricht, in Disfert. de fttnctionilus ftftimi tt quinti part's in facie prtpriis, p. 31 fq. Idem apud M a g e n die, 1. c. Tom. VI, n. 3, p. 244. Cfr. hujus capitis u. *8 COMMENTATIO faciei partes fenfibilitatern diffundere , portionem vero minorem musculorum masticationis nervum esfe motorium , fequentibus docebimur. *. Belli! experiment a in N. trigeminum ( j). I. Secuit Bell ramum infra orbitalem N. trige- mini in latere fmistro , nervum vero facialem in la tere faciei dextro ; hanc fectionem fecutae funt paralyfis musculorum faciei lateris dextri, infenfi- litas yero completa lateris finistri ; fectio N. fa* cialis nullum ei fenfibilitatis fignum ostendit , fed tantum convulfivos motus musculorum faciei , quales vero non confpiciebantur fub fectione rami infra -orbitalis. II. In Afmo fecuit ramum infra - orbitalem late- ris iinistri , nervum vero facialem lateris dextri ; in hocce latere fenfibilitas remanfit, musculi ta* men erant paralytici: in latere finistro deleta erat fenfibilitas , fervata mobilitas. Irritatio nervi facia- lis motus musculorum , non vero dolorem , irrkatio au- (i) Cfr. Char 1. Bell, in Meek el, Deutfches Archiv fur rf/* Phyjlologie, VIII Sand, II Heft, p. 401 fqq. Idem i Magendie, 1. c. Tom. II, N. I , p. 66 fqq. Cfr. Idem, Expojitions du fyfteme nature! ties nerfs , A a . 1825. p. 69 fqq Cfr. A. N urn an, Vet - A rtftnykmtdig M*gazyn> Vql I, Part. 3, p. 3*8 fq<] P II Y S I L O G I C A. 291 autcm rami infra - orbitalis dolores vehementes cie- bant (i). III. In homine, profopalgift laborante , fecuit Bell, ramum N. trigemini fupra orbitalem ; do- lores vehementes hac fcctione produccbantur, fed lupcrcilium fervabat mobilitatem : quum e contra in alio acgro musculus Corrugator fupercilii para- lyticns factus erat , propter exulcerationem rami fupcrioris N. facialis 9 quod ulcus ante aurcm ex- ternam aderat. IV. In Afino denudato ramo N. trigemini iilw fra - orbitali , huncce ramum attigit ; J attactum hunc dolores graves infequebantur : fectio auteni rami infra - orbitalis non musculorum motum , fed hujus lateris faciei fenfibilitatem exflinxit. Seeds utroque ramo infra- orbitali, fibi relictum est ani- mal. Post hanc fectionem utriusque rami infra- orbitalis pabulum labiis non amplius excipiebat Afinus , fed labia folo imprimebat , ut hac ratione linguae ope pabulum lambere ppsfet fs). Monet quoque Bell, fe faepenumero obfervasfe, labia hosce motus ad pabulum excipiendum in utroque aclinic latere inftituisfe , fecto licet unius lateris N. faciali (3) , qualem obfervationem etiaon S chops memorat (4). Hanc CO Cfr. Magendie, 1. c. p. 71. (a) Cfr. Bell, 1 c. p. 399 ct 401. . ($) Cfr. Infra, Cap. Ill, i. Experiment. I. (4) Cfr. Infra, Cap. Ill, $ 2. Experiment. II. ' 3 o C O M M E N T.A T I O Hanc quoque N. trigemini fenfibilitatem corri- probavit S chops (i); fecuit fcilicet in Cuniculo ramum infra - orbitalem , ex qua fectione dolores baud exiguos redundare expertus -est ; post fee- tionem autem 9 puncto , vellicato > vel alid quacun- que ratione laefo labio fuperiore , . nulla inde do- loris figna obfervabantur , fed fimul etiam labium non amplius porrigebat, neque cum labio talcs motus inflituebat animal, quales requiruntur ad pabulum labiis rite" excipiendum, quodque igitur cum Bellii obfervatis convenit. : ' .5 3- Antequam autem ulterius progredimur, prolata experimenta cum conclufioiie exinde imprimis a B c 1- Ho factd comparabimus, ut here pacto deln in- dagemus , quid alii fcriptores de hujus nervi func- tione experti fint: Bellii itaque fententia hue redit. 1. N. trigeminum pertinere credebat ad clas- fem nervorum ita : dictorum rcgularium , ex duabus- feilicet radicibus ortorum : , qualem imprimis nervi fpinales conftituunt , idedqiie ner- * 3 *Jfc:8 .33 (i) Cfr. M e c k e 1 , .Archif fur Anat, wd , P-kyfioL > K. 3, P- 409 P H Y S I L G I C A. 31 ncrvtim trigeininum nervo fpinali putavU fimi- lem (i). 11. Nervum trigcminum non folum per faciem fenfibilitatem diiFundere , fed et cjus ram urn infra orbitalcm motui praeesfe ftatuit labiorum , qualis requiritur ad pabulum excipiendum , ut et motus labiorum masticatorios perficiendos ; vidcrat enim 9 fee to ramo infra - orbital i , pabulum non amplius labiis fuscipi potuisie (a). 4. Quo ad primum. Licet lubenter concedamus, nnllum remane- re dubium , quin portio major omnibus fa- ciei partibus fenfibilitatem impertiat, portio ve* ro minor musculorum masticationis nervum fis- tat motorium , longe tamen abest, quin, recte monente Doct. Eschricht, N. trigeminuih nervo fpinali habeamus'fimilem (3): verum est, nervum quinti paris , primo quidem adfpectu , liancce fua- dere fententiam 9 ast vero , utroque nervo fingu- latini indagatis , maximum adesfe discrimeh ner- vuin trigeminum ' inter interque nervum fpinalem 3 obfcrvabimus. Etc. (1) Cfr. Ch. Bell, fxpoftions prio et feparato fenfibili destituantur (i) , fequi- tur, ut portio minor, tanquam musculorum mas- ti- (i) Hujus rci quoque analogiam habemus in nervo facial! et trigcmino; ctcnim nervus faciei motorius oinni dcstituiiur fenfibilitate general!, (Cfr. infra, Capuc III, 3, 4, 5.) icfeo- que folus fcopo non fufllccret: huic autem incominodo pro- fpexisfe obfervamus Naturam, nervum fcparamm fenfilem ia facie condituend*. C 34 C O M M E N T A T I O ticationis nervus tantum motorius, aliqua* 1 acci- piat filamenta a portione majori fenfibili, cui tarn proxime adhaeret , ad debitum fenfibilitatis gra- dum musculis masticationis conciliandum (i). Ex dictis itaque fequitur, portionem majorem, quae unice nervum trigeminuin conftituit, ideoque nervo fpinali non ftmilem , omnibus faciei partibus conciliare fenfibilitatem , pordonem minorem e can- trario exhibere vim motoriam, nee non utramque portionem nervos revera diverfos esle atque ie- paratos. S 5- Quo ad alteram quaestionem , fcilicet de amisfo labiorum motu manducatorio , quern Bell fectioni ramorum infraorbitalium tribuerat, earn egregie fuis experimentis folvisfe videtur Mayo (2). Hie enim fecuit ramum infra - orbitalem , quo fac- to animal pabulum labiis non amplius excipiebat, atque iis, inter manducandum , non fine molestid utebatur, ast labia tamen aperiri poterant, cujus rei contrarium flatuerat ,B e 1 1 (3) ; haec tamen phae* (i) Cfr. F. Hildebrandt, I. c. Tom. IV, 2988. Eschricht, 1 c. p. 27 fq. (2) Cfr. Anat. and phyfiol. Comment,, Ag. iSus, p. JO? fqq. Jschricht, 1 c. p. 19 fqq. (5) Cfr. Eschriekt, 1. c. ^ P II Y S I L CK G I C A. 35 phaenomena ex labiorum amisfa fenfibilitate jure merito explicanda putat Mayo: etenim animal , pabulum excepturum, illud labiis fcntirc ncquit, idepque fe illud non apprehendisfe opinatur, qua propter dcmum lingua in auxilium vocatur. Hanc autem labiorum mobilitatem tantum nervo facial! incumbere, fequenti expcrimcmo extra om- ne dubium pofuit laudatus auctor; fecuit enim utrumque nervum facialem, illacfis utroque ramo infra -orbitali: hancce fectionem fubito fequebatur musculorum faciei omnium ut et labiorum perfec- ta refolutio turn ad pabulum accipiendum, turn ad quoscunque alios motus perficiendos , quum certe, li vera esfet Bellii conclufio, quod fci- licet rami infra - orbitales labiorum motus ad pa- bulum excipicndum et manducandum ducerent, in hocce experimento, illaefis utroque ramo infra- orbitali, motus labiorum memorati perdurare de buisfent, qui tamen omnes evanuerunt post nervi facialis fectionem. Ast vero quoque Dell Libia in utroque late- re motus memoratos adhuc inftituisfe obfervave- rat, fecto licet unius hteiis nervo facial! (i). '* Quaeritur itaque, qud rationc fieri potuit, ut, fecto nervo faciali , ejuscjem tamen lateris labfa moveri queant? hujus autem phaenomeni explicatio laci- CO Cfr. fupra, S Experiment. IV. Infra Cap. HI, $ i, Experiment. I. 2. Experim. II. C s 36 C M M E N T A T I O facile in promptu est ; etenim feeds , uti raox vidimus , utroque nervo facial! , labia plane refo- luta erant , ex quo patet , B e 1 1 i u m ideo decep- tum fuisfe, quod in omnibus fiiis experimentis tantummodo unius lateris nervum facialem fecuerit: musculus enim orbicularis oris , tanquam tnuscu- lus impar, falva hujus parte dimidia*, ramos ner- veos ab uno latere accipiens , totus fere manet in- teger , quod in aliis faciei musculis locum habere nequit. Huic accedit, quod contractione partis dimidiae musculi in latere illaefo etiam musculi pars late* ris paralytici pasfive commoveatur , et hoc pacto fpeciem prae fe ferre queat, ac fi ipfa contrac- tionem fuam voluntariam confervasfet ; evident! igitur argumento , ramum infra - orbitalem folum- modo fenfibilitate pollere, fectisque nervo utroque faciali, plane refolvi musculum oris orbicularem aliosque faciei plures , ideoque omnes quoscun- que labiorum motus unice a nervo pendere fa- ciali (i). S 6. M a g e n d i i experiment** in nervum tri geminum (a). I. Secto in cuniculo nervo trigemino unius la- te- (1) Cfr. Eschricht, 1. e. p. ai. (2) Cfr. Magendie, I. c. Tom. IV, N. t, p. 176 fq* PHYSIOLOGIC A. 57 teris, totius hujus faciei lateris deleta erat fenfi- bilitas ; membrana nafi pituitaria , ut ec oculi con* junctiva erant infenfiles, neque punctioncs, neque irritationes chemicae fubftantiarum valde acrium, uti applicatio ammoniac liquidae ad oculi con- junctivam ulla proferebant fenfibilitatis vel dolorum indicia. Alteri vero oculo inftillabatur parum am- moniac liquidae, atque fequebantur exquifitae fen- fibilitatis figna, uti motus atque contorfiones va- riae, lacrymarum fecretio aucta, qiium tamen in oculo illius lateris 5 in quo nervus trigeminus erat disfectus, talia pbaenomena non confpiciebantur : oculus fcilicet erat ficcus et immobifis, iris inimo- bilis atque contracta ut et palpebrarum nictatio- ne s periodicae cesfarunt. Die fequenti oculus, cujus nervus trigemi- nus erat illaefus , Itimulo ammoniaco valde erat inflammatus , nulla autem inflammationis fjgna aderant in alterius , lateris oculo : fee- tio itaque nervi trigemini partium fenflbilita- tem exftinxit , earumque prohibuit inflammatio- nem. II. In pluribus cuniculis fecuit M a g e n d i e nervnm trigeminum, turn in uno latere tantum, turn in utroque fimul; haecce animalia per ali- quot dierum fpatiura obfervavit atque fequentia annotavit : 1. Viginti quatuor horis post N. trigemini fectionem cornea evadebat opaca, e^uac opacitas per 3* G M M E N T A T I O per tres dies valde increvit, ita ut die 5 et 6 co- lorem lac:euni acqtilfiverit. 2. Inde a die iecundo conjunctiva oculi rubra fiebat 'et videbatur inflammata , materiem purifor- mem lacteam copiofam fecernens , palpebrae in- mobiles et apertae vei materie puriformi agglutina- tae erant. 3. Altero post fectionem die iris quoque rubra fiebat, ejus vafa fanguine turgebant, denique ac- cendebatur inflammatio fuperficiei anticae iridis, formabantur pfeudo - membranae , iisque antica genii camera impleta est. Ut autem Mag en die fibi perfuaderet , opa- citatern illam corneae non oriri ex hujus or- gani continua expofitione aeri, fecuit in cuniculo tantum nervum facialem, qujl ratione palpebrae reddebantur paralyticae et apertae manebant, fed in oculo, qui fie per plures etiam dies ae'ri fuit expofitus, tamen nulla corneae opacitas aut Inflammatio obfervabatur , neque iridis , neque con- junctivae. Ut autem ulterius pateret , lacryma^ rum fecretionem , fectione N trigemini impedi- tam , htiic corneae opacitati reliquisque fymptoma- tibus anfam non praebere , totam quantam eripuit M a g e n d i e glandulam lacrymalem , et nulla inde opacitas corneae confpiciebatur 9 ne octavum qui- dem post diem. 4. Die octavo post fectionem N. trigemini cornea degeneratur, (blvitur a iclerotica, in cen- tro PHYSIOLOGIC^. # tro corncac incipit fuppuratio , oculi humores Hunt turbidi, defluunt, et tandem oculus ipfe in tuber- culum minus redigitur , et in masfam , ex materic albd cafeofd coagulatd con (lantern , convertimr. 5. Vifus facultas , li non omnis perierit , pro maxima faltem parte videtur debilitata et labefac- tata. Si acu punctetur retina, nulla inde exfur- -gunt fenfibilitatis generalis indicia (i): fectis utro- que N. trigemino , animal videtur coecum , mo- tusque ejus funt fingulares. Si curfum inftituit animal, maxilla inferior terrae innititur, ut eft, tanquam viae duce, uteretur. Monet porro Ma- ge n d i e , motus hosce diverfos esfe ab iis , qua- les inftituuntur ab animalibus, tantummodo ob mor- bofam oculorum conditionem coecis , illaefo pare Trigemino; haec eniin animalia tune adhuc mysta- cum five vibrisfarum ope, ut et fenfibilitatis faciei cutaneae auxilio , curfum dirigeffe posfunt , omnia- que inpedimenta evitare , quum e contra animalia , quorum nervi trigemini disfecti funt , obftacufa non animadvertunt neque evitan:, fed caput huic obftaculo ita impingere pergunt , ut demum omnis faciei cutis defricetur. Animal tune infenfibile est atque coecum, ne- que et rumoribus amplius deterretur, omnes fen- fus, ' (i) Hanc infcnSbilitatem retinae etiam in homine obferrarit Hosier Aucior. Cfr. ejus journal , i. e. p. 180. ibiquc in -Now. <4P CQMMENTATIQ fus, capiti infidentes, tangi et irritari posfunt, absque ut animal illud fentiat (i). 6. Lingua infe'niilis est in eodem latere, quo N. trigeminus disfectus est , et , feeds utroque hoc nervo , utriusque lateris infenfibilitate laborat, mobilitas autem intacta remanet, nullus obferva- .tur gustus, imprimis in linguae apice: in. . canibus ,et felibus dependet maxilla inferior, propter relaxa- tps musculos masticatorios. 7. Secto uno tantum nervo trigemino , in ore nafo et lingua ejusdem lateris morbo- fae affectiones oriuritur notabiles ; linguae pars dimidia albida fit , ejus epidermis infpisces- cit, gingivae corrumpuntur et a dentibus rece- dunt. , 8. Credidit quoque M a g e n d i e , nervi tri- gemini fectionem delere audiendi facultatem , ad- ditque, hanc opinionem non prorfus improbabilem esfe, quoniam in quibusdam animalium fpeciebus nervus auditorius non nifi ex ramulo nervi tri- gemini conftat (2). Hujus fententiae veritas etiam ex (l) Cfr. Eschricht, in Disfert. dt functlonibus primi tt fttinti parts in olfactorio trgano propriit , p, 70 fqq. C ft ) Cfr. D e s m o u 1 i n s , 1. c. p. 357 , qui in Raja nervum auditorium nervi trigemini ramum esfe dicit. Cfr. G. Cu- vier, Legons fAnat. compar. , Tom. II, p. a28 et a3o. Qui nervum auditorium in piscibus ad trineminum pertinere tes- MCU. P H Y S I L G I C A. 41 ex S c r r e s i i obfervatione pathologic^ , infra m*- morandil (i) , patet. , s 7 - . Ex praecedentibus itaque experiments conclu- fit Magendie, nervum trigeminum magnam vim habere in olfactus , vifus et auditus organa , fimulque organon fistere gustatoriumatque fenfibilita- tis generalis faciei , nee non partium , quas petit N. trigeminus , infcrvire nutritioni : Hasce autem hu- jus nervi proprietates , ut accuratius determinaret , fequentibus experimcntis ulterior! fubmifit exami- ni (a). III. Secuit Magendie in cuniculo N. trigc- minum in ipfo cranio ad partem osfis petrofi pos- teriorem , eademque phaenomena obfervavit , ac ft N. trigeminum magis antrorfum fecuisfet, eo ta- men cum discrimine , quod oculi mutatio morbo- fa minor erat, quam post nervi fectionem -in fosfa temporal! , ut et perturbatio nutritionis oculi non tarn infignis confpiciebatur: nunc enim leviter tan- turn oculi pars fuperior erat inflammata, et opa- citas corneae inde producta tantummodo fegmenti partem fuperiorem minorem occupabat. (i)Cfr. Huji.sCapitis,Scto. (a) Cfr. Magendie, 1. c. Tom, IV, n. 3, p, ;si fqq. 42 C O M M E N T A T I Q IV. Secto N. trigemino prope ejus originem in ipfa medulla, inter foramen occipitale magnum et vertebram cervicalem primam , omnis fenfibili- tas hujus lateris faciei omniumque fenfuum erat deleta , ast vero oculi nutritio rite procedebat , neque hujus organi , primis faltem diebus , ulla lae- 'fio confpiciebatur , quae tamen post dies feptem , iicet leviter , incipiebat : cornea parum erat opa- ca , et in oculi camera' antica paucae tantum- modo pfeudo-membranae erant formatae. Die no- no moriebatur cuniculus (i). ' V. Secuit Magendie lateraliter medullam in 'regiorie cervicis fuperiore, inter arcum vertebrae 'primae et fecundae, quam fectionem (equebanfur, mi in experimento praecedenti etiam jam vidimus, 'eadem infenfibilitatis phaenomena 9 ae fi N. trigemi- 'nus ipfe disfectus fuisfet. Credidit itaque Magendie, ex hisce experi- mentis f concludi posfe, nervum trigeminum, licet a medulla* fectione feparatum 9 per aliquot adhuc teniporis fpatium propriam retinere efficaciam in orga- norum nutritionem 3 ut et hujus functionis pertur- ' bationem eo citius atque gravius in confpectum 'venire , quo magis in antica parte nervi trigemi- "ni fectio fuerit inftituta , nee non huic nervo ines- ie . Ci") Ex hoc et fequenti experimente fequi videtur, portic- uis majoris originem, ut dicititr, qiutcrendam csfe' ifc ' pahe fu* colUmmrum dorHvIium. P II YS I L O C I C A. 4$ fe vip peculiarem , ab ca fystematis nervofi gene- rails vere distinguendam. S. Quum e praecedentibus experimentis fimul quo- que animadverterat Ma gen die, fecto pare Tri- gemino, vidcndi facultatem fuisfe deletam vel fal* tern labefactatam , fequentia experimenta inftituenda excogitavit, ut naturam et functionem neryi tri- gemini et optici in vifus organo rite distingue- ret (i). VI. Secto in cuniculo pare quinto unius late- ris , fubito in oculum immittebantur radii flammae lucentis candelae ; oculi partes haudquaquam com* movebantur : luce fortiori , (d'une lampe de C a r- cel) fubito in oculum inmisfa, nihilominus oculi partes manebant inmobiles: radii liujus luci's per lentem f loupe) intendebantur, ita ut lux fortior et copiofior oculum intraret, fed nullum inde ob- fervabatur fenfibilitatis indicium. - Ex tenebris-autem fubito luce Solari in oculum immisfd, cuniculi palpebrae claudcbantur : haec au- . . . tern lucis perceptae phaenomena evidentius etiam obfervabantur, quando radii folares , per lentem (lendlle) convergentes , in oculum incidebant. VII. CO Cfr. Magendl'e-, 1 c. p, 307 fqq. 44 COMMENTATIO VII.' Putabat M a g e n d i e , calorem lucis fblaris hujus eftectus esfe caufam ; admovit itaque fcr- rum candens oculis plurium animalium , quorum N. trigeminus erat disfectus, imo per lentem (loupe) radii inmittebantur in corneam et fuper- ficiem. andcam iridis, attamen nulla aderant fen- iibilitatis figna: evident! igitur argumento, lumen fpluramodd folarc vim exercuisfe in N. opticum , eunderaque non omnem perdere fenfibiliiatem pro hujus luminis ftimulo , licet N. trigeminus fuerit disfectus. Hanc quoque opinionem fequentibus ex- - -* perimentis ulterius comprobat. VIII. Secto unius lateris N, optico , alterius au- tem nervo trigemino, animalia coecitate complete adficiebantur , falva tamen oculi , cujus N. opti- cus intactus erat , fed fectus trigeminus , erga lucem folarem fenfibilitate. IX. Perforate osfis frontalis parte medid fupra- orbitali , fecuit Magendie,acu incurvata , N. op- ticum in ipfo cranio , qud peractd fectione , Hatim videndi facultas erat deleta , et , fectis utroque N. optico , completd laborabat animal coecitate : radii folares , vitro artificial! concentrate , in oculum in- mittebantur , fed nulla inde adfectionis figna obor- ta funt , quae in aliis experiments obfei*vabantur , in quibus N. opticus erat integer, fed fectus N. tri- gemihus. Hinc ' recte monet M a g e n d i e , N. tri- geminum non aptum esfe ad lucem 9 quam maxime licet inuenfam 5 percipiendam 3 fed N. opticum tan- turn- PHYSIO LOG 1C A. 4S tummodo pollere ilia fenfibilitate fpeciali atque fub- tili , euradenque nervum qciidem aliquid liujus fenfibi- litatis retinuisfe post fectionem N. trigemini , ve- rum etiam hancce N. optici facultatem luccm per- cipiendi pro maximd parte inertem fieri , ubi effica- cia N. quinti paris tollitur, ut et nullam ocu- lorum nutritionis perturbationem produci post fec- tionem nervorum opticorum , denique nee retinae , neque N. optici irritationem vel fectionem fenfibi- litatis figna generalis ostendere evidentia , quarum partium infenfibilitatera etiam in homine fe obfer- vasfe testatur (i). X. In cane et cuniculis remota parte cranii la- terali fimulque posteriori , nee non ablata f parte cerebelli , confpiciebantuf N. trigeminus , fupra os petrofnm decurrens, nervusque auditorius, porum acurticum internum petens: uterque nervus tange- bantur, et toties , quoties etiam levisfime tangeba- tur N. quintus, figna exquifitae fenfibilitatis obor- ta funt, quum vero animal tranquillum manebat, tacto , puncto vel plane dilacerato N. audito* rio. S 9- Conclufio* Quodfi omnia jam prolata experimenta fecum in- vi* (i) Cir. Magendie, 1. e. Tom. V, N. i ct 2, p, 19, ' 46 C O M M E N T A T I O vicem comparemus, eorumque effectus in animum revocemus , neutiquam dubitabimus , quin decla- remus , N. trigeminum tanti profecto in oeconomia animali .momenti esfe , ut nullus fere nervus vitae animalis queat excogitari , qui tot ac tantis fungi posfit muneribus : hujus itaque nervi functio et uti- litas, experimentorum habit;! ratione, fequenpbus breviter erunt recenfendae. Portio minor vulgo N. trigemino adfcripta, nervum feparatum conftittiit 9 eique, propter func- tionem motoriam, quam exercet in musculos tem- porales , masfeteres aliosque , maxillam inferiorera inter manducandum moventes , nomen nervi masti- cator ii tribuendum non incongruum habemus : longe vero aliud officium incumbit portioni majo* ri , nervum trigimenum unice conflituenti , quem- que nervo fpinali hand fimilem diximus, et cujus proprietates multiplices jam magis fpeciatim indi- cabimus. I. Portionem majorem faciei foniem exhibere fenfibillatis gentralis , allata experimenta egregie demonftrarunt ; fectio enim portionis majoris om- nium faciei partium fenfibilitatem penitus delevit, flimulis postea neque mechanicis , neque chemi- cis iterum excitandam. Hanc quoque veritatem ulterius comprobat Anatome ; fabrica enim fa- ciei mollior et fenfibilior pari pasfu ambulat cum N. trigemini ramorum incremento ramulorumque copii aucta 5 hinc labia,prae aliis partibus ? admo- dum PHYSIOLOGIC A. 47 dum fenfibilia deprchenduntur. Quis porro non poverit exquifitam illam conjunctivae fenfibilitatem , qud fit , ut ne pulvisculum quidem in oculum in-, cidcre queat, quin dolores inde gravisfimi perci- piantur , atque glandula lacrymalis in confenfum. ducta, quafi lacrymarum flumine corpora hetero- genea dcpellere vel irritantia folvere et diiuere flu- dear. Respiciamus denique ad infectarum antennas ad Carnivororum et Ruminantium vibrisfas ad Viverrae nafuae, nafum , ad Anferum et Ana- turn rostra (3) , ad nonnullorum piscium appen- dices digitiformes , quae , tanquam organa tac- tui infervientia , infignes a pare trigemino ramulos nerveos accipiunt , atque facile portionem hanc ma- jorem faciei nervum fentientem declarabimus. II. Mac autem quinti paris fenfibilitate gcnerali adeo organa fenfualia indigent ad debitam functio- nem praeftandam , ut,fectoN. trigemino, vel mor- bofd ratione impedit^ hujus nervi eflicacia , olfactus , vifus, auditus et gustus fimul cum fenfibilitate gencrali pereant (4) , ideoque quintum par ner- vo- (i) Cfr. Bell, in Meckel, Archiv.* I. c. p. 402. (a) Cfr. W. Vrolik, Sfttimem Atatimico - ZoSlog. in Aca- Jtmia Rhtno-Trojtctina dcfcnfum , p. 49, p. $7, (58 ct tab. II, fig. I. (3) Cfr. Blumenbach, Handbvchder Vtrgleichende Anat. Ctttingat 1805, p. 324. t4) Cfr. P. W. Ltind I. c. p. 319, Revue MUit. I3a5. (. 301. 48 COM M E N T A T I Q vorum olfactoriorum , opticorum et auditoriorum , licet fenfibilitate determinate et quafi fpecificft pol* kntium , nervus videtur adjutorius 9 quo fit , ut alter fine alterius atixilio nee odores , nee lucem > nee fonos legitime percipere queat (i). III. Quo ad functionem N. trigemini gustato riam , hac de re non omnes confentire videntur auctores ; fuerunt enim 5 qui putarent , linguam a ramo lingual! tantummodo accipere fenfibilitatem generalem , neutiquam vero fapores discernendi fa- cultatem : M a g en d i e autem ramum lingualem gustui praeesfe declaravit , quamque etiam opinionem inter veteres Galen us, inter recentiores R i- cherand, Fodera , Mayo (2), Hilde- brandt (3)5 Desmoulins aliique amplexi funt , quaeque et nobis videtur praeferenda. Dicta Magendii fententia huic nititur expe- rimento (4); viderat enim, fecto ramo linguali, lin- (1) In Tatpis nervus opticus capilli inftar tenuisfiraus est, magnus et "evolutus ramus opthalmicus , qui firaul cum N. op- tico retinam praecipue formare videtur. In Proteo Anguine tanttimmodo ramus opthalmicus oculum petit, defant opticus, oculi motorius , trochlearis et abducens ; ramus itaque nervi trigemini htc fufflcere videtur ad tenebras a luce disdnguen- das. Cfr. Treviranus, Vermischte Schriften, T. I, p. 139 fq- (2) Cfr. P. W. Lund, 1. c. p. 315 fq. Magendie, I. c. Tom. Ill, N. 4 ? 355 (3) Cfr. F. HUde brand t, I.e. Tom. Ill, 1767. (4) Cfr. Magendie, precis Ehmtnt. de pkyjtoh Tom. I f p. 143 ft. PHYSIOLOGIC A. linguam tamen legitimam retinere mobilitatcm , fa- pores autem lingua non amplius percipi ; aliqua ta- men fapores discernendi facultas remanferat in pa- lato , gingivis atque in fuperficie genarum interna ; quae vero etiam deleta obfervabatur in his parti* bus, ita quidem , ut neque materift acri neque caufticd amplius adficerentur , fi N. trigemini trun- cus ipfe disfectus fuisfet. Monet autem Doct. L iind (i), ex hocce experimento tantum patere, parti um fenfibilitatem vel remanfisfe vel (dele- tarn fuisfe , neutiquam vero aliquid conftitisfe de gustus praefentia* vel defectu , quoniam fcilicet M a- gendie tales exhibuerat fubftantias , quae prae- cipue in linguae aliarumque partium fenfibilitatem gcneralem agunt. Ast vero hlc eandem, ac in capite de ncrvo ol factorio vidimus , offendimus difficultatem , eligendi fcilicet tales fubftantias, [quae tantum agunt in gustum , non vero in fenfibilitatem linguae genera- lem : has tamen vix , ac ne vix quidem , dari , uni- cuique facile patebit , qua propter etiam hlc quaes- tionem de fenfibilitatc rami lingualis gnstatoria ex- perimentis folutam iri , haudquaquam fperan- dum est. (i) Cfr. P. W. LUnd, 1. c. p. 316. D 50 C M M N T A T I O 10. Qttae cum ita fint , videamtis , num aliA , quam experimentorum ratione functionem rami lingualis indicare valeamus. Linguam praecipue gustus or- ganon conltituere nemo fane negabit, linguae* que fapores discernendi facultatem unice efflca- ciae nervorum tribuendam esse 9 omnes libenter con- cedent ; quae (i vera Tint , nobis tantum est inqui- rendum , a quonam linguae nervo ilia fapores dis- cernendi facultas dependeat: haec itaque quaestio jam examini est fubjicienda. Si ad compagem nerveam organi gustatorii at- tendamus , animadvertimus , illud organon 9 in utro- que ejus latere , tres diverfos accipere nervos , quo- rum primus hypoglosfi , alter glosfo -pharyngei 9 ter- tius vero lingualis nomine venire folent. Nervus hypoglosfus et glosfo - pharyngeus 1m- guam movent (i), licet nonnulli auctores huic nervo actionem mixtam tribuant (2), ramus e .contrario lingualis eximie fenfilis deprehenditur ; novimus enim , irritationem nervi hypoglosfi tan- tum motus linguae convulfivos e^citare, irritatio- nem vero nervi glosfo - pharyngei contraction^ mus- Ci) Cfr. Mayo apud Magendie, 1. c. Tom. HI, N. 4, P- 3S5> F. H ildebrand t, 1. c. Tom. Ill , 1767. Magendi e , Elem. de Phyfttl. Tom. I, p. ai6. Cfr. Clar. G. Bakker, 1. c. Tom. II, p. lotf. P M-Y'S I L O G I C A. 51 musculares produccre musculi flylo-^losfi et pha ryngis fuperioris , irritationem autem rami lingua- lis dolores vehcmentes cxcitare (i); fequitur inde, fapores distinguendi facultatem prorfus non pende- re a nervo hypoglosfo, tanquam nervo tantum linguae motorio, atque hoc quoque munus nervo glosfo-pharyngeo non competere , admodum pro- babile est : pisces enim , fcrpentes et Eatrachii ner- vo liypo-glosfo et glosfo-pharyngeo, aves nervo hypo-glosfo destituuntur , teste Desmoulins (a), quodque optime convenit cum horum animaliuni minori linguae mobilitate (3). Hinc itaque, fi de nervi glosfo-pharyngei fenfi- bilitate conftet, atque hie nervus in homine ali- quid ad fenfibilitatem linguae gustatoriam confer- re queat, nervus habeatur adjutorius 5 cujus ope confenfus formatur linguam inter interqne pharyn- gem , fed ramus lingualis , cui praecipuam gustus partem incumbere fequitur, jure mertto nervus dicitur gttstatorius. Deniqtie nihilob flat, quo minus huic etiam ramo functionem gustatoriam tribuamus ; nulliis enim in lingua datur nervus proprius f quern in oculo , aure et naribus offendimus , ideoque quail fponte con- (O P. W. Lund, 1. c. p. s id. (a) Cfr. Desmoulins, 1. c. Tom. II, p. 46^ et 471. C:>) Cfr. Richer and, phyjtotogie , Tom. II. 1*7, * Gustu (Editio ona). D 2 5* . C O jM M E N T A T I O conducimur ajd gustum ramo lingual! impertien- dum , quoniam nervus hypoglosfus per fe huic function! infervire nequit, atquc glosfo-pharyn- geus, fi conftiterit de ejus fenfibilitate gustatoria , certe pro parte tantum ad gustum contribuit. At ," dicat quis ," fi vera esfet haec rami ,,3 lingualis fapores disccrncndi utilitas , etiam alii quinti paris rami , mi infra - orbitales caeteri- que, tanquam ex eodem -atqtie com muni fontc 3, provenientes , fapores percipcre deberent , ubi 33 fubftantiae quaedam hisce ramis imponebanmr , 3, quae tamen iis non gustum referunt, fed tan* 3, turn dolores excitant." Verum enim vero , fi attendamus , quantum va- riarum partium natura atque functiones mutentur , postquam in organorum fabrica, ad quae pertinent > fe- fe infinuarunt , objectio ilia facile refutatur; ete- nim mira datur functionum diverfitas earumdem . arteriarum in variis organis fecernentibtis obvia: quantum et difcrimen non invenitur inter fen- fibilitatem brachii aliarumque corporis partium in- terque, digitorum fenfibilitatem tactus, ab ejus- dem naturae nervis , e plexu brachiali ortis , productam , quaeque fenfibilitas tactus tarn incre- dibilem fubtilitatem in digitis accipere potest , ut tactus organon vifus locum occupare posfe, ali- quando fit obferv.atum; etenim non defunt exem- pla hominum, coecitate laborantium, qui tamen, digitorum ope , varios color es accurate distinguere P H Y S I O L O G I C A. 53 potuerunt. Hisce addatur , quod etiatn in omnibus nervi trigemini ramulis non eadem prorfus deprehen- datur utilitas; alia enim incumbit ramo lacrymali, glandulam ejusdem nominis petenti , alia ramis airs functio ; quid mirum itaque , ramum lingualem in-orga- no, gustui destinato, talem acquirere fenfibilitatis fubtilitatem, qualis requiritur ad iaporesrite distin- guendos. Itaque nervus lingtialis merito habeatur gusta- torius ; attatnen neutiquam negamus , etiam alios nervi trigcmini ramulos , palatum , uvulam alias- que oris panes petentcs , fua posfe conferre ad gustus perfectionem. Hanc quoque rami lingualis utilitatem Anatome comparata ulterius illustrat ; in avibus , v, c. Pal- mipedibus et Scolopacfous nervi linguales valde evoluti funt, atque in hisce animalibus etiam fubtiliorem gustus fenfum prae ccteris obfervamus (i) : quo ad Anatomiam pathologicam novimtis quoque, defi- ciente lingua , etiam N. lingualem onmino deli- cere (2). Hujus deniqtie rami lingtialis functionis gusta- toriae veritatcm extra omne dubium pofuit egre- gia ilia obfervatio pathologica de homine quo- dam, qui omnia devorabat , nulU habitit ratione fub- (i) CfV. Desmoulins, 1. c. Tom. II. 708. O) Hr. Cl. G. Vrolik , Nit*** Vcrhinttline** v* * ifte Decl. 54 C O M M E N T A T I O fubftantiarum indolis, cuique omnis deerat gustus, Post mortem autopfia cadaveris docuit, utrum- que ramum lingualem plane linguae deesfe , neque et hujus nervi vestigia inveniri in palato aliis- que oris locis; linguae tantummodo erat nervi hypoglosfus et glosfo - pharyngeus , ramo lingua- li ad occiput reflexo. Hinc itaque fequitur , ramum lingualem unice lin- guae nervum fistere gustatorium , inque eo fenfi- bilitatem generalem cum gustatori^ conjunctam esie atque confufam, S IV. Aliam denique, a ceteris longe diverfam functionem praedare videtur nervus trigeminus , qui fcilicet partium confervationi praeest , earum- que nutritionem moderat (i), in oculo , lingui et gingivis vere confpicuam \ etenim , fect'o nenro trigemino, partes memoratae corrumpuntur et de- generantur, glandula lacrymalis non amplius la crymas fecernit, palpebrarum nictatio periodica ces- (i) Haec autem efficacia in partium nutritionem non unice tribuimus N. quinto , verum etiam fuam maxima a ramulis nervi fympathici organorum fenfualium nutritio et confervatiq pendent. Cfr. Zeitfchrift fur Phyjiol. II. Band, a //*//, ps 237 fqq. PHYSIOLOGIC A. 3 55 cesfat (i) , quae omnia in ftatu natural! adeo confpi- rant ad totius organi machinam illibatam fervandam. Singulare tamen est, hujus nutritionis perturba- tionem eo graviorem esfe atque eo citius in conr fpectum venire, quo magis fectio nervi trigemini in ejus parte antica, ideoque quo magis ab origi- ne nervi remota, inftituatur. Hanc denique nervi trigemini utilitatem in par- tium nutritionem comprobavit obfervatio patholo- gica, a Doct. Serres communicata (2), epilep- tic! fcilicet cujusdam , opthalmid lateris dextri la- borantis, fenfim fenfimque in pejus ruente; cor- nea opaca riebat atque omnis tandem periit viden- di facultas , dein fenfus reliqui deperdebantur ; oculus , palpebrae , narium et linguae pars dextra prorfus infenfiles erant, functionibus lateris finis- tri plane integris: hisce accesfit adfectio fcorbuti- ca gingivarum , auris dextrae furditas , atque den- tium elapfus. Sectio cadaveris docuit, ganglion nervi trigemini tumidum , decolor 9 ipfumque ner- vum % (i) Haec autem nictatio impedita non pendet a musculorum palpebrarum paralyfi , fed a defcctu earum ipfiusque oculi fen- fibilitatis, quae adeo requiri videtur, ut motus memorati in- ftituantur; luce enim fortiori folari in oculum immisfd , palpe- brae claudebamur. Cfr. M age n die, prigis Eltm. d Phyf. Tom. I. p. 309. (a> Cfr. Bullttin Jes Sciencts MsJic. n. i , Janvier t l8a$ , P. 30. Cfr. Magendie, ?/. Tom. IV, n. 3P-301, ibi^ dera, Tom. V, n. 3, p. 333. 56 COMMENTATIO PHYSIOLOGICA. vum , per totum ejus ''decurfum, ad commisfit- ram magnam (pontem Varolii) usque in masfam gelatinofam commutatum: filamenta autem por- tionis minoris omnia fana deprehendebantur , fal- va quoque per vitam omnis manducationis funo tione. Vidimus itaque, portionem minorem nervum es- fe motorium , a portione majori vere diverfum ; por- tionem autem majorem faciei fontem exhibere len- fibilitatis generalis, nee non olfactus, vifus et au- ditus nervum esfe adjutorium, atque praeterea nu- tritioni partium infervire, ejusque ramum lingua- leiil exhibere nervum linguae vere gusiatorium. C A P U T III. j : I JD E N E R V O F A C I A L It s JL)uo imprimis nervorum paria faciem petunt , quorum altcrum , five quintum par , tanquam ncrvum facici fcntientetn ex dictis jam agnovimus; nunc ita- que inquirendtim est in alterius , five nervi facia- Us , naturam , quam Bell primus egregie demon- ftravit, cuj usque auctoris experirnenta fequentibus funt indaganda (i) I. In Afino , compresfis manuum ope narium alis , per aliquod temporis fpatium nares claude- bantur; impedimento autem hoc dein fublato et in- ' (i) Cfr. Ch. Bell, I.e. p.39- Idem apudMag endie, 1 c. Tom. II, N*. I , p. 66 fqq. Ch. Bell, txpojitions du fystJni naturtl des \ntrfs , p. 6a fqq. A. Numan, Pte - A rtftnij* k**tiis Masazijn , Vol. I , Pane 3 , p. 358 84>* 58 C M M E N T A T I O infequente profunda infpiratione , narium alae val- de commovebantur , vicisfim fcilicet dilatabantur et contrahebantur : fecuit nunc Bell unius late- ris nervum facialem et protinus hujus lateris om nes alae nail motus respiratorii cesfarunt, conti- nuo fefe moyente alter^ nafi M. Sectionem nervi facialis flulla doloris figna comitabantur et animal post operationem facile aliment um adfumere et ede- re potuit. III. Emifit porro ex Afino -tantam fanguinis copiam, ut hac ratione interficeretur animal; quum autem Afinus verfabatur in agone mor- tis, durante quo musculi faciei tarn activi confpi- ciuntur et quafi convulfive moventur, ad refpira- tionem difficilem et labefactatam adjuvandam , fe- cuit Bell in imo latere nervum facialem, et ftatim hujus faciei lateris omnes musculi paraly- fi adficiebantur , quum e contra in latere, cujns nervus facialis illaefus erat, fortius etiam commo- vebantur musculi. III. Secto in Afmo unius lateris nervo faciali , nafo lateris illaefi Bell admovit Carbonatem ain moniae, et motus faciei musculorum obfervavit, quales , inftante flernutatione , confpiciuntur , uti re- tractionem alae nafi totiusque hujus lateris faciei; in latere vero , ubi nervus disiectus erat , nafo eniam admovebatur Carbonas ammoniac, fed, li- cet nervus trigeminus esfct integer 5 nullos hujus- modi motus obfervavit Auctor. IV. PHYSIOLOGIC A. & IV. In Simla fecto nefvo facial! unius tantum lateris , ftatim hujus lateris mobilitas ilia dcleta'erat, qud fuos animi adfectus tarn egrcgie exprimere va- kbat, fjmulque palpebrae et fupercilia paralyfi adficiebantur , neque palpebrae , licet manus quara citisfime oculo admoverentur , amplius ' claude- bantur; et , quum ad iram incitata , Simia dentes monftrare conabatur , labium lateris , in quo ncr- vus facialis disfectus erat, rite attollere non po- tuit, fed hoc pasfive in latus oppofitum traheba- tur. V. In Cercopitheco inflituit Bell fectionem nervi facialis in uno latere, qu^ protinus omnis hujus lateris mobilitas -ita cesfavit , ut iratum ani- mal dentes monftrare non potuerit in latere ad- fecto , fed labium in latus oppofitum atque fanum 4 traheretur. VI. In Cant Venetico fecto unius lateris ner- vo faciali, animal incitabatur ad impetum facien- dum in canem adverfarium ; huic fcopo quidem fatisfccit, fed omnis mobilitas faciei hujus late- ris, qua irae aliorumqite adfectuum indicia canes tarn confpicuae denuntiare folent, penitus erat ex- ftincta ( la face fuit prive'e de toute expresfion.".). Quum vero adverfarium fuum dentibus aggredi conabatur, labium lateris, in quo nervus facialis disfectus erat , attollere non potuit , fed hoc in latus oppofitum trah ebatur , quum vero illaeia altera fa- ciei pars condiiione natural! gaudebat; haec- hi utra- rfo C O M M E N T A T I O utraque faciei parte tarn evidens diverfitas ridtcu- lum fane obtulit adfpectum. S Haecce Belli! experimenta ulterius profecutus est, eorumque veritati fuum adjecit calculum vir ornatisfimus S c h 6 p s 9 citjus experimenta fequeii* tibus jam nobis enarranda flint (i). I. In Fele S c h 6 p s fibi propofuerat disfecare nervum facialem lateris dextri , prope nervi exitum e foramine flylo - mastoicleo ; attamen propter mo- tus vehementiores, quos inftituebat animal ad.vin* cula , quibus detinebatur , folvenda , propterque cona- mina ad effugiendum , fatius putabat auctor , folum- modo in ilium nervi facialis ramum inquirere, qui , e glanduld parotide proyeniens 9 fefe per faciem dispergit : fectio hujus nervi dolor es produxit, fi- mulque palpebrarum hujus lateris paralyfin. Os et nares , manuum ope 9 claudebantur ad respiratio- nem per aliquod tempus impediendam , ut dein hac ratione infpirationes profundiores inftitueren- tur ; remoto nunc obftaculo 5 os atque nares com- primente ^ ea , quae viderat Bell, etiam S c h 6 p s obfervavit; ala nafi fcilicet ut et labia fmistra motus inftituebant ? qui pectoris expanfioni et con- trac- (l) Cfr. Meek el, Arehiv fur Anatomic _und pkyfiol. 1827, N 9 - 3, P. 406. PHYSIOLOGIC A. 6t traction! respondebant , quales vero in latcre faciei dextro haudquaquam confpiciebantur. Auris quidem dextra mobilitatem fervaverat, fed monendum , unum modo nervi facialis ramum , eum- que antcriorem , fuisfe disfectum : non mirum ita- quc, falvo ramo nervi facialis, qui ad aurem abit, etiam incolumem manfisfe auris dextrae mo- bilitatem. II. In Cuniculo quatuor hebdomadum fecuit S c h 6 p s nervum facialem dextrum 9 prope ejus exi- tum e foramine ftylo - mastoideo ; nulla evidentla ex nervi fectione oborta funt dokrum vel fenfi- bilitatis indicia: labium dextrum nullos motus re- fpiratorics inftituere valebat , ast optime quidem labium finistrum. Motus autera labiorum, quo ad pabulum excipiendum , rite inftituebantur (i). Pal- pebrae oculi finistri fubito claudebantur , fimul ac manus huic oculo admoverentur , vix, ac ne vix quidem , palpebrae oculi dextri ; auris quoque dex- tra omnem amifit mobilitatem, illaefa tamen per omnem hujus lateris faciem fenfibilitate. III. In Cuniculo, fecto lateris dextri ramo infra- orbitali, protinus deleta obfervabatur hujus late- ris (i) Dextri autem labli mobilitatis, quae rcmanfit post fcc- tionem finistri tantum nervi facialis , caufam pendere fupra jam vidimus a nervi facialis integritate lateris oppofiti, mini- me vero ab efficacid rami infra- orbitaJis motoria. Cfr. fupra, Cap. II, $ S. 6t COM'ME. NTATIQ ris fenfibilitas, Integra* tamen mobilitate ; lateris e contra finistri fecto nervo facial! , hujus lateris remanfit fenfibilitas , fed omnis periit partium motus. Hisce addantur experimenta , quae ipfe inftitui : in plurimis nimirum animalibtts , de quibus infra fermo erit (i), ingesta nuce vomicd , vehementisfimas provocavi totius corporis convulfiones ; fecto jam in hisce animalibus turn uno tantum nervo faciali, turn utroque fimul , ea 9 quae obfervaverant Bell etSchops, vera atque manifeste compro- bata habui: etenim fubito post nervorum facialium fectionem musculi faciei immobiles et quieti con- fpiciebantur ad mortem usque, violenter commotis reliquis musculis. De dolore autem 9 fectione hujus nervi producto , ex hisce experimentis nihil certi conftitit, proptet tarn gravem horum animalium fystematis nervofi ad- fectionem. : s 3 . Ex iis itaque, quae attulimus, luce clarius ap- parel, nervum facialem faciei motui praeesfe; dif* ficilior autem est quaestio , utrum huic nervo etiam facultas partium fenfibilitatem promovendi fit tribuenda , nee ne : Bell enim nervum facia- lem infenfilem declarat in Afmo (2), quod etiam S c h 5 p s (0 Cfr. Cap. V, 6, 7, 8. (s) Cfr. fupra, i. Experiment. I f PHYSIOLOGIC A. 63 Sch ops in cuniculo expertus est (O , ast hie vero fectionem ncrvi facialis in Felc valde do lorificam testatur (a). Haec autem experimenta a F o d e r a (3) et M a- gendic (4), repetita fimt , co cum effectu , ut nervum facialem omnino fenfilcm dcclaraverint, quo- niam animalia fub fectionc clamabant ; hanc autem ncrvi facialis fenfibilitateiii in aliis animalibus bb- tufiorem, in aliis vero acutiorem propofuit Ma- gendie, nee non dolores , fectione nervi facialls productos, multo mitiores esfe testatur iis, qui fectionem aut irritationem ncrvi trigemini infequun- tur: hinc itaque concludit, nervi facialis fenfibi- litatem in omnibus animalium fpeciebus forfitan non eandem esfe , ideoque Bell inquifivisfe in animalia, quorum nervus facialis mitiori gaudebat fenfibilitate. Hanc quoque litem de nervi facialis fenfibilita- te folvere conatus est M a y o (5) , ftatuens , nervum facialem aliosque nervos motorios pollere fenfibi- litate leviori , cui nomen muscular fenfation " tribuit , quam tamen in Afmo parcam , et vix ul- CO cfr - fop", S 2. Experiment- II. (a) Cfr fupra, I. c. Experiment. I. (3) Cfr. Eschricht, in Disfort. de quinto et feptimo part , p. 35. Cfr. Magendie, 1. c. Tom. Ill, N". 3, p. 204. (4) Cfr. Magendie, 1. c. Tom. II, N. i, p. 67, ibique in Kota. (5) Cfr. Anat.ttphyfol. Comment. N. a, Jtilij , 1823 , p. 4. 64 COMMENT A. TIG ullam credidit, infignem vero fe obfervasfe tes- tatur in Equo, Cane, Fele, aliisque. Hlc itaque in labyrintho quad verfabamur, prouti fcilicet obfervationes fefe invicem infirmant , atque hypothefis de nervi facialis fenfibilitate mus- culari ( muscular fenfation")- non tanti videtur momenti , ut huic, tanquam flabilifundamento, ex- flruatur certa conclufio: auctorum itaque experi- menta repetere mihi fuit propofitum, ut hac ra- tione indicaretur, cuinam fententiae calculus esfet adjiciendus. Huic igitur fcopo duas elegi Feles juniores toti- demque canes, quorum' nervos faciales denudavi et prudenter , intactis aliis partibus , disfecui ; hanctamen fectionera evidentia dolorum fignafecuta funt , ita ut de nervi facialis fenfibilitate fere con- flare mihi videretur. Hanc autem nervi facialis naturam faepius in animo volventi, fimulque ad hujus nervi originem , ex anterior! fcilicet medul- lae oblongatae parte provenientis (i), respicienti, nee non experimenta, praecedenti capite jam ex- pofita , in mentem revocanti , non potuit non , quin nervi facialis fenfibilitas magis magisque dubia mi- hi redderetur; etenim , fecto ramo infra - orbitali vel ipfo nervo trigemino, oinnis faciei fenfibilitas ita deleta erat, nt punctd., vcllicatd vel alia qua- cunque. ratione laefd aliqud faciei parte , nulla inde fen- CO Cfr - GJ ' G. Bakker, 1. c. Tom. II, p. in. P II Y S I L C I C A. 65 fenfibilitatis exfurgeret notio, quum tamcn, fi per fe nervus facialis revcra gauderet fenfibilitate , etiam dolorum figna leviora inde oborta fuisfe debuisfent : quum itaque tractatum egregium M e c k e 1 i i de nervo trigcmino evolvens at- tendisfem ad innumcram , quam ineunt uervus trigeminus et facialis, anastomofm (i), non prorfus improbabilis mihi vifa est fententia, nervi facialis''. fcnlibilitatem omnem posfe oriri a ner- vi irigemini ramulis , anastomofm cum ramulis ner- vi j facial is ineuntibus. Ut itaque hujus conjecturae veritatera dignos- cerem , in tribus canibus , fecto ramo infra- orbi- tali lateris dextri, ejtisdem lateris ramos majores nervi facialis, forcipe compresfos, disfecui; hanc autem compresfionem et feciionem nulla , ne le- visfnna quidem , dolorum vel fenfibilitatis figna in- fecuta funt : econtrafio fectio Hervi facialis in la- tere finistro , illaefo ramo infra - orbitali , fenfibi- litatera nervi facialis luculenter demoiiftravit. Hinc igitur nervi facialis fenfibilitatem unice efficacift rami infra- orbitalis oriri, mihi certo certius con- ftitit. Ast! quantum pcrcepi gaudium , quum mihi ad manus venisfet egregia ista doctisfimi Eschricht Disfertatio , in quil evident! modo non folum ea , quae (O Cfr. Meek el, in pisfert. dt quinto fare ntryorum , p. 122. E 6t> COMMENTATIO quae ipfe obfervaveram , comprobantur , fed om- nem lirem ita compofitam invenimus , ut ne mi- nima quidem remanferit difficultas ; hujus itaque fcriptoris experimenta fequenti paragrapho enarra- bimus (i). S 4- I. In cuniculo Eschricht denudavit nervum fa- cialem lateris finistri , qui , cultro attactus et vel- licatus, dolorum figna et convulfiones musculorum faciei produxit. II. Aperto cuniculi cranio, et fublatft parte ali- qud hemisphaerii cercbralis finistri 9 nervus trigemi^ nus in cpnfpectnm venit, dur'd meninge tectum , quern fub dolorum acerrimorum indiciis disfecuit ; oculus hujus lateris inanimus et quafi emortuus vi- debatur, omnique fplendore et fenfibilitate orba- tus, quae omnia tamen in altero oculo integra remanferant : nervus facialis in latere finistro vel- licatus est, atque fpasmi labiorum Temper infeque- bantur, faepius etiam corporis agitationes ut et capitis ad latus laefum inclinatio. Putavit nunc vir doctisfimus figna doloris , quae remanferant , oriri a nervo trigemino non plane disfectp, quam ob rem aliarum faciei parti um fen- fibi- (i) ^fr. Eschricht, 1. c. P. 44. Idem apud Ma-gendie, I. c, Tom. VI, N. s> P. ^S3- P H Y S I L O G I C A. 67 fibilitatemj'exploravit, fed totum faciei latus fi- nistrum , licet violent! ratione laefum , nullam fen- fibilitatis fpeciem prae fe tulit ; emortuo autem cu- niculo, ex cadaveris fectione patuit, nervum trige- minum prorfus fuisfe disfectum. Ex hisce quum fequi videretur , nervum facialem etiam per ft gati- dere fenfibilitate generali, examini rem denuo fub- jecit. III. Aperto cranio , et fecto nervo trigemino fmistro, magis posteriora verfus, quam in experi* rnento antecedent! , nulla amplius hujus lateris faciei ut et oculi aderat fenfibilitas. Oculus ta- men non tarn confpicue omnem fuum amiferat fplendorem , quam in praecedenti experimento : vel- licabatur imo forcipe coinprimebatur nervus facialis lateris finistri , convulfiones inde productae minus erant vehementes , neque unquam ulla doloris figna oborta funt. In dextro latere , in quo nervus trige- minus erat integer, itidem forcipe comprimebatur nervus facialis, quam laefionem manifesta doloris indicia fequebantur. IV. Porro in cuniculo fecuit nervum trigeminum finistrum , denudavit nervum facialem dextrum ; velli- cato nervo faciali dextro, acerrimi dolores oborie- bantur : nervi facialis finistri partem anteriorem irri- tavit, fequebantur fpasmr alae nafi atque labiorum, fed nullum, ne minimum quidem, doloris indicium inde confpiciobatur. Irritatd vero hujus nervi par* te posteriori , corporis fequebantur agitationes. Ex E i his 6S COMMENTATtO his itaque patuit , partem nervi facialis anterio* rem propter nervi trigemini fectionem fuisfe infen- filem , partem vero posteriorem fuam confervasfe fenfibilitatem : haec autem fenfibilitas incipiebat eo in loco , quo meatus auditorius externus confpi- citur. V. Cuniculi fecto nervo trigemino finistro, fen- fibilitas hujus lateris faciei erat deleta; detractio cutis ad nervum facialern denudandum hand dolo- rifica obfervabatur, fed ubi culter prope aurera cutim attigisfet , animal dolores notabiles perce- pit ; nervus vero facialis dexter denudabatur fub vehement! corporis agiratione, clamoribus flipata. VellicatA nervi facialis finistri parte anticd , nul- la fequebantur dolorum figna. Puncti vero nervi facialis parte fub meatu auditorio externo , ubi etiam cutis fenfibilitas non omnis erat exilincta, evidenria doloris figna obfervabantur , leviora tamen iis 9 quae nervi facialis dextri vellicationem feque- bantur. \ S 5- Conclufio* Hisce omnibus itaque rite indagatis, nervi facia- lis functionenv atque proprietates luculenter habe- nnis expoT.tas ; vidimus enim : < Nervo Caciali ? integrd ejus cum aliis nervis fen- PHYSIOLOGIC A. 69 fentientibus anastomofi , veram esfe fenfibilitatem eamque hand obtulam. II. Sectionem nervi trigemini delere fenfibilita- tem illorum ramorum nervi facialis , qui ante mea- tnm auditorium externum inveniuntur atque par- tem faciei anticam petunt. III. Secto licet nervo trigemino, ramos nervi facialis , qui post meatum auditorium discedunt , retinere fenfibilitatem. Haec autem fenfibilitas par- tis nervi facialis posterioris tribtienda videtur ra- mulis nervorum cervicalium fuperiorum , non fecus ac fenfibilitas nervi facialis in pane antica de-. pendet a nervo trigemino. Ideoque IV. Nervum facialem per fe infenftlem ftatuimus eumque omnem fonfibilitatem accipere a nervo tri- gemino et primis cervicalibus (i). Nullum quoque amplius remanet diibium, quin nervum facialem nervum faciei motor him decluremus, imprimis quoniam ea, quae experimenta docue- runt, anatome comparatd ulterius comprobantur ; pisces enim atque aves, qui faciem immobilem gerunt, quorumque animi pathcmata in facie non exprimuntur, nervo faciali etiaro destituti funt C*). Excipiantur tantummodo ftriges , uti Strix bubo, Strix flammca aliaeque , quae revera nervo faciali gau- (i) Cfr. Eschricht, I. c. p. 49- P- W. LUnd, 1. c. p. 34* fqq. Magendic, 1. c. p. 25? 5> (a) Cfr. Desmoulins, 1. c. Tom. II, p. -02 et .to. Bell t I. c. p. jy . 70 COMMENTATIO gaudent : monendum tamen, haec animalia aure ex- terna mobili esfe inftructa, cujus musculos petit eorumque motui praeest nervus facialis (i). Novimus quoque , proboscidem elephantis , tan- quam organon tactui inferviens et fimul egregie moto- rium , ramos infignes accipere, turn a nervo trige- mino,tuma nervo facial! provenientes (2) ; Necnon mystaces Lutrac marinae^ Phocac aliorumque ani- nialium non folum tactAi infervire ,fed et fimul mo- veri , atque unicuique indaganti etiam patebit , tot ramulos nervi facialis vibrisfarum bulbos petere una cum ramulis, a nervo trigemino provenientibus , quot bulbi inveniuntur (3). Ex hac denique nervi facialis functions movendi omnis exfurgit explicatio, quare, post inflamma* tionem glandularum maxillarium et inde produc* tarn compresfionem in nervum facialem, tarn fre- quenter paralyfis musculorum faciei oboriatur. Hanc tamen nervi facialis actionem movendi ita intelligendam putamus, ut omnes quoscunque fa cieimotus, five refpiratorios , five eos , quibus ani- mi pathemata exprimuntur, aliosque plures huic nervo tribuamus; quanta enim conamina, faepe mus- (1) Cff. Desmoulius, T. c. p. 706. (2) Cfr. Bell,l, c. p. 597 ct 402. (3) Cfr. B ell, Exp options 3ufyitttHtnat*rt Jit ntrfs > p. 55, }n Nota. Hujus arfiumend ejregia inveniuntur praeparata La- trut m*ri**t ct phcae vitulinat in fplendidisfirao mufaeo tiri darisiimi G. V r o 1 i k. P H Y S I O L O G I C A. 71 musculi faciei inftituant in pleuritide graviori, peripneumonia , vcl alia" quacimque organorurti tho- racicorum laefione, ut et in ipfo mortis agone ad refpirationem labefactatam et fere impeditam hac ratione coadjuvandam? memorat nempe Desmou- lins (i) obfervationem feminae cujusdam , de- ftructione nervi facialis in uno latere laborantis ; in qua fcilicet, quum in agone mortis verfabatur, hor- ridae convulfiones obfervabantur in latere faciei fa- no , quum e contra in faciei latere , cujus nervus deftructus erat, ne levisfimus quidem motus con- fpiciebatur. In cuniculis quoque morientibus pro- tinus tollebantur faciei convulfiones , iimul ac ner- vus fucrat disfectus. Monendum vero, hujusnervi efTicaciam non pror- fus voluntati fubjectam esfe , fed etiam nonnun- quam involuntaria ratione posfe exferi, prouti fci- licet iidem labiorum nariumque motus relpiratorii obferventur durante fomno profundo et in homi- nibus apoplexifl correptis. Quo ad motus faciei , quibus animi adfectus ex- primuntur, nihil quoque obftat, quo minus et hos a nervo faciali perfici ftatuamus ; etcnim abunde no- turn est, omnia animalia , quae , prae caeteris , animi pathemata in facie ostendere iblent,eo pluribiis ner- vi fecialis ramulis gaudere , fimulque multiolicem fe- cum invicemfubire anastomofin, quo fit , ut evidentius viiU (i) Cfr. IXsmeullns, I. a p. 7*1 '^ 7* CO M M E JNT T A T I O vultum mutare valeant: exemplo nobis Tint Si;niac'} nulla fane anirnalia tarn proxime homini accedum , turn convenientiil fabricae ipfius faciei, rum er ala* critate phyfiognomica , fed et nulla quoque dantur animalia, quae homini tarn proxime accedum, quo ad ramorum ner.vi facialis copiam innumeramque eorum anastomofin , quam Simiae. Hinc igi- tur uervi facialis fectio in fimia efficit , ut nul- la amplius pathemata in facie exprimantur, re-^ lictd licet totius faciei ienfibilitate : hiric quoque in Camelo , Equo. 9 Elephants aljisque labia majo^- rem copiam ramorum, a nervo faciali provenien- tium , habent , quoniam labiis non iblum appeti- tui atque fit! fiat fatis, fed praeterea haec anima^ lia labiis et amorem et terrorem et iram indicare ibleant (i), Quis porro ignoret, quantum facies , quantum oculi mutentur , quantum labia moveantur , fi canis quempiam , per longum jam temporis fpatium ab* fentem , iterum gratetur reducem, quae omnia ad- fectuum figna mox evanescunt post nervi facialis fectionem; hinc in cane hilari, fecto unius lateris nervo faciali , omnia hujus lateris gaudii figna ex- ftinguuntur (2): hinc denique in cane pugnante, post nervi facialis fectioncm , nulla aderit labiorum contractio ., neque et aures posteriora verfus tra-? (i) Cfr. Desmoulins, I. c. p, 764 fq (a) Cfr. Bell, l. c. ?. 400. P II Y S I O L O G I C A. 73 licntur , eodem licet cum furore in hostem irruere obfervetur (i). Talia qiioquc phaenomena in felibus confpiciuntur, in cjuibus tamen ct illud fingulare est , quod post fectionem ncrvi facialis fimul ista facukas dcleatur, foiuim ilium pcculiarem edendi, quern deterriti aut profecuti cdere folent. Nee minus cum hisce convenit Bellii ilia ob- fervatio de duobus aegris , quorum alteri , inter ope- rantUim, ramum nervi facialis disfecuit, qui abit ad angulum oris , quo facto labia fibilandi facul- tatem amiferant ; alter vero , ulcerationem ante au- rem pasfus , facultatem amiferat ridendi, imo fub (lernutatione hujus la tens faciei motus nullus ob- fervabattir (2). Aves , uti jam fupra monuimus , faciem immobi- lem gerentes , etiam in facie nervo movente desti- tuuntur; dantur tamen quaedam fpecies , quae ner- vo nostro motus gaudent, qui tamen in hisce ad regionem cervicalem descendit atque efllcit, ut hoc in loco iram annuntiare valeant: hinc itaque Phafianus gallus (masculus) , durante pugiul , erec- tione plumarum cervicalium iram indicat ; fecto autem nervo facial!, plumae non amplius erigun- tur, CO Cfr. Bell, 1. c. p. 401. (a) Ct'r. Bell, 1. c.Plura alia exempla pathologica par,ilyf2o$ musculorum faciei, adfectionem nervi facialis infecutae, refert J, Shaw apud Magendie, 1. c. Tom. II, N. t, p. 136. 74 eOMMENTATIO PHYSIOLOGICA. tur, licet ipfe in pugna haudquaquam minorem ostendat ardorem (i^ Neque opus est verbis , quum hujus veritatis testimonia tarn egregia inveniantur; unicuique enim , cui Carnivora , uti Leones aliaque , obfervan- di fait occafio atque locus, inriotuit, quam hor- rendum fpectaculum , erectis jubis et capillis cer- vicalibus , haec animalia , prae caeteris ostendere pos- fint , neque amplius hanc rem rairabimur , (i at- tendamns ad diverfam in carnivoris nervi facialis distributionem. In his fcilicet rami jiervi hujus valde infignes descendunt in cervicem et collum, quales vero in aliis , v. c* ruminantibus , neutiquam inveniuntur. Nervo itaque faciali , per fe non fenfibili , il- lud inciimbere officium, ut omnes quoscunque fa- ciei motus dirigat, ex praecedentibus concluderc posfumus. CO Cfr. Anntlts Jts flitices Nat. Tom. VIII, p. as J. Shaw apudMagendic, I. c. Tom. II ,N". i, p. 80 si 86' GA, C A P U T IV. Dtt RADICIBUS NERVORUM SPINALIUM. M agcndii experiment a (i), I. Celebris bicce naturae fcrutator in canibus fex hebdomadum , denudatd medulla fpinali , dis- fectdque durfl meninge, radices fuperiores nervo rum facralium et lumbarium forfice disfecuit , quo facto partes vicinae omnem amiferant fenfibilita- tem. II. Disfectis nervorum fpinalium radicibus infe- rioribus eo in loco , quo duram meningem perfo* rant, obfervavit partium vicinarum paralyfm mus- culorumque relaxationeui , Talvd tamea omni fenfi- bilitate. m. Ci) Cfr. Magendie, I. c. Tom. II, n. $, p. 476. n. 4, p. S6tf. Meckcl,Z)*Br/cAfj Archiy , 1823, p. 113 et 76 COMMENTATIO | III. Difectis radicibus nervorutn fpinalium fupe- rioribus et inferioribus, omnes perierunt motus omnisque fenfibilitas. Ejusmodi experimenta fae- pius a Magendio inftituta funt in variis ani- malium fpeciebus, atque obfervationes memoratas egregie comprobarunt non folum, verum etiam de- monflrarunt, fectionis effectum prorfus eunclem es- fe, five haec in corporis parte antica, five in postica fuerit inflituta. IV. Post ingestam Nticem Vomicam disfecuit Ma- gen die radices nervorum fpinalium fuperiores , et nihilominus tamen motus convulfivi mice vomica product! aeque graves confpiciebantur in partibus fectioni vicinis , ac in omni alia corporis parte , imo eadem violenti^ obfervabantur , ac fi nulla radicum fectio fuisfet inflituta. Abscisfis vero radicibus nervorum cruralium in- ferioribus in uno latere, pedis hujus lateris Jfubito fequebatur quies, atque musculorum relaxatio., nullusque , ne levisfimus quidem , motus in hocce pede amplius obfervabatur , reliquis licet corporis partibus gravisfimis convulfionibus afflictis. V. Irritationem radicum fuperiorum nervorum fpinalium fequebantur evidentia doloris figna ; do- lores autem multo vehementiores percipiebantur , ubi locus ipfius medullae fpinalis, ex quo radix ortum ducit, tangebatur, nee non hac radicum fu- periorura irritatione producebantur agitationes mus- culorum vicinorum convulfivac, quae imprimis P H Y S I L G I C A. / 7 augebantur, irritato ipfius medullae fpinalis lo- co (O. Irritatione radicum inferiorum inftituta, fortiter ct convulfive contrahebantur musculi adjacentes, vix autem doloris figna confpiciebantur ; utraque radicum ferie ftimulo G a 1 v a n i c o tentata , mus- culorum contractiones provocabantur, quae tarn en multo fortiores et perfecdores confpiciebantur , fi ftimulus Galvanicus radicibus inferioribus ap- pliceretur. * VI. In cane contumaci neque facile tractan- do (i), denudata" medulla fpinali in regione lum- bari , disiecuit Mag end ie radices nervorum fpi- na- (i) Haud mirum est,post irritationem partium fenfiliura mo- tfts indicia oboriri; etenim laefd vel irritati aliqua corporis parte , incitatio haec ad cerebrum defertur , unde doloris no- tio ; quo fit, ut jusfu voluntatis, rcl etiam nonnunquam qut- fi ihvoluntaria ratione in actum ducaniur partes non folum vicinae, vcrum etiam remotisfimae , quales vcro tnotus noa amplius obfervantur, interccpta doloris ad cerebrum via": quotidians nimirum docet obfervatio , pulvisculum in ocu- lo illapfum palpebrarum excitare nictationes frequentisfi- mas, nonquoniam corpusculura heterogeneum nervi facialis ra- raulos Itimulat, quos infenCIes vidimus, neque ideo, quod quinti parls rami palpebras moveant , fed id circo , quod do- loris notione ope nervi ftntientis ad cerebrum dclata, inde N. fucialts inaituatur reactio. (a) Duo haecce experimentt per asterico infipnita, ab Araico quodam acceperam, qui ipfe Magcndium vivifectiones in- ftituentem obfervavernt , prolataque cxperimenta annotaverat. Duo ejusmodi experiments fequcnti quoque addidiraui ct- pici , eaque tumen eodera Ggao notanda cura viraus. 73 COMMENTATIO nalitim fuperiores unius tantam latcris , cujus late- ris extremitas posterior omnem fuam amifit fenfi- bilitatem, ita ut neque h'ujus punctio, neque fcis- fura, neque ipfa cutis detractio, ullum dolorera produxerit; quum vero irritata quacunque alii corporis parte, canis fefe fortiter defenderet , fa- cultas movendi pedera infenfilem Integra remanfit ; libi enim relictus canis motus inftituebat folitos. *VII. Disfectis in latere oppofito ejusdem ani- malis radicibus niferioribus omnis hujus lateris pedis evanuit motus, paralytice nimirum pes de- pendebat et pasfive protrahebatur, integrd tamen hujus pedis fenfibilitate ; punctii nempe extremita- te paralytica 9 valdequam irascebatur animal. Hue quoque pertinet Belli! obfervatio (t): denudatd fcilicet medulla* fpinali , remotaque du- ra* meninge , irritavit radices nervorum fpina- Hum inferiores , quam irritation em fequebantur musculorum vicinorum motus convulfivi , quales vero' non confpiciebantur post irritationem radf* cum fuperiorum. S Cumhisce Magendii Belli ique experim ends pro (l) Cfr. Ch. Bell, ld&* of a ntw anatomy of the brain , iSf>9. P. W. Lund, 1. c. p. 295. Bell. Expo/ttion du ft- ftime naturel Acs nsrfs, p. J7 ft fq. et p. aa f?. PHYSIOLOGIC A. 79 pro maxima parrc ea conveniunt, quae S chops inftituisfe legimus (i). I. In Cuniculo, denudatl medulll fpinali, in regione dorfali posteriori totaque lumbari prae- fcindebantur radices fuperiores ; hanc fectionem evidentia doloris figna infequebantur , quae auteia multo graviora obfervabantur , tactl ipfa" column^, medullari. II. Vellicatio et compresfio radicum inferiorum do- loris quoque figna atque contractiones musculorum gravisfimas produerunt. Post ultimam Cuniculi ex- fpirationem , irritatis radicibus inferioribus , motus musculares adhuc excitari poterant, quum vero ra- dices fuperiores nullam amplius irritationis percep- tionem ostendebant. III. In columba k fecuit Schpps, in regione fa- crali et lumbari , radices fuperiores lateris dextri , lateris vero fmistri radices fuperiores et inferiores fimul; hancce fectionem phaenomena fequebantur. llmillima iis , quae in duobus praecedentibus ex- perimentis annotavimus. i Monet autem S chops utraraque extremitatem ali quern fenfibilitatis gradum retinuisfe , nee non in cauda integrum fuisfe et motum et fenfibilita- tein (a). $.3. . CO Cfr. Meckel, Archlv fir Attttmi* nmd phyfrUgtt , 1877, n. 3, p. 404 fqq. (a) Nee mirumj rdics cnim ner?orui, yai ptncm me- dal* So C M M E N T A T I .* 3 3* Vidimus kaque ex praecedentibus , omnia expe* timenta in eo con venire , quod radices nervorum fuperiores fenfibilitatem diffupdant , inferiores vero motui inferviant musculorum; reman et autem quaes- tio , utrum radices inferiores , pr'acter vim tnoven- di , etiam polleant fenfibilitate , quod imprimis Schops fuis experimentis docere videtur (i) , an vero haec radicum inferiorum fenfibilitas pen- deat ab irritatione aliarum quoque partium. Pos- terior fententia praeferenda videtur, quoniam im- primis obfervationibus path'ologicis , infra memo- randis , cvictum habemus , et motum et fenfibili- tatem feparatim posfe dcleri, quod certe obfervari non potuisfet , fi utraque nervorum radix effic.aciA, motus et fimul fenfibilitate pollercnt. Ut autem hujus rei veritas certior esfet, in cane ' et . dullae fpinalis ultimam conftituunt, disfecari non potuerunt, propter canalis facralis ftngustiam, proptcrque peculiarem ho- rum nervorum dircctvonem fibi invicem ferme parallelam, uvi- de facilis motus et fenfibilitatis explicatio , qui in columbae cfaudd erant rclicti : quod autein attiiTe't ad relictam in utro- que pede aliquam fenfibilitatem, earn oriri ab imperfecra radicum disfectione, admodum verofimile est, imprimis quo- uiam auctor post mortem columbae fe non certiorem reddi- dit de pardbiis disf ectis , quae farie fectiohis comparatio cum (EflTcctu operac quidem pretium fuisfet. <0 C4r. Supra $ a, Experiment. 1U PHYSIOLOGIC A. St et Cuniculo adtiltioribus expcrimenta repctere me- cum con (I it iii , atque M a g c n d i i expcrimcnta egrcgio modo habui comprobata; irritatio nimiruni radicum fuperiomm dolores vehementes 9 imo cla- mores excitavit: harura autem fectio fcnfibilitatis omnia phoenomena delevit , quod certe locum habere non potuisfet, fi radices anticac 9 * : adhuc* dum illaefae , etiam gauderent fenfibilitatc. Post fectionem radicum .fuperiorum irritatae imo coinpresfae funt radices infcriores , atque earum functio unice movens mihi egregie patuit ; etcnim musculi vicini vehementer convellebantur , clamores autem nullos , neque ulla doloris figna animalia de- derunt, fi modo caute atque omni cum prudentid evitarentur partes vicinae: cultello enim vel levi- ter attacta" parte lateral! medullae fpinalis feu ra- dice fentiente vicinA , . vehementer clamabant ani- malia , inprimis canes. Evidenti igittir argumento , utramque radicem dlverfas agere partes, nee non fenfibilitatem radicum inferiorum hand manifestam csfe , fed unice pendere a partibus fenfilibus fimwl -irritatis. S* 4- Conclufio. Ex dictis igitur patuit, utriusque radicis ncr- vorum fpinalium actionera vere distinctam csfc , radices fcilicet inferiorcs live antlcas vim inoven- F tcm &a COMMENTATIO tern producere , fuperiores five posticas vero par- tibus concedere fenfibilitatem. Hancce quoque utriusque radicis functionem diverfam et feparatam egregie comprobarunt ob- fervationes plures pathologicae ; etenim non defunt aegrorum exempla , qui unins lateris fenfibilitate de- perdita laborabant ,falvo tamen ejus lateris omni motu voluntario (i). Hue quoque pertinet cafus homi- nis cujusdam(2), qui , jam a prima javentute cy- pliofi laborans, nulla inde evidentia expertus erat incommoda ad annum aetatis usque trigefimum quartum ; hoc autem tempore 9 lapfu ab alto in par- tern columnae vertebralis adfectam , amifit faculta- tern movendi extremitates fuperiores , quae rigi- dae et cotitortae obfervabantur , integr^ tamen om- ni harum partium fenfibilitate. Emortuo autem aegro, anno aetatis fuae quadra- gefimo quarto , fectio cadaveris de medullft fpina- nali docuit, i. Medullam fpinalem , a foramine occipitali mag- no ad nervum cervicalem quartum , fanam. a. Medullae fpinalis duas tertias partes inferio- res, in regione dorfali itidem fanas. 30 Inter hos vero terminos omnera medullam fpi- (l) Cfr. Bulletin Uss atinonces et nouyelJes 9 1823 , p. 209, Journal Univerfel , des Sciences Medicales , Tom. 28, 189. (a) Cfr. 1. c. Tom. r , p. 3?-:M. Rnllier, apud Ma- ge n d i e , L c. Tom. s|, n. a , p. 173 fqq. 1 P H Y S I O L O G I- C A. 8 3 fpinalem morbofe adfcctam esfe , ad longitudincm fex vel feptem pollicum; haec fcilicet mcdullae fpinalis pars adeo mollis erat et quad diffluens , ut dura meninx tantummodo humore videretur irapleta: radices anticae nervorum, qui plexus brachiales effbrmabant , ligamentorum inftar , erant commutatae, dum radices posticae materil me- dullari fibrofd gaudebant , ex quarum natu- rali conditione extremitatum fuperiorum intacta fenfibilitas facile explicatur, ast vero harum paralyfis jure merito degeneratis radicibus anterio. rib us tribuenda videtur. Hue quoque multum facit obfervatio, a Doct. Co Hard cdmmunicata (i); aeger fcilicet quidam adeo extremitatura inferiorum paralyfi laborabat, Integra tamen earum fenfibilitate , ut per feptem annos illas movcre non potuerit, fedibus quoque mi et urina fimul involuntarie femper diffluenti- bus : post mortem obfervavit auctor , columnas me- dullae fpinalis anticas nervorumque radices an- ticas degeneratas et emollitas , columnas autem atque radices posticas prorfus fanas. Neque minoris argument! aeftimetur Serrefii obfervatio de homine, completd membrorum in* feriorum atque veficac urinariae paralyfi laboran- te , illaefd tamen eorum fenfibiiitate (a). Post (O Cfr. M. Royer Collard apud Magendie, I.e. IU, n. ft. p. 157. CO Cfr. M. Royer, 1. c- Tom. V, n. 3, p. 254. F 2 84 COMMENTAT10 PHYS10LOGICA. Post mortem patuit , radices nervorum fpinalium ut et medullae columnas anticas in regione dor- fali emollitas esfe , partemque durae xneningis an- ticam omnino fdngofam. Ex omnibus itaque his intelligimus , radices nervorum fpinalium inferiores five anticas moven- tes esfe, non fenfiles; radices fuperiores five pos- ticas vero fenfiles esfe et non moventes (i). Quod autem attinet ad ea, quae de radicibus nervorum fpinalium potulit Bellingerius, hu- jus auctoris opinio talis mihi vifa est, ut certe feparato capite tractari mereatur ; quum autem in definienda utriusque radicis functione praecipue quoque mentionem fecerit Bellingerius deip- fa medulla fpinali , nee non fcriptores , experi- mentorum habitd, ratione, hand fecum invicem conveniant , videamus primo , quid de medullae fpi- nalis functione cenfendum fit, ut dein B el lin- ger ii fententiam de medulla fpinali nervisque ex ea prodeuntibus examini fubmittamus. (i) Conferantur porro Viri Doct. V elpeau, Obfervettiont far une maladie de la moelle efinikre , tendant a damontrer rifolement des fonctions des .racints fenjitives ct matrices des ntrfs. apud Magendie, 1. c. Tom. VI, n. 2. p. . 138 fqq. C A P U T V. i DE COLU.MNIS MEDULLAE SPIXALIS. S /~\ Vjjuemadmodum in deicribenda 1 Medullae fpi- nalis fabric^ jam valdc inter fe discrepant fcripto- res, ita quoque de hujus organ! functione non omhes prorfus conveniunt. Quoad ejus fubricam , nostro qtiidcm fufficit propofito, fi ex mente Bichati (i), Gal- lii (2) nee non Laurenceti ('3), Medullae fpinali quatuor columnas, duas icilicet anticas five abdominalcs , totidcmque posticas five dor- fa- (i) Cfr. Anttotoit ' dafcriptiv* i Tom. Ill, p. lap. CO Cfr. dvatimie du Ceryiau, Tom. I, p. 56 Ct 62. (3) Laurence t fefe fcmpcr, in hominibus adultis , quatuor coiumnas invenisfc, tcstacur. Cfr. Revue Mtdicale, i8*g, p 86 C M M E N T A T I O fales tribuamus (i). Quoad cognitionem ufus hu- jus Organ! 5 hancce indefesfis M a g e n d i i imprimis B e 1 1 i i q u e laboribus acceptam referimus. I. Etenim denudatft a M a g e n d i o (2) , me- dulla" fpinali , et prudenter irritatis hujus organ! columnis fuperioribus , evidentia dolorum figna obfervabantur ; columnae vero inferiores irritatae dolorum indicia vix ac ne vix quidem monftra* bant: hanc autem columnarum fuperiorum fenfibi- litatem adeo exquifitam testatur Magendie, ut pars medullae fpinalis fuperior, integumentis licet adhuc involuta , ne levisfime quidem tangi potue* rit, quin gravisfimi inde oborirentur dolores. * II. IniCuniculo acu irritavit noster Auctor me- dullae fpinalis columnas fuperiores in regione lum- bari, atque clamoribus et contorfionibus dolores fuos gravisfimos indicavit animal: acu autem irri- tatis columnis inferioribus, nulla obfervabantur dolorum vel fenfibilitatis figna, fed quidem mus- culorum contractiones. * III. Jam in Cuniculo denudavit partem medullae fpinalis cervicalem , atque eadem ratione , qud in praecedenti experimento , inquifivit in columnas fuperiores et inferiores eodem cum eventu. Hu- (i) Monendum, nos columnas medullae fpinalis anticas et posticas denominasfe , quoties de homine, inferiores ec et fuperiores vero, quoties de animnlibus fermonem inftitui-* * mus.- Ca) Cfr. Mag en die, I. c. Tom./ Ill, N*. a, p. isa P II Y S I O L O G I C A. 87 Hujus loci quoque est B e llii obfervatio (i) ; hie enim irritatione columnarum fupcriorum do- lores excitavit gravisfimos , nullos autem dolores productos vidit irritatione columnarum inferio- rum Exinde itaque Bell et Magendie conclu- ferunt, eandem utilitatem pracftare utramque me- dullae fpinalis partem, ac de radicibus nervo- rum praecedenti capite obfervavimtis 5 fcilicet co- lumnas inferiores motui infervire, fuperiores vero praeesfe fenfibilitati. Haec autem experimenta ulteriori fubmifit exa* mini vir ornatisfimus S c h o p s (a) , eo tamen cum fuccesfu , ut in aliam plane de columnarum functione discesferit fentcntiam. Hujus itaque ex- perimenta fequenti paragrapho enarranda veniunt. a. - I. In Columba adultiori , fect-A column ^ inferio- ri dextra" , pes dexter paralyticus factus est, nite- batur Columba pede iinistro atque aid dextn\ ; dextri tamcn pedis fenfibilitas Integra obfervaba- tur. Facultas autem movendi pedcm non re diit ' CO ^fr- Ch. UelliExpofithn du fysttme naturel des nirfs 9 P. aa fq. (O Cfr. Mcckel, Archiv fur Jnattmi* vnd phyhl. 1827 , ,^*'3 P- 393 *qi. *:1 -C O il-M-E'N T A T I O diit ante mortem , quam fequenti die fubiit ani- mal (i). II. In Cuniculo disiectis utraquc columria infe- riori, oimies extremitatum posteriorum -mottis erant deleti, fttb ipfa fectione musculorum convulfiones confpiciebantur , fed per blduum illaefa harum ex- tremitatum fenfibilitas obfervata est; hisce enPm'le^ Viter^punctis, prae dolore clamabat cuniculuS , quae- que fenfibilitas etiam ad mort-em usque illaefa de- prehendebatur. Morus -aut-em luriusque pedis nori refthuti . fant , neque et horum fenfibilitas ullum pa'sfa est ' decrementum/ Haec itaque optime Ma- g e n'd i i B-e 1 l.i i q u e expcrimenta coniii^mant. " III. 'In Columba , remotis 'arcubus vertebrafura "daarum lumbarium , filbjacens medulla denudata confpicieba'tur ; pedes rite movebanttir ,- atque- na- taralis iis erat fenfibilitas , quae illaefam adhuc medullara fpinalem probavk: jam fcalpello S.chops incidit (2) columnam medtillae fpinalis dextrain fupei'iorem , quo facto pes dexter curllii inftituen- do nun amplius erat . aptus , fenfibilitas q^iidem, ift utroque pede remanferat, attamen haec ;in -pede dextro aliqaomodo debilitata videbatur_(3);:eQm- a (O Cfr. I. c. p. 402 fq. O) Cfr. i. c. p 393 fqq. (3)"Unden2m haec pedis dextri fenfibilitas j" quae remanfit? num rite disfecta ftiit omnis cohimna fuperior dextra, an pr P H Y S I'O L O'G I C A. 89 presfis eflim pedis dextri -digitis, columba, quad iplii\! adfecta , pedem retrahcbat, irao alas move- bat: Ievi6r . an torn pedis clextri compresfio nulla fc-nfibilitatis ilgna oftendlt nequc alarum motus pro- duxit. Sequent! die facultas movendi pedem dex- -t-rum 'adcu crat fcstitma, ut- columba, licet clau- di'can*, -taba: absijuc alarum a'uxilio currere potue- rit. Die tertio facultas utruinque pedem movendi vtflde erat Jafccfhctata , ircc n'on phalanges digito- rum rigidae ct exteniaekonfpiciebantur , quae au- tem phaenomena produceb'a-ntur niedtilld fpinali , me- chanicil ratione eompreslH, qiui lublattl conditio- ne , motiis pcdis Cfalst^i ''bnincs reJierunt , nee non motiis pedis qucque dtat-ri' licet valdequam de- bilitati itcrum obfervabautur. % IV. In Columba laefio;icm (Jfcrl&tzung) inilituit S.ch^ps columnae ini'ci'iuris- dextrac, curvd acu ehirurgica^ qua lacfione peracta ;, facultas movendi 'pedcm dextrnm diminuta crat , attamen currere adhuc. pucuit animal (0%' . . > -i *> . ^ "* \ Laclo .autcm toto latcre (coluinua fuperiore et inferiore) . mtdullae fpinalis dextro, motus -utrius- que CO Hie propter neglcctara cadaveris fecuon.cm incerti fu- mus, utrum lacfio, curvd acu peracta, omaam columnam in- feriorcm dextram deftruxerit, an fro fnrte tantwm. Posterior opinio oranem vcri fpecicm prae fe gerit, conferantur modo *xperimeiuum I et II hujus paragraph! , quae hujus opinionis vcritatcm comprobanc. po COMMENT A TIG que pedis voluntarii perierunt (x); columba nam- que alls innitens pedes ambos protraxit , fenfibilitas in utroque pede nan erat exftincta, [imo, com- presfis digitis , pedes movit columba, atque per, fortiorem presfionem alas, uti credidit SchSps, prae dolore movit (2). Die fequenti nulla ade- rant fymptomata facultatis movendi pedes aliquo- modo recuperatae. V. In Columba porro disfecuit columnam fu periorem dextram atque fmistram in regione lum- bari , uterque pes non amplius motus vohmtarios inftituere valebat , aderant tamen in utroque pede evideutia fenfibilitatis indicia (3); etenim pedem fortiter compresiran retraxit columba, leviori tainen pres- CO Undenam ilia etiam pedis finjstri paralyfis post laefio- nem tantura columnae inferioris et fuperioris dextrae? An a columna inferiors finistra fimul destructa? Videtur quidera. Dubia haec accurata cadaveris fectione illustrari potuisfent , quae tamen non inftituta est. (a) Hie etiam in dubio verfamur, fectione cadaverii unice tollendo , cur, destructa column^ fupcriore cc inferiore dex- trS, quod fecisfe fe pvtavit Sch5ps, in pede ttmtn dex- tro adhuc relicta fit fenfibilitas. (3) Nonne dependit haec relicta in utroque pede fenfibili- tns a columnarum fuperiorum disfectione heud perfecta? Ca- xlaveris fectio altitudinem disfectionis coluranarum indicare 'potuisfet. Illud faltem ex nostris experimentis , paragraphis VI et VII memorandis , evictura habemus, neque motura, neqne *fenfibilitatem prorfus posfe deleri , fi minima etiam columna- rum pars cultro non disfecta fuerit. P II Y S I O L O G I C A. t>i presfione pedes n6n movebat : die fequenti colum- -bam pedibus ftare obfervavit Auctor, quos in ini- tio fub corpore fuo extenderat animal. VI. In Cuniculo disfectis utraque columna fu- periore, extrcmitates posteriores qnafi paralyticae reddebantur , fenfibilitas autein non omnis pe- riic (i) ; compresfis emm quamvis leviter pedi- bus paralyticis , prae dolore clamabat cunictilus. Idem illud experimentum in columba" inftituit fiodem cum eventu: monet tamen S chops, die tertio post operationem facultatem movendi pedes -non folum rediisfe , verum etiam animal pedibus incedere potuisfe, VII. In Columbft juniori , incifa regionis lumbaris columnar fuperiore dextrd, pes dexter fub curfu protrahebatur , cujus quoque fenfibilitas diminuta obfervabatur ; motus autem et fenfibilitas pedis fl- nistri erant naturales : fecuit nunc noster Auctor etiam columnam inferiorem dextram , fymptomata autem in pede dextro non mutabantur, fed finistri pedis quoque fenfibilitas et motus aliquo modo debilitati erant (2). Secti deinde columnd inferior! finistrA , ftatim pes finister omnem motuin amifit ; figna autem fcnfibi- litatis in utroque pede remanferant (3). Scc- (O Cfr. quae diximus ad Experimentum III et V innota(s). O) Cfr. quae diximus ad Experimcntum IV in nota (i> (j) Scnfibilitas in pede Cnistro relicta facile expjicatur *x in- 9* C O M M E N T A T I O Secta denique ctiam columni fuperiore fmistra, .totam quantam, medullam fpinalem disfectam -credi- dit S chops; uterque pes paralyticus erat, fed In i.is fcnfibilitatis figna per 3 dies adhuc obfer- .vavit; pedes enim , fortiter compresfi, moyeban- tur (i). Vllf. In Columba et Cuniculo disfecuit utram- que columnam fuperiorcm , intactis columnis in- ferioribus , quo facto omnes extremitatum "poste- .npriiai motus jam evanuerunt, antequam fenfibili- . tatis decrementum potuit obfervare. r n In alia Columba, laefis columnis fuperioribus., post 14 dies facultas eundi fenfim restituebatur. | ; 3- iutacta column^ fuperiore finistm : canft intern , cur etiant in I pede dexrro adhuc vigeret fenfibilitas , post fectionem ; eolum- nae inferioris et fuperioris dextrae, ,autopfi& cadaveris illus- trari potuisfet, quam tamen deiSderamus. Ha v ec ixaque expli- canda videtur a colurana' fuperiore dextra non plane disfecta, quoniatn, perfecte disfectis columnis , uc raotus et fenfibilitas ;pereant, necesfc est. (O Hie iterura haberaus exeraplum, ipfam fectionem, .qua- lem fibi propofuerat Obfervator, fcopo haudquaquam respon- dusfe ; etenim ex plurirais experimentis nobis} perfuafum est , perfecte disfecta medulla fpinali , et motttm et fenfibili- - tatem partium ita deleri , ut extremitatum posteriorum vel ipfa aniputatio inftitui queat, absque ullis doloris vel fenfibiliti- tis iignis. In memorato itaque experfmento aut medulla fpi- nalis non plane disfecta fuit, atlt radicibus ncrvorum fpina- liurn, fupra locum disfectionis provenientibus, et ad exjre- niitatas posteriores tendentibus, harum fenfibilitas et raotus, qui adhuc praesto erant, tribui dcb?ne. PHYSIOLOGIC A. 93 S 3- Ex hisce Experiments concludit Schops (i), I. Omnes quatuor medullae fpinalis columnus fenfibilitate pollere, quia, fectft columnd vel fu- periore vel inferiore, tina* tanttim harum illaefd, fenfibilitas partium posteriorum remanfit (i). II. Sectionem columnae five fuperioris five in- ferioris delere partium moms , quoniam in uni tantum column^ Integra relictfl vis nervea fufficiens ad movendum non remanet (3). III." Senfibilitatem vero integram remanere post unius columnae fectionem, five haec fuerit fupe- rior five inferior, quia fenfibilitas minori vi ner* vea indiget , quam ad motus ciendos requiri- tur (4)- IV. Post fectionem columnartim inferiorum vim nerveam moventein majus detrimentum ' capere , quam post fectionem columnarum fuperiorum : disfectis enim columnis fuperioribus lente redit mo- vendi 'facukas (5) , quod non accidit post colum- narum 'inferiorum fectionem (6). V. (i) Cfr. 1. c. p. 4ia: 41/4. (a) Cfr. S 2, Experimenta I, II, III, V, VI. (3) Cfr. Experimenta citata. (4) f fir. Experimenta dtata. C5) Cfr. Experimemi III, V, VI, VIII. (6) Cfr. Experiracnta I et II. , SH COMMENTATIO V. Columnas denique fupetiores atque inferic- res haberc et fenfibilitatem et fimul vim moven- tem , hancque majorem esfe in columnis inferiori- bus , illam vero majorem in columnis medullae fpi- nalis [fuperioribus. Haec Schopsii conclufio fequentibus nititur argumentis : 1. Sectio columnarum fuperiorum fenfibilitatem debilitat (i). a. Post fectionem columnarum inferiorum fen- fibilitas major remanet, quam post fec- tionem columnarum fuperiorum (2). 3. Sectio columnarum fuperiorum delere folet extremitatum moms, qui tamen dein re- viviscunt (3). 4. Post fectionem columnarum inferiorum om nes pereunt motus (4). $ 4- Quod autem ad memorata experimenta attinet, pleraque non omni ei curfl fuisfe inftituta 9 quam ipfius quaestionis gravitas atque momentum pos- tularunt, ad fmgulum experimentum jam monui- mus ; etenim post mortem animalium 5 neglect^ pror- (1) Cfr. a, Experimenta III VII. (2) Cfr. Experimenta I, II, III, VII. C3) Cfr. Experimenta III , V , VI , VIII. C4) Cfr. Experimenta I et II. PHYSIOLOGIC A. 9 prorfus comparatione fectionem inter interque ejus effectum , non aliter potuit , quin S c h 6 p s , fee* tionis naturae atque directionis, quarum perfecta cognitio in talibus experimentis fummi omnino mo- menu est, incertus, ex incertis experimentis con- clufionem certam derivare baud potuerit: unicuique nimirum, qui vivifectionibus operam dederit, fatis fuperque notum est, talia experimenta inftituere ardimm esfe opus atque valde difficile , in quibus licet omnis adhibeatur prudentia, faepe tamen variis caufis et impedimentis frustrantur obferva- tores , quapropter dubia , inter operandum obor- ta, unice demum accuratd cadaveris fectione pos- funt illustrari; hanc itaque nostrum auctorem om- nino neglexisfe admodum dolemus , prouti multa dubia , quae pasfim indicavimus , certe hac ratione clariora fuisfent reddita. Quod (i vero ipfam de columnarum functione conclufionem , ex experimentis petitam , perfcrute- mur, facile patebit, earn quoque baud ab omni parte veram esfe ; etenim fi utraque columnarum ferics et mom polleret et fimul fenfibilitate, etiam post columnarum inferiorum disfectionem 9 ilhefis fuperioribus , licet debiles, aliqui tamen motus confpici debuisfent , quales vero S c h 6 p s haud- quaquam obfervavit (*) Neque magis de re- licta fenfibilitate post columnarum fuperiorum lec- tio- Ci) Cfr. S 2 , Experiracnw I et II. 96 COMMENTATIO tionem conftitisfe , utrum fcilicet ha cc ferva- retur columnis inferioribus , an vero columnis fuperioribus hand perfecte disfectis, fupra jam monuimus (i) : hisce porro addatur , quod opinio a S c h 6 p s prolata , de mixta columnarum func- tione, et analogiae et obfervationifrus pathologicis omnino oppofita, deprehendatur , quemadmodum pos- tea videbimus. Netamen haec experimenta o^^nitilitate habcamus deftituta ; ex iis enim evictum est , fectionem colum- narum inferiorum ita delere partium motus , ut dein baud redintegrentur ; fectionem vero columnarum fuperiorum per aliquod tempus extremitatum mo- tus impedire , qui tamen postea redeunt. S 5- Quae cum ita esfent , i quaestionem hanc de co- lumnarum medullae fpinalis militate denuo exa mini fubjiciendam esfe ccnfui , ideoque multa ex- perimenta maximd 9 quapotui, prudential et circum- fpectione inflituenda excogitavi , quorum praeci- pua tamen fequentibus vestro Viri clarisfimi! judicio fubmittere mihi liceat : qiiod. autem atti- net ad animalium genera, in quibus 'capta funt experimenta, baud columbas adhibui, quoniam in iis, propter pro'Fundiorem columnae vertebralis fi- turn (i) Cfr. Experiment. Ill*: V, VI. PHYSIOLOGIC A. 97 turn , musculis undiqne altius cinctae , nee non ob medullac fabricam fubtiliorem , ipfa inquifitio plu- ribus obnoxia est incommodis. In canibus vcro et cuniculis jimicribus, s vc- 6 hebdomadum , res niclius ccJit: in cunicul's ;ru;;i- fitio ilia non valde difikilis cst , proptere- , q.-ol hacc aniinalia niinori vel obtufiori ieniibilhuie : dita videmur, namquc , durante lectmnc , tiv c five musculorum , five arc u urn 'vt-ricbraliuin , pie- rumquc non clamant, fed this tranqinMa nianeju^ dum canes validos claniores non \'n\u\v olunt, verum , propter dolores, valdequai.vi comorqueniur : canalis autem vertebralis in canibus ainplior de- prehenditur , atque dura meninx majorem huui^ -ris fe- rofi quantitatein continet , quam quidem in cuni- culis, quibus efTicitur, ut non folinn facilius, abs- qne ulla medullae fpinalis laefione , in canibus tol- lantur arcus vcrtcbrarum , led , propter tumiciam inagls .in hisce animalibus duram men in gem , etiam hacc niclius disfccari posfit, ad denndandam me- dullam fpinalcm fine ulla liujus organi laefione. Quo ad methodum , fequemem elegi : disfectis imegumentis c.omiiumibus , atque musculis cultro a vcnebrarum arcubus remotis , f<>r!ex iat lirma inter, arcura vertebralem unum altcrumve intro 'u- citur , atque hac rati one . disfeomdo arcus v , les, pars fdti^'riiagha" "riietiullae Ipiiialif 71 - ' potcst. .pavendum tamen ,nc , duranr. forfex, inter meduliam et arcus vertebiaicb ^uiita,- G prop- 9 8 C O M M E N T A T 1 O propter animalium motus , fubito in ipfam medul- lam fpinalem immittattir , quo infortunio , quod mihi quater accidit, et labor perditur et fimul omnis conclufio manca evadit. Illud tantum ad- huc obiter moneo , M a g e n d i i obfervationem , de motu medullae fpinalis adscendente fub exfpiratio- ne, descendant e vero fub infpiratione (i) > etiam nostris experimentis confirmatam fiiisfe, nee non medullae fpinalis disfectione fere femper partium posteriorum temperaturam fuisfe diminutaiiu 5 6. I. In cuniculo denudatd meduM fpinali regionis dorfalis 9 nee non flylo tenui argenteo inter vertebra- rum corpora et ipfam medullam prudenter transverfim immisfq , haec paululum elevata est ; cultello nunc valde tenui et acuto utramque columnam inferio- rem disfecui (2) : fub fectione harum columnarum nulla doloris fjgna , fed quidem graves musculo- rum vicinorum motus confpiciebantur. Post hanc disfectionem membra posteriora pla- ne erant paralytica, quando fcilicet motus infti- tuebat cuniculus ., pasfive protrahebantur , falvi ta- mcn (O Cfr. Magendie, I. c. Tom. II, n. 2, p. aoo, (a) In meis experimencis femper utramque columnarum fe riem fimul disfecui, ideo , quod difficillime, faltem dunntt vita, ctlumnae dextrae et finistrae iimites definiaimir. PHYSIOLOGIC A* p? men eorum fenfibilitate ; compresfis enim pedum posteriorum digitis, Temper pedibus anticis au- fugere conabatur, nonnunquam clamabat ani- mal, pedes autem posteriores compresfos non retraxit. Vixit per 24 horas , fine ulla conditionis muta- tione ; aperto cadavere , columnae inferiores pror- fus disfectae apparebant, illaefae vero fuperio- res. II. In cuniculo utramque disfecui columnam in- feriorem in regione dorfali media, fub hac fee- tione graves musculorum vicinorum convulfiones obfervabantur , nulla autem doloris figna nullam- que edidit vocem animal: ferifim penitus disfectd utraque columnil inferiori, musculorum convulfio- nes cesfabant , fed fimul ac cultelli acies partem in- fcriorem columnarum fuperiorum attigisfet, vali dos clamores edidit animal, musculos tamen extre- mitatum posteriorum baud movebat, licet, prae dolore, pedibus anticis aufugere conaretur. Hac fectione extremitates posteriores paralyticae factae funt , illaefjt earum fenfibilitate : compresfis enim pedis paralytici digitis , dolores percepit animal, pedem vero ipfum non retraxit. Aperto cadavere, columnae inferiores rite dis- fectae confpiciebantur , illaefae vero fuperiores. III. In cane denudatd medulla 4 fpinali, ftylo te- nui argenteo irritatae funt hujus organi partes kterales 5 clamores edidit animal , atque contorfio- G z net ico C MM E-N't A T I O nes inftituebat ad effugiendum : irritatis columnis inferioribus , musculi vicini fortiter commoveban- tur r - attamen nulli inde doiorcs percipiebantur. U Irdtavi nunc in eddem rcgione eodemque ftylo columnas fuperiores , quo facto canis vchemen- ter : ululabat, pedes, turn anticos , turn pos- ticos firaul , fortiter ad effugiendum movebat. Non mirum , canem , dolores tarn atroces percipien- tern, pedes cornmovisfe , licet horum motuum cau- fa proxima a columnis fuperioribus liaud depen- deat (i); htijus veritas ut pateret, IV. In eodem cane disfecui columnas inferiores regionis dorfalis mediae , qid ratione extremitates posteriores paralyticae factae funt , quae tamen fen- fibilitatem retinueruht ; irritatis jam , quoquo lo- co, columnis fuperioribus, validos clamores , edidit animal , fimulque pedes anticos ad efFugiendum movit , posticis omnino quietis , ideo , quod co- lumnarum inferioruin cum cerebro commercium fectione erat fublatum. Disfectis dein etiam columnis fuperioribus, tota quanta medulla in duas partes divita est; punctis nunc acu columnis fuperioribus, pone locum dis- fectionis , nulla moms vel fenfibilitatis indicia con- ipiciebantur ; punctis ejusdem medullae partis co- lumnis inferioribus,, musculi commovebantur , qui- que motus, irritatione liar urn columnarum produc- ti, Ci) Conferantur ea, quae diximus ad Caput IV, ' V,iii not a. P H Y S I L O G I C A. 101 ti , facpe numero adhuc obfervabantur post ulti- mam animalis exfyirationem. Idem illudexperimentum , in cuniculo inftitutum, eundcm habuit effectum. t Ex praecedentibus itaque experimentis apertum est , columnarum i;. :i fectionem extreuiitatuui pos- teriorum delere motus, atque harum columnarum fenfibilitatem , fi qua* gaudcant , haudquaquam ta- men manifestam esfe , ut et extrcmitatum poste.- riortim fenfibilitatera fectione columnarum inferio- rum neutiquam deleri : porro exinde etiam illud patct , licet cofumnae fuperiores integrae fuerint, has tamen nihil contulisfe ad extremitatum pus- teriorum motus. Hujtis rei veritatem fcquens ex- perimentum ulterius demonllrat. V. In duobus canibus cjenudata est medulla fpi- nalis regionis dorlalis mediae : iibi nunc relictis animalibus, omnia naturalia obfervahantnr; fucije enim , quaqua verfus , currebant , jacebant , lac vaccinum bibebant. Disfecui nunc in utroque cane columnas infe- riores, quo facto, membra posteriora paralytica facta funr, quae tamen fenfibilitatera fervarunt. Hoc tcmpnre , utrique cani dedi grana fex pulveris nucis Vomicae, cum lacte mixtae; post horae circiter quadrantem convulliones vehcmen- tisfimae in utroque cane incipiebant, quae ta- men folummodo in musculis partium anticarum obfervabantur , quique valde rigid! deprehendebantur , dum loft C M M E N T A T I O dum vero musculi extremitatum posteriorum quie- ti erant, atque relaxati: fenfibilitas quoque aucta videbatur , quoniam , leviter digito presfa" aliqud parte five colli , five extremitatum anticarum , par- tes hae protinus rigescebant. Punctis cultri apice medullae fpinalis columnis fuperioribus , fortius adhuc convellebantur extremi- tates anticae , posticis e contrario haudquaquam commotis. Harum autem convulfionum vehementia* fenfim increscente , aliqnid inexfpectatum accidit ; in digi- tis fcilicet pedis posterioris finistri unins tantum canis motus , licet leviores , obfervabantur 9 tarn flexorum, quam extenforum. Quum autem per horam i J adhuc viverent , fem- per tamen violenter commotis partibus anticis , ne facie quidem except! , utrumque canem , compresib larynge , fufFocavi : fub agone mor- tis omnes musculi partium anticarum vehemen- tisfime convellebantur, quietis vero et relaxatis fem- per extremitatibus posticis, fi tantum motus illi leviores excipiantur digitorum pedis finistri , qui in uno cane apparuerurit. Sectio cadaveris docuit , alterius canis columnas inferiores rite disfectas fuisfe, alterius vero tantum columnam inferiorem dextram disfectam , non peni- tus disfecta columnd inferior! finistrd , quippe hujus columnae aliqua pars lateralis erat illaefa: hinc itaque etiam omnis exfurgit explicatio, cur, fai* P H Y S I O L O G I C A. 103 falvd aliqtul. pane cplumnac inferioris finistrae , motus illi, in digitis pedis finistri , obfervati funt. Inexfpectata igitur haec obfervatio experimento- rum nostrorum veritatcm luce clarius confirmat. Ex dictis itaque conftat, columnas fuperiores unice fenfibilitati praeesfe , haudquaquam vero motui; etenim fi verum esfet, mixtam omnino co- lumnis fuperioribus tribuendam esfe functionem , certe in praecedenti experimento , hisce integris , earum vi motoriit etiam aliquomodo , post ingestam nucem vomicam, commoveri debuisfent extremita- tcs posteriores , imprimis quoniam fimul evictum habemus , partium motus prorfus baud posfe de- leri , fi aliquae fibrae motoriae , non rite disiectae , fuperftites Tint. 7. Cognitjl mine diverfarutn coluninarum functio- ne revera distinctd , jam finem operi , adeo crude- li , impofuisfem , nifi adhuc quaestio fuperesfet , cur, post fectionem columnarum fuperiorum, extremita- tes posteriores etiam non amplius moveantur (i). Experimenta itaque ilia repetita funt, atque ea, quae hac de re obfervaverat S c h 6 p s , non fine magnd admiratione confirmata habui, fcilicet fee- tio- CO C(r II Uj u$ capiti* $ a. Exiwriraent. V, VI, VII, VIII. 104 C M M N T A T I tionera coltimnarum ruperiorum non folum delere ferifibilicatem extremitatum posteriorum , verum etiam efficere, ut hae non amplius moveantur. Viderat autem S c h 6 p s , facultatem movendi extremirates posteriores post aliciuod temporis fpa- tinm restitiuam CO 5 illud tamen obfervare ipfe non potui , forfitan ideo , quod animalia , .in quibus experimenta haec de industria inftitui, quaeque omnia intra 24 horarum fpatium jam morieban- tur , vitam non fatis diti protraxerint. Ut itaque pateret , .quibusnam caufis haec pliae- nomena esfent tribuenda, fequeiitia experimenta in- fticuta ftint. VI In qtmuor canibus denudavi medullam fpi- naleiri regionis dorfalis mediae , qua" peractd , ani- malia rite fele movebant , currebant atque illae- farn aHhuc fcnfibilitateni indicabant. Disfecui nuric columnas fuperiores Tub valido animalium ejulatu et corporis contorfionibus : post (ectioqem hanc extreni! tares posteriores non folum 0.111112111 araife- rant feniibilitatem , ita ut neque harum punctio- ne , ncque alia quacnnque laefione, ullo modo aJliccrenrur , verum ; etiam pedes posteriores non amplius movebantur; in uiio tantum cane utrius- que pedis motus leva ores inordinati nonnunquam confpiciebantur. Sub hac itaque conditione ex- trcmicatcs posteriores motus voluntaries peragcre non a voluntate lion am- plius pcndcntes , crearct, musculi totius corporrs, ne iis caudae quidem exceptis , vehcmcnter con- vellebantur , ira quidem , ut columnarum fuperio- rum fectione convulfiones extremitatum posteriorum neque mitigatae fint, neque diminutae, quippe quae per tres et quatuor horas ; turn in posteriori corporis parte, turn in antica , eftdem cum ve- hementi\ perdurarunt. Apertis cadaveribus, co lumnae fuperiores rite -disfectae -apparebant, illae- fae vero inferiores. VII. Idem hoc experimentum , in duobus cuni- culis inflitutum , eundem praebuit efFectum, nam- que etiam in his fcctio columnarum fuperio- rum convulfiones extremitatum , quae ad mortem usque obfervabantur , neque leviores reddidit , neque numero pauciores : in cuniculis tamen ci- tius post nucis vomicae uliim convulfiones oborie- bantur, neque etiam tarn diu vitam protraxerunt , quam quidem canes. VIII. Cani et cuniculo , denudatfl medullA fpinali , grana fex pulv. nucis vomicae dedi ; post decem minuta in cuniculo , post viginti quinque in cane 3 totius corporis convulfiones zo* COMMENTATIO oboriebantur vehementisfimae : disfectae funt fub hac conditione columnae fuperiores, nullam tamen inde phaenomenorum mutationem obfervare potui, extremitatibus, turn posticis , turn antieis, aeque graviter, ad mortem usque , convulfis. In cuniculo tamen post fectionem columnarum fuperiorum, pro parvo temporis fpatio fpasmi filebant , mox tamen eddem cum violentia redierunt. Ca- daveris fectio columnas fuperiores omnino disfec- tas , illaefas inferiores docuit. Hinc rtaque , ni fallor , concludere posfumus 5 fectionem columnarum fuperiorum , licet extremita- tum motus voluntarios impediat , earum tamen mo- vendi facultatem baud delere. Restat igitur, ut inquiramus, nndenam pendeat horum motuum impedimentum , quod fectione co- lumnarum fuperiorum producitur. Supra jam monuimus , in cuniculo fectione co- lumnarum fuperiorum ? pro aliquo temporis fpatio , convulfiones fublatas fuisfe , licet tamen mox re- dierint; haec itaque motus impediti pbaenomena animo volventi mihi non prorfus improbabile vi- debatur , ea presfioni in columnas inferiores , fectio- ne columnarum fuperiorum inductae, omnino esfe tribuenda; hujus autem opinionis veritatem ut dctegerero, fequcns- experimentum inftitui DL P H Y S I L G I C A. 107 IX. In cane et cuniculo denudattl medulla fpina- li regionis dorfalis mediae, culcri acie non disfccui columnas fuperiores, fed eas tantummodo modice compresfi, quo facto, ftatim extremitates quafi pa- ralyticae factae funt, hae fcilicet protrahebantur, neque motus folitos pcragere valebant , earum ve- ro fenfibilitas , licet valde diminuta, non tamen omnis fublata erat. Facultas autem movendi extremitates posterip- res non ita deleta erat , quin pes , forcipe cooipres- fus, prae dolore, aliquomodo retraheretur; fortius etiam compresfo pedc posteriori, anticis pedibus animalia aufugere conabantur. Hisce itaque omnibus rite perfpectis , non pror- fus improbabile videtur, presfionem in columnas inferiores , productam fectione columnarum fuperio- rum , caufam esfe , cur motus extremitatum poste- riorum per aliquod tempus impediantur (i), expu- jus itaque presfionis effectu , fenfim fenfimque fubla- to, etiam phaenomena explicanda videntur de recupe- ratd dein , quam S chops obfervavit /.facilitate mo- ven- (i) Hisce accedit, quod in quatuor expcriraentis, in quibus, fub remotione arcuum vertcbralium , forfex infortunate in medul- lam fpinalcm impriraebatur, cc in cujus columnis fuperiori- bus tanrura levior aderat lacfio, pedes Temper quafi paralytici facti Cnt, dura vero obtuOorem retinuennt fenfibilitatem, quaeque fymptomata etiam a columnis inferioribus fimul com-* presfls mihi pcnderc videntur. ip8 COMMENTATIO vendi extremitates posteriores , quibus tamen ex- perimentis , a Schops obfervatis , 'non nuiltum confidere posfumus , quoniam cadaveris fectione om- nino destituta funt. At" dicat quis, quare motus convul- fivi , nuce vomicd producti , citius hunc pres- fionis efFectum vincere posfmt, quatn motus foliti naturales ., qui tantum post longius 9 , vel brevias temporis fpatium restituti narran- tur?" Hlc autem attenclere debemus ad Ipfius motiis naturam ; etenini vehementisfima ilia fystematls ner- vofiactio, raotus prodncens violentes fpasticos-, facilius et citius impedimentum illud eviacere va- let, quam actio mitior motuum naturalium ; fa tendum tamen , blc fbrtasfe etiam plurimum facere 9 ad motus volimtarios hnpediendos , fenfibiHtatis ex- flinctionem, fectione columnarum fuperiorumproduc- : tam, quo fieri potest, ut, hac dcperditd , motus volun- tarii rite peragi nequeant: post fectionem fcilicet columnarum fuperiorum extremitates posteriores amittunt fenfibilitatem , quo fit, ut animal earuin non amplius fit conscium; fequitur itaque, ani- mal partes haudquaquam movere , de quarum praefemia nullam habet notionem , licet tamen contractionis facultas in musculis remaneat , uti ex motibus inordinatis , post fectionem columnarum fu